دنوي کال یا میاشت په دعا کې دمتضاد (جوارا یا جوازا) الفاظو تحقېقې جائزه

لکینه: ….مفتي احسان الله….

ددین اسلام امتیاز او ځانګيړنه دا ده، چې په هر څه کې دسنت سره سم رهمنايې او اصول لري، هغه که ناسته ولاړه، خوړل څښل، اغوستل او یا ویدېدل او داسي نور وي، تر دې پوري چې کله دژوند په پړاونو کې نوې میاشت او یا کال پیلیږي، په دغه حالت کې هم سنت دا دی، چې سړی، هغه دعا ووايې کومه چې په حدیثو منقوله ده.

ابن حجر رحمه الله په الاصابه: 4/218 کې له أبو القاسم او له بغوي نه دأصبغ په روایت سره حدیث نقل کړی دی، چې الفاظ يې دي:

کله چې به میاشت او یا کال را داخليدی، نو صحابه و به، په دوني اهتمام سره دا دعا زده کوله لکه قرآن چې به يې زده کاوی: اللَّهمّ أدخله علينا بالأمن والايمان، والسّلامة والإسلام، وجواز (بالزاء) من الشّيطان، ورضوان من الرّحمن.

دی وایې چې داحدیث موقوف او دصحیح له شرط سره برابر دی.

البته مشکل هلته منځته راځي چې ددعا په الفاظو کې داسي توري راسي، چې معنا يې فاسدیږي.

دحدیثو په کتابو کې دحدیث دالفاظو په منځ کې داسي اختلاف موجود دی، چې په بادي النظر سره يې معنا فاسدیږي، او ډیری خلک يې په تشویش کې هم اچولي دي، بالخصوص په خواله رسنیو کې کله په یو الفاظو سره ذکر سي او کله بیا په نورو الفاظو سره ذکر سي، چې معنا ورباندي فاسدیږي، خلک یو دبله داسي سوال کوي: (جوار) أم (جواز) من الشيطان؟ وما المعنى؟

دحدیث دالفاظو تحقیقې جائزه:

دابو القاسم په کتاب معجم الصحابة: 3/543، رقم الحديث: 1539. دمکتبة دار البیان کویت په طبع کې دحدیث الفاظ داسي دي: وجوار (بالراء) من الشیطان.

او ابو القاسم په تجرید الأسماء والکنی: 2/33 طبع مرکز النعمان الیمن کې هم (وجوار من الشیطان) په را سره راوړی دی.

قوام السنة په الترغیب والترهیب، طبع دار الحديث القاهرة: 2/128، رقم الحديث: 1291 کې په (وجوار من الشیطان) را سره ذکر کړی دی.

او ابو بکر الخطیب په المتفق والمفترق: 3/1463، رقم الحديث: 862. ددار القاري دمشق په طبع کې (وجوار من الشیطان) په را سره روایت کړی دی.

علامه الهیثمي په مجمع الزوائد، طبع مكتبة القدسي القاهرة: 10/139، رقم الحديث: 17150 کې دمعجم الأوسط په حوالې سره بیا (وجواز من الشیطان) په زا سره ذکر کړی دی.

او دیو راوي: أَحْمَدُ بْنُ عِيسَى اللَّخْمِيُّ په باره کې وایې چې نه يې پېژنم، نور راویان يې ثقه دي، اسناد يې هم حسن دی.

دطبراني په أوسط: 6/221، رقم الحديث: 6241 کې هم (وجواز من الشیطان) په زا سره روایت سوی دی، او علامه طبراني وايې چې له عبد الله بن هشام نه دا حدیث یوازي په دغه روایت سره مذکور دی، وتفرد به رشدين بن سعد.

اوس سوال دا دی، چې دحدیث الفاظ که په زا (جوازا) سره روايت سي، نو معنا يې اسانه او صحیح ده، ځکه چې ددعا معنا به داسي سي، چې په داسي حال کې پر ما میاشت یا کال را ولې چې زه دشیطان نه لېري یم، ځکه جوازا مصدر دی دجاز یجوز جوازا او جوزا، چې معنا يې ده، جَازَ الْمَوْضِعَ : تَعَدَّاهُ وَخَلَّفَهُ وَرَاءهُ.

او که دحدیث الفاظ (وجوارا) په را سره راسي، بیش په بادي النظر سره فساد دمعنا وارديږي، ځکه چې جوار دقربت په معنا هم راغلی دی، نو معنا به یې داسي سي، چې په داسي حال کې پر ما میاشت یا کال را ولې، چې زه له شیطان سره ملګری یم، او دا معنا فاسده ده.

الحاصل:

له ډیري پلټني او تحقیق نه وروسته يې حل داسي را ته معلوم سو، چې یا په نسخو کې دکاتب غلطي ده، چې دا اشتباه ډیر ځله پېښېږي، او د(جوار) او (جواز) صورت هم یو دبله سره ورته ده، یوازي دزا دنقطې په پرېښودلو سره ترینه (جوار) جوړیږي، دا خبره هلته نوره هم ډیره ښه واضحه کیږي، چې ودېته وګورو، چې په معجم الصحابة کې په (وجوارا) په را سره مذکور دی، او ابن حجر رحمه الله چې له دغه معجم نه نقل کوي، په (وجوازا) په زا سره يې کوي، چې دا خپله پر دې دال دی، چې دکاتب غلطي ده. والله اعلم

او یا بلکل دواړه روایته ثابت دي، او ددواړو معناوي هم صحیح دي، په (جوازا) کې خو مشکل نسته، خبره د(جوارا) ده، چې دلغت په کتابو کې په مختلفو معاناو سره استعمال سوی دی، یو له هغو معناو نه يې د(امن) معنا هم ده، چې دا معنا دلته ډیره ښه لګیږي، بیا به يې لازما (جوارا) دجیم په کسرې سره وایو.

دجِوارا لغوي معنا:

په المعجم الوسیط: 1/146: کې داسي راغلې دي: (الْجوَار) الْعَهْد والأمان.

او په معجم دیوان الأدب: 3/373 کې هم دېته ورته معنا لري: (ر) هو الجِوارُ، يُقالُ: هو في جِوارِ الله.

په تاج العروس: 10/484: کې دي، چې: (و) الجوار (بالكسر: أن تعطي الرجل ذمة) وعهدا (فيكون بها) جارك، (فتجيره) وتؤمنه.

په معجم لغة الفقهاء: ص: 169 کې داسي دي: الجوار: الامان والعهد، ومنه: بينه وبين فلان جوار … Protection الجواز: من جاز، ج أجوزة وجوازات، وجاز المكان وأجازه: إذا مر به وخلفه.

او په معجم متن اللغة: 1/600 کې هم داسي دي: الجوار: أن تعطي الرجل ذمة فيكون بها جارك.

نو د(جوار په کسره دجیم سره) معنا به (امن) سي، او دحدیث معنا به داسي سي، چې میاشت او یا کال په داسي حال کې پر راولې، چې زه له شیطان نه په امان او دالله په جوار کې یم، دا تر ټولو ښه او صحیح معنا ده، او مطلوب هم ده.



تبصره وکړه

ستاسو ایمیل ادرس به هیڅ کله نشر نه شي.