دیني، سیرت او تاریخ

اسلامي سياست او خلافت

د سياست لغوي معنی : د سياست لفظ د ساس ، يسوس له مصدر څخه اخيستل شوی دی چې معنی يې اصلاح او ښايسته کول دي .

په اصطلاح کې سياست د حکومت ، رياست او د هيواد د چارو د ښه سمبالولو څخه عبارت دی د سياست څخه مقصد مکر ، فريب ، غلول او جنګول نه بلکي سياست د هغه پوهې او حکمت نوم دی چې د خلکو تر مينځ ورورولی، محبت ، يووالی او اتفاق را پيدا کوي ، څوک چې د خلکو تر مينځ تفرقې جوړولو او اختلافاتو سبب ګرځي سياست پوه نه دی بلکه حقيقي سياست پوه هغه دی چې د ښه تدبير او ادارې تر څنګ ښه مصلح او لارښود هم وي .

د سياست تعريف د مسلمانو پوهانو له نظره :

ابن منظور رحمه الله وايي : د يوه شي د اصلاح لپاره د نهايي کوښښ کولو او ملاتړلو ته سياست وايي چې د مدبر او ښه لارښود کار دی .
امام غزالی رحمه الله وايي : د خلکو د اصلاح او هغې لارې ته لارښوونه چې د دنيا او آخرت د خلاصون يوازنې ذريعه ده سياست ويل کيږي (احياء علوم الدين ) .

ابن خلدون رحمه الله وايي : سياست او حکومت د بندګانو د ساتنې او د هغوی د ګټو د ساتنې او کفالت او په بشري ټولنه کې د الله تعالی د احکامو د تطبيق لپاره استازيتوب دی (مقدمه ابن خلدون ص ۱۱۳ ) .

امام راغب اصفهاني رحمه الله وايي : د ځمکې د آبادولو او د هغې ترقي او جوړول د الله تعالی د احکامو تنفيذ او د ښو اخلاقو اختيارولو ته سياست وايي ( الذريعه الی مکارم الشريعه ۸ باب ص ۱۸ ) .

ابو الوفا ابن عقيل بغدادي رحمه الله وايي : سياست د هغه تدبيرونو نوم دی چې د هغه په وسيله خلک د اصلاح او ټولنيزو ګټو په لور نږدې او د فساد څخه لېري کيږي (الطريق الحکميه فی السياسه او علام الموقعين ) .

شاولی الله دهلوي رحمه الله وايي : سياست او حکمت د هغه فن نوم دی چې د يو هيواد و وګړو تر مينځ د اجتماعي اړيکو د کيفيت څخه بحث کوي .
د پورتنيو تعريفاتو څخه داسې څرګنديږي چې :

سياست يوه پوهه او حکمت دی چې د هغه په وسيله حکومتي چارې په ښه شان سمباليږي او هدف يې د عامه ګټو ساتنه او د خلکو تر مينځ د ښو مناسباتو د ساتلو څخه عبارت دی .

د اسلامي حکومت د داخلي او خارجي چارو ښه اداره عبارت له اسلامي سياست څخه دی او سياست د اسلام يو باب دی ، جناب رسول الله صلی الله عليه وسلم فرمايي : «كانت بنو إسرائيل تسوسهم الأنبياء ، كلما هلك نبي خلفه نبي ، وأنه لا نبي بعدي ، وستكون خلفاء فتكثر ، قالوا : فما تأمرنا ؟ قال : فوا ببيعة الأول فالأول ، وأعطوهم حقهم فإن الله سائلهم عما استرعاهم» رواه بخاري او مسلم .

ژباړه : د بنی اسرائلو سياست د هغوی د پيغمبرانو په لاسونو کې وو کله به چې يو پيغمبر وفات کيده نو په ځای به يې بل پيغمبر را تلو ، زما څخه وروسته بل پيغمبر نه راځي – خو زما خلفاء استاذي به موجود وي دا خلفاء به کله د يو نه زيات هم وي . صحابه کرامو رضی الله عنهم ترې پوښتنه وکړه چې د داسې حالاتو په هکله به مونږ ته ستاسو حکم څه وي ؟ هغه و فرمايل : د هغه بيعت پوره کړئ کوم چې لومړی ځل ور سره بيعت شوی وي (تر مخه مقرر شوی وي ) د خپلو خلفاء د اطاعت او فرمان وړنې حقوق ادا کوئ ځکه الله جل جلا له به د هغوی نه د هغوی د رعيت په هکله پوښتنه کوي .

لکه څنګه چې پر مسلمانانو باندې د خپل امير حکم او اطاعت په جايزو امورو کې واجب دی همداسې د مسلمانانو په مشر او حاکم باندې د خپل رعيت د حقوقو ساتل واجب دي .

مَا مِنْ وَالٍ يَلِي رَعِيَّةً مِنَ الْمُسْلِمِينَ فَيَمُوتُ وَهُوَ غَاشٌّ لَهُمْ إِلاَّ حَرَّمَ اللَّهُ عَلَيْهِ الْجَنَّةَ. (بخارى:7151)

رسول الله صلی الله عليه وسلم فرمايي : هر مشر يا قوماندان چې د مسلمانانو د يوې ډلې مسئوليت په غاړه واخلي او په داسې حال کې مړ شي چې د هغوی سره يې خيانت کړی وي الله تعالی په هغه باندې جنت حرام ګرځوي .

او همدارنګه فرمايي :

مَنْ سَمَّعَ سَمَّعَ اللَّهُ بِهِ يَوْمَ الْقِيَامَةِ، قَالَ: وَمَنْ يُشَاقِقْ يَشْقُقِ اللَّهُ عَلَيْهِ يَوْمَ الْقِيَامَةِ» فَقَالُوا: أَوْصِنَا، فَقَالَ: «إِنَّ أَوَّلَ مَا يُنْتِنُ مِنَ الإِنْسَانِ بَطْنُهُ، فَمَنِ اسْتَطَاعَ أَنْ لا يَأْكُلَ إِلاَّ طَيِّبًا فَلْيَفْعَلْ، وَمَنِ اسْتَطَاعَ أَنْ لا يُحَالَ بَيْنَهُ وَبَيْنَ الْجَنَّةِ بِمِلْءِ كَفِّهِ مِنْ دَمٍ أَهْرَاقَهُ فَلْيَفْعَلْ. (البخارى:7152) .

هر څوک چې د شهرت (نام او نښان ) په لټه کې وي الله تعالی به د هغه کس نيت د قيامت په ورځ رسوا کړي . او هر څوک چې سخت ګير وي الله تعالی به له ده سره د قيامت په ورځ سختي وکړي ، صحابه کرامو وويل : مونږ ته نصيحت وکړه . رسول الله صلی الله عليه وسلم وفرمايل : د انسان د بدن څخه اولين اندام چې بدبويه کيږي هغه ګيډه د هغه ده نو ځکه څومره چې توانيږﺉ يوازې له حلال او پاک مال څخه خوراک وکړﺉ او همدارنګه څومره چې توانيږﺉ يو څاڅکې وينه هم په نا حقه تويي نه کړﺉ تر څو جنت ته د تاسې د ننوتلو مانع نشي .

  د خلافت (اسلامي حکومت ) لنډ بيان

د خلافت لغوي معنی :

د خلافت کلمه له خلف ، يخلف څخه اخيستل شوې ده چې لغوي معنی ده ځای ناستی او نائب .

د خلافت اصطلاحي معنی :

اسلامي پوهانو د خلافت يا اسلامي حکومت اصطلاحي تعريف داسې کړی دی :

امام ابوالحسن ما وردی رحمه الله ليکي : امامت (اسلامي حکومت ) ددې لپاره جوړيږي چې د اسلام سپيچلي دين د ساتنې او د دنيا د نظم او نسق په چلولو کې د رسول الله صلی الله عليه وسلم نيابت وکړي (الاحکام السلطانيه ۱۹۷۳ کال چاپ مصر ) .

ابن عابدين حنفی رحمه الله ليکي : هغه عمومي رياست دی چې په ديني او دنيوي امورو کې د رسول الله صلی الله عليه وسلم په نيابت کې کار کوي (مجموعه شامی ج ۱ ص ۵۱۱ ) .

شاه ولی الله دهلوی رحمه الله ليکي : خلافت عبارت له هغه عمومي رياست څخه دی چې عملاً د دين د قيام د پاره کار کوي ( ازاله الخفاء ص ۲ چاپ ۱۹۷۶کال ) .

ددې تعريفونو خلاصه دا ده چې خلافت هغه عمومي رياست دی چې د رسول الله صلی الله عليه وسلم په نيابت کې د دين کار کوي .
خلافت د قرآني ارشاداتو په رڼا کې :

الله سبحانه و تعالی فرمايي : وَعَدَ اللَّهُ الَّذِينَ آمَنُوا مِنكُمْ وَعَمِلُوا الصَّالِحَاتِ لَيَسْتَخْلِفَنَّهُم فِي الأَرْضِ كَمَا اسْتَخْلَفَ الَّذِينَ مِن قَبْلِهِمْ وَلَيُمَكِّنَنَّ لَهُمْ دِينَهُمُ الَّذِي ارْتَضَى لَهُمْ وَلَيُبَدِّلَنَّهُم مِّن بَعْدِ خَوْفِهِمْ أَمْنًا يَعْبُدُونَنِي لاَ يُشْرِكُونَ بِي شَيْئًا وَمَن كَفَرَ بَعْدَ ذَلِكَ فَأُوْلَئِكَ هُمُ الْفَاسِقُونَ (النور ۵۵ ) .

ژباړه : الله جل جلا له ستاسو نه د هغو کسانو سره چې مؤمنان دي او ښه عملونه وکړي وعده کړی ده چې هغوی په هماغه شان خلفه ګان وګرځوي لکه چې له هغو نه مخکې تير شوی خلک يې ګرځولي وو د هغو لپاره به د هغو دين پر محکمو بنسټونو ودروي چې الله جل جلا له د هغو لپاره خوښ کړی دی او د هغو د وېرې اوسنی حالت به مو په امن بدل کړي هغوی دی زما بندګي کوي او له ما سره دی څوک نه شريکوي او څوک چې له دې وروسته کفر غوره کړي نو همداسې کسان فاسقان دي .

تفسير قرطبی ، تفسير ابن جرير او تفسير روح المعاني د مشهور تابعی ابوعللیه رحمه الله د روايت په حواله ليکي :

رسول الله صلی الله عليه وسلم او مسلمانانو په مکه مکرمه کې او له هجرت نه وروسته په مدينه منوره کې په لومړيو ورځو کې د وېرې په حالت کې وو سهار او ماښام هر وخت به مسلح وو يوه صحابی رضی الله عنه وويل چې آيا مونږ د امن ورځې نه شو ليدلی ؟ تر څو اسلحه ښکته کړو ؟ رسول الله صلی الله عليه وسلم وفرمايل :ډير ژر به داسې حالت وګورئ چې يو کس چې په چادر کې نغښتی وي او په عمومي غونده کې به ناست وي هغه سره به هيڅ ډول اسلحه نه وي نو د رسول الله صلی الله عليه وسلم ددې مخکينی وينا د تائيد د پاره دا پورتنی آيت نازل شو .

په دې پورتنې آيت کې د صالحو مسلمانانو سره د پنځو شيانو وعده شوی ده :

۱- صالحو مؤمنانو ته به په ځمکه کې د خلافت ، حکومت او سیاسي قيادت ورکول کيږي .

۲- د اسلام سپيڅلی دين به په کلکو او ټينګو اصولو او بنسټونو دروي او اسلام به غالب ګرځوي .

۳- مسلمانانو ته به قوت او عزت ورکړي چې د هغوی په زړونو کې به د دښمنانو څخه هيڅ ويره نه وي .

۴- په دې خلافت او اسلامي حکومت کې به خلک د يو الله تعالی بنده ګي کوي او شرک او طاغوتي نظام به ختموي .

۵- هغه کسان چې د اسلامي خلافت نه سر غړونه کوي هغوی به فاسقان ګڼل کيږي .

د پورته آيت شريف پنځه ذکر شوی نښې د خلفاء راشدينو په دوره کې په پوره ډول موجودې وې د الله جل جلا له وعده د هغوی رضی الله عنهم په دور کې په پوره توګه بشپړه شوې وه د هغوی په دور کې اسلام په ټوله نړی کې غالب وو د وخت امپراتورۍ ټولې نسکورې شوي وې .

که څه هم د آيت شريف لومړنی مصداق راشدين خلفاء ؤ خو د مرتبو په اختلاف سره هر هغه حکومت چې د رسول الله صلی الله عليه وسلم د سنتو او خلفاء راشدينو د رياست او حکومت نظام او چارې پر مخ بيايي نو ددې آيت شريف مصداق ګڼل کيږي .

له پورته آيت څخه دا په ډاګه کيږي چې اسلامي حکومت د الله جل جلا له نعمت دی د هغه نه پرته د تعليم او تبليغ په وسيله نه دين غالب کيدای شي او نه امن او امان تينګيږي او نه د شرک او طاغوت حکومت نسکورېدای شي .

د اسلامي حکومت اصلي مقصد د الله (جل جلا له) د دين قيام او نصرت دی د حکومت ټولې چارې او قوت به د بديو د له مينځه وړلو او د نيکيو ته د وده ورکول وي .

لقوله سبحانه وتعالی : الَّذِينَ إِن مَّكَّنَّاهُمْ فِي الأَرْضِ أَقَامُوا الصَّلاَةَ وَآتَوُا الزَّكَاةَ وَأَمَرُوا بِالْمَعْرُوفِ وَنَهَوْا عَنِ الْمُنكَرِ وَلِلَّهِ عَاقِبَةُ الأُمُورِ (الحج ۴۱ ) .

ژباړه : دوی هغه کسان دي چې که مونږ دوی ته په ځمکه کې قدرت ورکړو نو لمونځ به قائم کړي ، زکات به ورکړي په ښو کارونو به حکم وکړي او له بدې نه به منع وکړي او د ټولو چارو پای د الله تعالی په واک کې دی .

امام قرطبی رحمه الله ليکي : چې حضرت ابن عباس رضی الله عنه ويناده چې : ددې آيت شريف مصداق اول مهاجرين او انصار دي بيا هغه خلک دي چې په اخلاص سره د هغوی پيروي کوي – ابوالعليه ، ضحاک ، ابن ابی نجيح فرمايي : په دې آيت کې حکمرانانو ته لارښوونه شوی ده چې کله الله جل جلا له هغوی ته حکومت او سلطنت ورکړي نو هغوی به پخپل اقتدار کې هغه کارونه کوي کوم چې خلفاء راشدينو کړی دي (القرطبي ج ۱۲ ص۷۳)

لیکوال: عبد الحق امین

ورته لیکنې

ګډون وکړئ
خبرتیا غوښتل د
guest
0 Comments
Inline Feedbacks
ټولې تبصرې کتل
Back to top button
0
Would love your thoughts, please comment.x
()
x