جان‌کېري له کومو رازونو پرده پورته کړې؟

خالد روان

د امریکا متحده ایالاتو د بهرنیو چارو مخکېني وزیر جان کېري په خپل نوي کتاب« Every Day is Extra» کې د نړۍ او د افغانستان په اړه په زړه پوري ټکي لیکلي. کېدای شي دغه کتاب میاشت وروسته پښتو ته هم وژباړل شي او د کېري ټول لیکل ولولو. دغه کتاب تېره اوونۍ په امریکا کې چاپ شوی او اوس یوازې په امریکا او انلاین بڼه پلورل کېږي.

«د ژوند هره ورځ غنیمت ده» د کېري د کتاب پښتو نوم دی. په دغه کتاب کې د افغانستان په اړه یې هم ځینې یادښتونه لیکلي او د اوسني ګډ حکومت د جوړېدو د طرحې، د شمال ټلوالې د ګواښونو او د ده منځګړېتوب په اړه یې سرسري خبرې لیکلي دي.

کېري د امریکا په پوځ کې د دندې سربېره د ویتنام په جګړه کې هم ښکېل پاتی شوی عسکر دی. ۲۸ کاله د امریکا په سنا کې سناتور او ۴ کاله د بهرنیو چارو وزیر و. د ده په وخت کې له حامد کرزي واکمني اشرف غني ته په سوله‌ییزه بڼه ولیږدېده او اوسنی ګډ حکومت د کېري، اشرف غني، عبدالله عبدالله، د امریکا سفیر جیمز کنینګهم او د ملګرو ملتونو ځانګړي استازي یان کوبېش په منځګړیتوب جوړ شو، چې اوس پرې امریکايي چارواکي هم پښېمانه دي.

کیري لیکلي: په ۲۰۰۹ز کال کې د حامد کرزي او عبدالله عبدالله ترمنځ د ټاکنو د پایلو په اړه جنجال راپورته شو. ډېری امریکايي چارواکو هڅه وکړه، چې دغه جنجال پای ته ورسوي. عبدالله او پلویانو یې ګواښ کاوه او د ټاکنو پایلې نه منلې. خو کله چې مو عبدالله ته ۲۰ میلیونه ډالر ورکړل؛ نو عبدالله عبدالله هم د ټاکنو د دویم پړاو د ترسره کولو نه تېر شو او هم یې پایلې ومنلې او حامد کرزی د افغانستان دویم ځلي ولسمشر شو.

کېري همدارنګه د ۲۰۱۴ز د ټاکنو د جنجال په اړه هم په زړه پوري یادښتونه لیکلي.« موږ د خبرو یوه حساس پړاو ته ورنږدې شوي وو، چې ناڅاپه اشرف غني د ګډ حکومت مفکوره راپورته کړه. ما تل فکر کاوه چې هغه د دې مفکورې له شهرت نه خبر و. وروسته ما د غني پر اوږې لاس کېښود او ورته مې وویل اشرفه! ته به ولسمشر یې. عبدالله به له تا سره د یوې ګډې اجنډا په پلي‌ کولو کې مرسته وکړي. خو ته هغه ته د رښتيني واک په لېږدولو کې رضایت ولره او هغه ته د ګډ حکومت کولو فرصت ورکړه، ځکه دغه کار د هېواد په ګټه دی.»

کېري د اشرف غني د شخصیت په اړه لیکلي« اشرف غني یو لویدیځ پلوی پښتون ناسیونالیست و چې له ژبې یې تکنوکراتیک اصطلاحات ورېدل. هغه خپل ډېر کار په امریکا کې په نړیوال بانک کې کړی و او له سیمه‌يیزو (افغان) سیاستوالو سره په تړون کې یې ستونزه لرله. هغه فوق العاده ماغزه لرل خو په سیاست کې یې تجربه نه‌لرله. کله نا کله به یې په غبرګون کې افراط کاوه. هغه ډېر یو خصوصي سړی و او مایکرومنجمنټ ته یې ډېر تمایل درلود چې تل به یې په ګټه نه تمامېده.» خو همدغه کېري د عبدالله عبدالله په اړه بیا لیکلي دي«هغه یو آرامه، دروند او پوست ژبی شخص و. هغه د غني تکنوکراتیک فکر نه درلود خو تل یې په چارو سر ښه خلاص و. هغه د اېتلاف په جوړولو کې مهارت درلود او د صحنې شاته یې ښه کار کولی شو. هغه ښه سیاستوال و.»

کېري د اوسني ګډ حکومت په ناکامۍ هم اعتراف کړی او دا یې منلې ده، چې اوسنی حکومت ناکام او په خپلو ټولو چارو کې پاتې راغلی دی.

«د ګډ حکومت شاوخوا څلور کاله تېرېږي. که له یوې خوا پر دې حکومت پراخې نیوکې کېږي چې د افغانستان د اساسي قانون له چوکاټ نه بهر رامنځته شوی،‌ خو ځینې یې د یوه ستر کړکېچ په مخنیوي کې اغېزناک بولي. نننی افغانستان له سترو اقتصادي او امنیتي ننګونو سره لاس او ګرېوان دی خو د یوه هېواد نه د یوې جګړې په توګه د پېژندنې فرصت لري. هغه دیپلوماسي چې افغانستان یې تر ننه پورې راورساوه، ارزښت یې درلود.»

د امریکايي ګوډاګیانو او پلویانو رازونه یې یو پر بل پسې افشاء کېږي او د عطاء محمد نور خبره رښتیا کېږي، چې امریکا اوس ورته د یو پیپسي بوتل ارزښت هم نه ورکوي. له دې وړاندې د پیریانو جګړې، سې اې ای په پنجشېر کې، د اېس ریاست، استازی او نن کېري د ټولو رازونو نه پرده پورته کړه او دوی یې پر دې نړۍ تش لغړ پرېښودل. د اخېرت حسابي به بیا الله جل جلاله ته ورکوي، چې د کفارو لپاره یې څومره د ذلالت ډک کارونه کړي وو.

د کېري د کتاب نه موږ دا اخیستنه کولی شو، چې اشرف غني یوازې د حنجرې په زور خبرې کوي او د ولسمشرۍ وړ کس نه وو/ نه دی؛ ځکه دی په فریب، دوکه او چل کولو کې ډېر ماهر دی؛ خو مدیریت یې له صفر سره ضرب دی.