د مسکو غونډه او د سولې پر پروسه يې اغېزې

 د ستراتېژيکو او سيمه‌ييزو څېړنو مرکز

مسکو تېره اوونۍ (د نومبر 9مه) د افغان سولې په اړه د يوې مهمې غونډې کوربه و. په دې غونډه کې د امريکا او افغانستان په ګډون د سيمې 12 هېوادونو ته د ګډون بلنه ورکړل شوې وه؛ خو امريکا يوازې د څارونکي په توګه په غونډه کې ګډون وکړ او افغانستان بيا که څه هم د حکومت رسمي استازی غونډې ته ونه لېږه؛ مګر د سولې عالي شورا يوه جګ‌پوړي پلاوي په دې غونډه کې ګډون وکړ.

د روسيې د بهرنيو چارو وزير د غونډې په پيل کې په افغانستان کې د داعش ډلې د جنګياليو حضور او ګواښ ته په اشارې سره وويل، چې د ځينو هېوادونو له‌خوا د سيمې د ناامنه کولو لپاره د داعش ډلې ملاتړ کېږي. نوموړي د روسيې هلې ځلې په افغانستان کې د سولې او ثبات لپاره وبللې.

دغې غونډې ځکه په نړيواله کچه پام ځان ته اړولی و، چې له يوې خوا د طالب استازو يوه جګ‌پوړي او با صلاحيته پلاوي پکې ګډون کړی و او له بلې خوا د روسيې او امريکا ترمنځ د وروستيو کلونو سړې جګړې له کبله د افغانستان په لور د روسيې لېوالتيا او ښکېلتيا هم زياته شوې ده.

دا چې د روسيې-امريکا سړې جګړې د افغانستان پر قضيه څومره اغېزې کړې؟ روسيه په خپلو دا ډول هڅو سره څه غواړي؟ او د وروستۍ غونډې پايلې او اغېزې به څه وي؟ هغه پوښتنې دي، چې دلته يې د ځوابولو هڅه شوې ده.

د امريکا-روسيې سړه جګړه او افغانستان

که څه هم د سولې په تړاو هر ګام په افغانستان کې د سولې د ټينګښت لپاره هيلې راټوکوي؛ خو د مسکو غونډې د امريکا او روسيې ترمنځ د سړې جګړې او د افغانستان په قضيه کې د دغو هېوادونو د تقابل پيغام له ځان سره درلود. د همدغه ذهنيت د حاکميت له کبله د روسيې د بهرنيو چارو وزير په خپلو خبرو کې په ټينګار سره وويل، چې دوی نه غواړي افغانستان د سيمه‌ييزو او نړيوالو لوبغاړو او زبرځواکونو د سياليو په ډګر بدل شي او د دغې غونډې يوازېنۍ موخه يې په افغانستان کې د سولې ټينګښت وبلله.

له يوې خوا په افغانستان کې د امريکا د جګړې اوږدېدل او له بلې خوا د افغان حکومت د سولې د هڅو ناکامي د دې لامل شوې، چې د افغان قضيې سيمه‌ييز او نړيوال لوبغاړي هم په ډېرېدو شي. دا چې روسيه او امريکا له تېرو څو کالونو راهيسې د ځينو سيمه‌ييزو او نړيوالو قضيو په تړاو په يوه نوې سړه جګړه کې ښکېل دي، افغانستان هم د دغې سړې جګړې پر يوه ډګر بدل شوی دی.

روسيه اوسمهال په افغانستان کې د امريکا له حضور څخه په وېره کې ده، په ځانګړې توګه په افغانستان کې د امريکايي اډو له جوړېدو او بيا په 2015 کال کې د داعش ډلې د فعاليت پيل د دغه هېواد اندېښنې زياتې کړې دي او له همدغه کال راوروسته يې د افغانستان په قضيه کې د اغېزناک رول لوبولو هڅې پيل کړې دي.

د روسيې د وروستيو هڅو او پر افغان قضيه يې د اغېزو په اړه دوه ډوله تحليلونه شته دي:

لومړی: دا چې د روسيې هڅې له امريکا سره د سړې جګړې او پر دغه هېواد د فشارونو واردولو په موخه دي، نو له همدې کبله به ښايي دا هڅې په افغانستان کې د سولې او امنيت د ټينګښت په برخه کې معکوسې پايلې ولري او دا به د افغان جګړې د لا پېچلتيا او اوږېدو لامل شي.

دويم: داسې انګېرنې هم شته دي، چې ښايي امريکا به د افغانستان په قضيه کې د روسيې د رول پراخېدل او په ځانګړې توګه له طالبانو سره د روسيې د اړيکو لا زياته غځېدا ونه غواړي. له همدې کبله به امريکا خپلې هڅې ګړندۍ کړي، ترڅو له طالبانو سره د مخامخ خبرو اترو له لارې، له دغې ډلې سره د سولې يوې هوکړې ته ورسېږي.

د مسکو د غونډې پايلې او اغېزې

د ملي يووالي حکومت په دوره کې د مسکو-کابل اړيکې د حامد کرزي د دورې په پرتله ترينګلې شوې؛ ځکه له يوې خوا ملي يووالي حکومت له  واشنګټن سره د ښو اړيکو پاللو هڅه کوله او له بلې خوا په دې دوره کې د افغانستان په اړه د روسيې په سياستونو کې هم بدلون راغی. همدا لامل دی، چې افغان حکومت د سولې په برخه کې د روسيې هڅو ته د شک په سترګه ګوري او وروستۍ غونډې دا فضا يو څه نوره هم ترينګلې کړه.

افغان حکومت له يوې خوا نه غواړي په داسې غونډه کې ګډون وکړي، چې رهبري يې د دوی په واک کې نه وي او له بلې خوا د سولې په برخه کې د امريکا وروستيو هڅو هم حکومت تر يوه بريده اندېښمن کړی او په دې وېره کې دی، چې د امريکا-طالبانو د مخامخ خبرو اترو پر مهال له پامه ونه غورځول شي. له همدې امله يې په دې غونډه کې په ګډون نه کولو سره، د روسيې د هڅو په اړه د امريکا دريځ تاييد کړ. خو په ورته وخت کې د سولې عالي شورا د پلاوي ګډون بيا د حکومت د کمزوري او دوه‌زړي دريځ ښکارندويي کوله، ځکه د سولې عالي شورا له طالبانو سره د سولې د پروسې رسمي ارګان دی، خو تراوسه له طالبانو سره د سولې اړوند پرمختګونه د دغې شورا له لارې نه دي شوي او دا شورا يو بې‌اغېزې ادرس بلل کېږي.

په بل اړخ کې طالبانو ته بيا دا ښه فرصت و، چې د سيمې او نړۍ په کچه په يوه مهمه غونډه کې رسما ګډون وکړي او خپل دريځ بيان کړي. طالبانو په دې غونډه کې په ګډون کولو سره له يوې خوا د روسيې په څېر ځواکمنو هېوادونو د ملاتړ پيغام امريکا او افغان حکومت ته ورساوه او له بلې خوا يې د لومړي ځل لپاره په ډېر پراخ او اغېزناک ډول خپل غږ د سيمې هېوادونو او نړۍ ته ورساوه. د طالبانو استازو په خپلو خبرو کې پر دې ټکي لا زيات ټينګار وکړ، چې دغه ډله ګاونډيو او د سيمې هېوادونو ته ګواښ نه دی، کوم څه چې د طالبانو سيمه‌ييز ملاتړ پياوړی کوي.

طالبانو له يوې خوا په وروستيو کلونو کې، په تېره بيا له 2013 کال او په قطر کې د سياسي دفتر له پرانيستل کېدو وروسته، خپلې ديپلوماتيکې هڅې پياوړې کړې دي او له بلې خوا طالبانو درک کړې، چې له روسيې سره د اړيکو له لارې کولی شي پر امريکا فشارونه وارد کړي او له دغې ډلې سره د امريکا مخامخ خبرو اترو ته لاره هواره شي.

د دې ترڅنګ، په مسکو کې د طالب استازو په ګډون د سولې غونډه جوړېدل د امريکا لپاره د اندېښنې خبره ده او ښايي تر يوه بريده له طالبانو سره د مخامخ خبرو په اړه د امريکا پر دريځ اغېزې ولري؛ ځکه امريکا نه غواړي چې د افغانستان په قضيه کې د روسيې رول تر دې زيات پراخ شي.

امريکا-طالبان خبرې اترې

د مسکو غونډه داسې مهال جوړېږي چې امريکا له څه مودې راهيسې د افغان سولې په برخه کې د پخوا په پرتله هيله‌بښونکي ګامونه اوچت کړي دي. له دغې غونډې سره هم‌مهاله د افغان سولې لپاره د امريکا د بهرنيو چارو وزارت ځانګړي استازي زلمي خليلزاد هم، چې څه موده وړاندې يې په قطر کې له طالب استازو سره هم کتلي وو، سيمې ته خپل دويم سفر هم وکړ.

د افغان جګړې د دوام اصلي لامل په افغانستان کې د بهرنيو ځواکونو شتون دی او ترڅو پورې چې امريکا له افغانستانه د خپلو ځواکونو د ايستلو مهالوېش له طالبانو سره د مخامخ خبرو اترو مېز ته وړاندې نه کړي، دا بهير به پام‌وړ لاسته‌راوړنه ونه لري. د افغان حکومت د سولې د هڅو د ناکامۍ اساسي لامل هم همدا دی، چې طالبان افغان حکومت د دوی د اساسي غوښتنې (په افغانستان کې د مېشتو بهرنيو ځواکونو د برخليک) په تړاو بې‌صلاحيته بولي او له دغه حکومت سره له مخامخ خبرو انکار کوي.

د دې ترڅنګ، افغان قضيه بهرني او کورني اړخونه لري، چې بهرنی اړخ يې د بهرنيو ځواکونو د وتلو مهالوېش او دويم اړخ يې بين‌الافغاني تفاهم ته د زمينې برابرولو ته اړتيا لري. په بهرني اړخ کې د سيمه‌ييزو هېوادونو هڅې تر يوه بريده اغېزناکې بلل کېږي او د روسيې په څېر هېوادونو فشارونه د امريکا پر دريځ اغېز ښندلی شي؛ ځکه ترڅو چې امريکا په خبرو کې مستقيم رول او ونډه ونه لري، د سولې د بهير بريا هم ناشونې برېښي.

پای

avatar
1 د تبصرو شمېر
0 د ځوابونو شمېر
0 ار ایس ایس کې ګډونوال - څارونکي
 
ډېر غبرګون شوې تبصره
تر ټولو ګرمه موضوع
  ګډون وکړئ  
نویو زړو ډیرو خوښو شویو
خبرتیا غوښتل د
جميل
میلمه
جميل

که روس دئ او که امريکا ده د دواړو ښه پوره افغانانوته زړونه ډک دي ، او افغانانو دا دواړه خبيثان ښه پيژندلې . که څه هم چي روسان او امريکايان به د نورو غريبو هيوادو پر معاملو يو له بل سره ځني توافقاتو ته سره رسيږي خو بياهم دواړوته خپلې ګټې لمړيتوب لري ،بيا هغه وخت را روان دئ چي دواړه غويان سره ښکر په ښکر سي . طالبان بايد چي د روسانو خيانت او نامردې د افغان امريکا په جګړې کي روسانوته ورياده کړي او دا احسان هم بايد پرواچوي چي اوسنۍ روسيه يوازي د طالبانو له برکته… نور لوستل »