نظــر

نظام رياستى، پارلمانى، حكومت اسلامى، امارت اسلامى، شاهى يا شاهى مشروطه؟

” عبدالبصير كاكړ ”

نظام رياستى ، پارلمانى ، حكومت اسلامى ، امارت اسلامى ، شاهى ، شاهى مشروطه ، فدرالى ، دموكراسى ، انتخابات ، پارلمان ، اجماع ملى ، لويه جرگه ، شوراى أهل حل و عقد و غيره اصطلاحات سياسى و قرائت هاى است كه در كشور ما و جغرافياى بيرون از افغانستان در ادبيات سياسى،  بار بار تكرار و شنيده است؛ ولى قبل از همه اين مطلب را با يك حكايت اجتماعى مورد بحث مى گيريم.
البته در گذشته هاى دور كابل قديم را و يا نه چندان دور در اوائل دهه هشتاد در جاده ده افغانان و آسمائى ، بازار مندوى و فروشگاه كابل ماركيت هاى ليلامى فروشى داشتيم كه در اين ماركيت ها اموال و لباس دست دوم از ماركيت هاى اروپا به افغانستان وارد و در جغرافياى افغانستان اين اموال بنام ليلامى بسيار خوب ماركيت ، فروش و مشترى داشت.
” حاجى صاحب را فرزند باريك اندام ، نحيف و ضعيف كه فعلاً در نظام كنونى يكتن از حكام بلند رتبه حكومت هستند. حاجى صاحب طور معمول از اينكه فصل سرماى زمستان و هوا در حالت سرد شدن بود ، خواست براى پسرش از ماركيت ليلامى شهر كابل جمپر و يا كرتى زمستانى خريدارى كند.
حاجى صاحب يكجا با پسر لاغر اندام و ضعيف به جسد به چندين دوكان و ماركيت ليلامى رفتند و در هر ماركيت و دوكان لباس و يا جمپر ليلامى به اندام پسر او مطابقت نداشت ، بالاخره حاجى صاحب عصبانى و به همان عادت ، قهر و غضب افغانى با طعن و لعن به دوكاندار عصبانى شده و گفت اين چطور ماركيت ليلامى و دوكان است كه براى پسرم يك جمپر يافت نمى شود؟

دوكان دار و ليلامى فروش كه شخص حاضر جواب بود به جواب حاجى صاحب فرمود : مشكل در ماركيت ها ، دوكان ها و لباس ليلامى نبوده ؛ بلكه مشكل اصلى در اندام پسر ضعيف الاندام و باريك جسد شما مى باشد كه در اين همه ماركيت ها و دوكان ها يك جمپر به اندام ايشان مطابقت ندارد. هر وقتيكه اندام پسر شما نورمال ، سالم و متوازن شد در آن صورت به آسانى و بدون شك به اندام او جمپر و لباس مطابقت خواهد داشت. ”

اصل مطلب اينكه وقتى عده يى از نظام ها و نوعيت نظام ها نام ميبرند ، عده يى با حساسيت ها و حتى با اظهار عكس العمل منفى ديدگاه و نظريات خود را بيان ميدارند.

جدا از اينكه به سطور و حجم مطلب افزوده شود اگر به نوعيت نظام ها در كشور هاى دور و نزديك از جغرافياى افغانستان ، نظام ها و نوعيت آنرا به تعريف بگيريم ؛ بهتر است كه از چند كشور و جغرافياى نام گرفته شود كه اين نوع نظام ها موفق و مردم نيز كدام مشكل با نوعيت نظام ندارند و بسيار به راحتى به حيث يك شهروند از حقوق شهروندى نفع برده و زندگى آرام دارند و در اين شك و ترديد وجود ندارد كه سليقه هاى سياسى متفاوت و در هر كشورى نظام مخالفين و موافقين خود را داشته و البته با حركت هاى  مدنى و سياسى آن مبارزه دارند.

طوريكه گفته شد اگر نوعيت نظام تعريف شود به سطور و حجم مطلب افزوده شده و فقط به چندين مثال اكتفا نموده.
در شرائط كنونى نظام فدرالى صدراتى در كشور پاكستان و هندوستان ، نظام رياستى در كشور تاجكستان و تركيه ، نظام رياستى ولايت فقيه به ايران ، نظام فدرالى رياستى به ايالات متحده امريكا ، نظام شاهى در كشور سعودى و اردن ، نظام شاهى مشروطه در انگلستان و كانادا ، نظام امارتى در امارت متحده عربى و كويت و غيره جغرافياى كره زمين عملاً حاكم و مردم رعيت عملاً همكار هستند و بدون كدام مزاحمت ، خشونت و يا تخريب نظام در فضاى صلح و همديگر پذيرى زندگى آرام، صلح ، ترقى ، تعالى ، پيشرفت و رقابت مثبت سياسى را عملاً تجربه دارند.

وقتى در جغرافياى افغانستان بحث از تغير نظام و نوعيت نظام صورت مى گيرد و يا در گذشته ها نظام شاهى ، شاهى مشروطه ، جمهوريت ، صدارتى ، امارت و رياست بوده ؛ ولى مشكل اصلى و اساسى اين است كه اين نظام ها از بيرون تحميل و انتصابى بوده و نظام ها ، ممثلين و مسؤولين انتخابى نبوده و به خواست و اراده مردم ايجاد نشده بودند و تقريباً در چهار دهه جنگ و قبل از آن ، ما همه اين نظام ها را سپرى ، تجربه و امتحان كرديم؛ اما متاسفانه توسط كودتا ها و يا عملاً از بيرون بالاى مردم تحميل شده است.
حال مشكل اصلى در نوعيت نظام ها نبوده ، مشكل اصلى و اساسى در افكار ، ديدگاه ها و سليقه هاى سياسى افراد ، احزاب و سياسيون مى باشد كه در عدم سواد و عدم آگاهى از اين قرائت هاى متفاوت نبايد حساسيت و عكس العمل نشان داد، از همه مهمتر اينكه توازن افكار ، ديدگاه و سليقه سياسى را مانند اندام “فرزند ضعيف و نحيف حاجى صاحب ” ترميم كرد و با ترميم افكار ، ديدگاه ها  و سليقه هاى سياسى و آگاهى و سواد از قرائت هاى متفاوت هر نوع نظام ميتواند در جغرافياى افغانستان مانند هر جغرافياى ديگر كامياب و موفق و مؤثر باشد ؛ ولى در همچون شرائط كشوريكه با چهار دهه جنگ ها ، كودتا ها ، مداخله ها ، حضور فعال استخبارات بيگانه و جواسيس از هر جهت و زاويه متضرر شده و عوارض جانبى منفى را تجربه داريم و از جهت ديگر عدم آگاهى و سواد سياسى از اصطلاحات سياسى در فضاى سياسى و عدم خود كفائى در بعد اقتصادى بهتر است كه همين نظام سياسى فعلى را خوبتر و بهتر تجربه كنيم و در آينده با تغير نظام به شكل مدنى و سياسى آن نبايد كدام مخالفت صورت بگيرد ، احزاب و جريان ها حق دارند كه در عدم  خشونت و البته به شكل مدنى و سياسى فعاليت و مبارزه كنند.

ورته لیکنې

ګډون وکړئ
خبرتیا غوښتل د
guest
2 Comments
زړو
نویو ډیرو خوښو شویو
Inline Feedbacks
ټولې تبصرې کتل
خان

نن یکشنبه 1398/1/12 دشت ابدان کی یو واده په موترو دولتی عسکرو ډزی وکړی چی دوه ګلالی ځوانان یی په بهرامه ډول شهیدان کړل رحیم الله او یونس جان الله پاک دی شهادت قبول کی هاشمی

جميل

شايد خودت هم دوباره تحليل نتوانی که چی ګفته يی ، از اول ميګفتی کی امريکای ظالم خوب و بيشرف غلام غنی خوب .

Back to top button
2
0
Would love your thoughts, please comment.x
()
x