ادبي لیکني

د ژباړې لار کتاب کې څه راغلي دي؟

عبدالسميع درانی

د ژباړې لار کتاب چې نامتو علمي شخصیت او د کابل پوهنتون استاد، اسدالله وحیدي صیب لیکلی؛ خورا ښه لارښود دی. ښه ځکه دی چې د لیکلو طرز یې تر وسه وسه اسانه، عام فهمه او له بې ځایه لغت پرانۍ پاک دی.

کتاب ۱۳۱ مخه دی، څلور څپرکي او یوه ضمیمه لري.

لومړي څپرکي کې تر ډیره د ژباړې پر لومړنیو ګامونو بحث شوی دی. نویو او مبتدي ژباړنو ته د ژباړې کولو انګیزه، د ژباړې لپاره اړین توکي، د ژباړې په موخه د موضوع ټاکلو لارې چارې، د ژباړې پر مهال له حوصلې څخه کار اخیستل… بیان شوي دي. په ټوله کې لومړی څپرکی هغو کسانو ته چې تازه یې ژباړې ته مخه کړې؛ د کار نقشه ترسیموي.

ځینې داسې پوښتنې مطرح شوي چې ژباړن ته یوه نوي کاري انګېزه په لاس ورکوي، ویره یې کموي او ژباړې ته یې هڅوي. د دې ترڅنګ د ژباړن پر ډولونو، د ژباړې پر مهال د ځانکړو جامو اغوستلو او ځانګړې خونې څخه ګټه اخیستلو، کمپیوټر کارونې او ورته ټکي په بیخي عام فهمه او عملي مثالونو ورکولو سره تر بحث لاندې نیول شوي دي. د وحیدي صیب په وینا، ژباړن څو ډوله دي، تر ټولو ښه یې زمری ژباړن دی.

دویم څپرکي کې لیکوال تر ډیره د ژباړن پر ځانګړنو تم شوی دی. وحیدي صیب د ژباړن په ځانګړنو کې دغه ځانګړتیاوې یادې کړي او ورسره یې په زړه پورې او لنډه تشریح هم کړې ده: پر موخنې ژبې برلاسی، پر مبداء ژبې برلاسی، د دواړو ژبو پر توپیر پوهه، امانت ساتنه، پر موضوع پوهه، پر متلونو او اصطلاحاتو پوهه، د وییپانګې کارونې هنر، له لیکوالۍ سره مینه او د ښې موضوع ټاکنه.

د امانت ساتنې په ځانګړنه کې لیکوال پر هغو لاروچارو چې ژباړن ته پکې د لاسوهنې اړتیا پېښیږي، بحث کړی او درې داسې موارد یې سپړلي چې ژباړن د هغو په نظر کې نیولو سره کولای شي په ژباړه کې لاسوهنه وکړي.

مثلا ژباړن کولای شي په ژباړه کې هغه ارقام او معلومات بدل کړي چې کره نه وي. یا ځینې ارقام د وخت په تېرېدو سره بدلون مومي، همدا بدلون په ژباړه کې د ژباړن له لوري ځایېدلای شي.

درېیم څپرکی د ژباړې ډولونو ته ځانګړی شوی، ژباړه پر ډولونه وېشل شوې او هر ډول یې پوره پوره واضحه شوې ده. لیکوال د ژباړې د ډولونو په تشریح کې خورا ښه عملي مثالونه ورکړې دي. دی وایي د ژباړې هر ډول خپلې ښېګڼې او ځانګړنې لري.

لیکوال وایي؛ کلمه په کلمه ژباړه تر ډیره په دې موخه کیږي، چې امانت پکې وساتل شي. خو دا ادعاء ځکه تر ډیره سمه نه ده چې د ژباړې یوه موخه د مفهوم رسول دي چې په دې ډول ژباړه کې مفهوم سم نشي رسېدلای.

لیکوال وړاندې لیکي چې دغه ډول ژباړه د موخنې ژبې پر جوړښت هم اثر پرېږدي او تر ډیره د موخنې ژبې جوړښت ته زیان اړوي.

لیکوال تر ډیره د ژباړې په ډولونو کې جمله پر جمله ژباړه خوښوي، ځکه مفهوم ښه رسوي او د موخنې ژبې پر جوړښت لږ اغېز لري.

لیکوال په دې نظر دی چې شعر پوره نه ژباړل کیږي او وایي: (( د شعر د ژباړې پر مهال باید ووایو چې د شعر د مانا ژباړه، نه د شعر ژباړه، ځکه شعر کې شته درې عنصرونه چې موسیقیت، جوړښت او مانا دي، پوره نه ژباړل کیږي؛ یوازې مانا یې ژباړل کیږي.)).

څلورم څپرکي کې لیکوال د بېلابیلو متونو پر ځانګړنو او د ژباړې پر څرنګوالي تم شوی دی. د ادبي متن ژباړه، د حقوقي متن ژباړه، د دیني متن ژباړه، د علمي متن ژباړه، د ژورنالیستي متن ژباړه او د داستاني متن ژباړه د دې څپرکي لوی عنوانونه دي.

د لیکوال وړاندیز دا دی چې تر وسه وسه باید د ژباړې لپاره هغه موضوع وټاکل شي، چې ژباړن د ژبې او ژباړې فن د پوهیدا تر څنګ په ټاکلي متن هم اړینه پوهه ولري. ښه دا ده چې که څوک دیني متون ژباړي، هم باید پر دین پوه شي او هم د ژباړې پر فن. که یوازې په دین پوهیږي، ژباړه به یې بې خونده او پېچلي وي. که پر ژباړې فن پوهیږي، خو دین پوهنه کې سم پوه نه وي، له مفهومي اړخه یې ژباړه ستونزې لري.

د علمي ژباړې په تړاو لیکوال وایي ژباړن دې دغو ټکو ته (د مسلک کسان باید دا ژباړه وکړي، کلمو او اصطلاحاتو ته پام، شمیرو، سمبولونو او نومونو ته پام او علمي ژباړه ادبي ژباړه نه ده) پام اړین بولي.

دغه په زړه پورې کتاب په پای کې د دیني متونو د ژباړې تر نوم لاندې یوه ضمیمه لري. دې لیکنه کې د دیني متونو د ژباړې پر لارو چارو، ستونزو او تخنیکونو منطقي بحث شوی دی.

لیکوال ښه بولي چې دیني متون تر وسه وسه عام فهمه، روان او ساده وي. ځکه په دین پوهنه کې ډیره مرسته کولای شي. که ژباړن د دین پوهنې ترڅنګ په ژباړې فن هم برلاسی وي، هم دین ته ګته رسیږي او هم ژبه وده او پرمختګ کوي.

په ټوله کې، کتاب تازه ژباړنو ته تشویق او انګېزه ورکوي او تجربه لرونکو ژباړنو ته د ښې او معیاري ژباړې لارې چارې ورښيي. ستونزو ته یې متوجه کوي او حل لارې یې بیانوي او په علمي ټولنه کې د ادبیاتو محصلینو ته بیخي اړین دی.

ژباړې لار؛ پښتو ژبې ته د ژباړې د معیاري کولو یوه متفاوته هڅه ده، هیله ده دا هڅه روانه وساتل شي.
د ټولو ښېګڼو سره سره کتاب کې یو څه ټایپي ستونزې شته، مثلا د قرانکریم ځینې آیتونه چې کاپي شوي؛ دقیق ندي کتل شوي. هیله ده په راتلونکو چاپونو کې توجه ورته وشي.

کتاب په ښکلي بڼه د اکسوس کتابپلورنځي له لوري خپور شوی دی. د هېواد په لویو ښارونو کې ترلاسه کېدای شي.

د ۱۳۹۸ تلې ۸مه، غزني.

ورته لیکنې

ګډون وکړئ
خبرتیا غوښتل د
guest
0 Comments
Inline Feedbacks
ټولې تبصرې کتل
Back to top button
0
ستاسو نظر مونږ ته دقدر وړ دی، راسره شریک یې کړئx
()
x