معضل ترکیه و کردها ؛ حقائق و واقعیت ها

حبیبی سمنگانی

مسئله دولت ترکیه و کردها ابعاد و جهت های زیادی دارد. آنانی که به رسانه های غرب اکتفا می کنند فکر می کنند این تنها نزاع قومی بین ترک ها و کردها است. رسانه های غربی و حلقات مشخص جهان عرب چنان نشان می دهند گویا دولت ترکیه و یا اردوگان دشمن کردها است و بالعکس تمام کردها از اردوگان متنفر و منزجر هستند. اما این تحلیل دور از واقعیت است و معضل دولت ترکیه و کردها را نمی توان تنها به نزاع قومی یا نژادی منحصر کرد.

تحلیل واقع بینانه اینست که اگر به سطح کشور ترکیه نگاه بکنیم، کردهای ترکیه که ۱۵ الی ۲۰ در صد جمعیت ۸۲ ملیونی کشور را تشکیل می دهند، همانند سائر اقوام مسلمان امروزی مشتمل بر هر گونه مردمی هستند. اگر کردها طبقه سیکولار و بی دین دارند، طبقه مذهبی و دین دوست نیز دارند. اگر درمیان کردها راست گرایان هستند، کردهای چپ گرا نیز به کثرت دیده می شوند، که در جستجوی احیا و حفظ هویت قومی خود هستند. پس نمی توان تمامی بیش از ۱۵ ملیون کردهای ترکیه را در یک پله ترازو به یکبارگی پیمانه کرد و بر همه شان یکسان حکم نمود.

آگاهان سیاست ترکیه به این باورند که طبقه مذهبی و دیندار کردها که اکثریت قاطع شان سنی هستند از اردوگان و یا حزب عدالت و توسعه (Justice and Development Party) حمایت می کنند و بعضی آن ها حامی حزب مطالبه آزاد (Free Cause Party) به رهبری زکریا یاپیچی اوغلو هستند. پیروزی حزب اردوگان در مناطق کردنشین در انتخابات محلی ۲۰۱۹م ثابت کننده این واقعیت است. در حالی که امسال حزب اردوگان در شهرهای بزرگ ترکیه (استانبول، انکارا، ازمیر، آنتالیا و آدانا) با ناکامی مواجه شد و از میان شش شهر بزرگ تنها در یک شهر «بورسا» کامیاب شد.

اما طبقه سیکولار و چپ گرای کردها به حزب دموکراتیک خلق (Peoples’ Democratic Party) که در اکتوبر ۲۰۱۲م تاسیس شد رای می دهند و یا هم از حزب کارگران کردستان (Kurdistan Workers’ Party) حمایت می کنند. حزب کارگران کردستان در سال ۱۹۷۸ از سوی عبدالله اوجالان تاسیس شد و با شعار «یا مرگ یا کردستان» برای ایجاد کشور مستقل کردستان در جنوب و جنوب شرقی ترکیه آغاز به مبارزه علیه دولت ترکیه کرد. سپس مبارزه این حزب شکل نظامی را از خود کرد. این حزب درین اواخر از سوی امریکا و اتحادیه اروپا در نتیجه فشارهای پیهم دولت ترکیه به حیث گروه تروریستی شناخته شد. اما بعضی کشورهای اروپایی، امریکا، سوریه و اسرائیل در گذشته و شاید اکنون هم نقش علنی و یا مخفی در حمایت و تمویل این حزب داشته اند. اوجالان، ۷۱ ساله در ۱۵ فبروری ۱۹۹۹م در عملیات خاص سازمان استخباراتی ترکیه در نیروبی، مرکز کشور کِنیا گرفتار شد و از بست سال به اینسو در جزیره امرالی در نزدیکی استانبول حبس ابد را سپری می کند.

حزب کارگران که مشهور به «پی کی کی» است بالاخره به این نتیجه رسید که نمی تواند به ایجاد دولت مستقل موفق شود، بناءً خواسته ها و پالیسی های خود را بازنگری کرد و اکنون بجای تشکیل دولت مستقل، خواهان یک سلسله حقوق در داخل دولت ترکیه است. ظاهرا مدعای پی کی کی و یا طبقه چپ گرای کردها بر این سه نکته می چرخد که باید نظام جمهوری ترکیه بازنگری شود، مناطق کردنشین نیمه خود مختار باشد و قدرت به سطح پایین انتقال داده شود. کردها شکایت دارند که عملکرد و برخورد دولت ترکیه بر مبنای «ترکیسم» استوار است.

از سطور قبلی واضح شد که معضل ترکیه و کردها پیش از ورود اردوگان به عرصه قدرت وجود داشت، به عبارت دیگر ؛ این منازعه از دولت های سیکولاری پیشین برای اردوگان به میراث ماند. پرسش مهم اینست که برخورد سیکولران و اردوگان در قبال کردهای ترکیه چه فرقی دارد ؟ و در دوره هفده ساله حاکمیت ارودگان چه تغییری در زندگی کردها آمده است ؟ آیا وضعیت زندگی فردی و اجتماعی آن ها درین دوره خوب تر شد یا بدتر ؟

تحلیل وحید الدین انجی، دانشمند کردی تبار جالب است. او می گوید : «در زمان سیکولارها و یا پیروان اتاترک گفته می شد که اینجا هیچ کردیِ نیست، اما حالا گفته می شود که این جا کردها هستند. ما تلویزیون دولتی به زبان کردی داریم، انستیتوت های کردولوژی داریم و حالا کورس های زبان کردی در مکاتب خوانده می شود». یعنی در گذشته دولت ترکیه از وجود ما هم انکار می کرد، اما دولت کنونی به این باور است که کردها واقعیت انکار ناپذیر هستند و باید از حقوق خود برخوردار باشند.

واقعیت اینست که از زمان خود اتاترک تلاش ها برای ادغام کردها در جمعیت ترک آغاز شده بود. اتاترک که بر «پان ترکیسم» باور داشت کردها را «ترک های کوهی» می نامید. دران زمان هزاران کردها در جریان شورش ها کشته شدند و هزاران تن دیگر به سوریه فرار کردند. نام، لباس و عنعنات کردی ممنوع شد و تلاش برای انضمام کردها در قوم ترک روز به روز شدت می یافت. همان بود که مبارزه مسلحانه کردها به گونه منظم آغاز شد و در نتیجه ده ها هزار نفر در درگیری ها و خشونت ها کشته شدند.

از همینست که امروز اگر کردها در دو راهی قرار داده شوند که باید یکی از دو حزب بزرگ ترکیه را انتخاب کنند، کمتر کردهای خواهد بود که حزب جمهوری خواه خلق (حزب سیکولار و پیروان اتاترک) را بر حزب عدالت و توسعه ترجیح بدهند. زیرا کردها هرگز خاطره خوبی از حزب جمهوری خواه خلق ندارند. چنانچه وحید الدین انجی می گوید : «حزب جمهوری خواه بنا بر واقعات گذشته، جایگاهی در مناطق کردنشین ندارد». دانسته می شود که پس از حزب دموکراتیک خلق که حزب قومی کردها است، حزب عدالت و توسعه به رهبری اردوگان گزینه دوم برای کردهای ترکیه است.

اگر سیاست ترکیه به دقت ارزیابی شود این حقیقت به آسانی درک می شود که حزب جمهوری خواه خلق و یا پیروان سیکولار اتاترک چون می دانند که از کردها رای گرفته نمی توانند، می خواهند رقیب مهم آن ها حزب عدالت و توسعه نیز از مناطق کردنشین رای نگیرد. زیرا حمایت کردها از حزب عدالت و توسعه به معنای پیروزی حتمی این حزب می باشد.

فشرده بحث فوق اینست که در نصف اخیر قرن بستم، بر اثر سیاست قوم گرایانه کمال اتاترک و حزب سیکولار او، فاصله بزرگی میان ترک ها و کردها ایجاد شد و می توان آن را نزاع قومی خواند. اما درین سال های اخیر، اگرچه هنوز هم نظام ترکیه به قوم گرایی متهم است و شاید این اتهام تا جایی واقعیت هم دارد، اما حقیقت اینست که نزاع امروزی بین ترک ها و کردها نیست، بلکه بین دولت ترکیه و حزب خاص کردها به نام «پی کی کی» است که هرگز از تمام کردها نمایندگی نمی کند و شکی نیست که از سوی بعضی حلقات خارجی به منظور تضعیف ترکیه و تفرقه افکنی بین مسلمان ها پشتیبانی هم می شود.

چنانکه ابراهیم کالِن، مشاور و سخنگوی رئیس جمهور ترکیه در پاسخ به تویت نتنیاهو، صدر اعظم اسرائیل می گوید : «کردها واقعیت این منطقه هستند، آن ها بخشی از توطئه شما نیستند. شما دوستان کردها نه، بلکه دوستان پی کی کی هستید».

در اخیر باید گفته شود که کردها از خود اشتباهاتی هم دارند و مظلومیت های هم، اگر جمعیت ۳۵ ملیونی کردها در ترکیه، ایران، عراق و شام تقسیم شده اند و در هر چهار کشور در اقلیت قرار گرفته اند و با مشکلات گوناگون دست و گریبان اند، این مقتضی بحث دیگری است. همچنان عملیات اخیر ارتش ترکیه در مناطق کردنشین سوریه که موضوع داغ رسانه هاست مبحث جداگانه ای است.

د نن ټکی اسیا یوټیوب چېنل
avatar
  ګډون وکړئ  
خبرتیا غوښتل د