نظــر

استشراق وپېژنئ؛ له ګواښونو او موخو یې خبر شئ! (لومړۍ برخه)

عبد الباسط عبد الصمد

استشراق په لغت کې له شرق څخه اخیستل شوی، شرق د لمر ختو یا ختیځ اړخ ته وایي، سین د استشراق په کلمه کې د هغه څه مانا ده، چې په ختیځ کې روان دي.

په اصطلاح کې استشراق یو علم دی چې د ختیځ د خلکو ژبې، عادتونه، کلتور، ټولنې، پرمختګونه، اوسني او پخواني ټول لوستل او ځان پرې د نیوکې په موخه خبرول دي.

د استشراق د لغوي او اصطلاحي پېژندنو له یو بل سره نږدې اړیکه ده، ځکه د لویدیځوالو یوه ډله په دې هڅه کې وه چې په ختیځ کې زده کړې وکړي، له دې امله د استشراق کلمه عامه شوه او دا ډلې یې د ختیځ په لور ولېږلې، دا د لویدیځ د تاریخپوهانو او لیکوالانو یو ټولی وو چې ختیځ کې د خلکو د ژوند یو اړخ یې څېړه او د هغوي عادتونه، تاریخ، دین او ټولنیز ژوند په اړه یې پلټنه کوله.

پراخه مانا یې استشراق دی، خو هلته یوه بله خاص مانا هم لري چې د منځني ختیځ د ژبې، تاریخ، عقیدې، قانون، کلتور، حضارې او تمدن سره اړیکه لري، له دې امله پرديو په دې اړخونو کې مطالعې پیل کړې.

د استشراق د خپرېدو او نشرېدو کوم ځانګړی وخت مالوم نه دی او نه د پلټونکو له خوا ورته یو ځانګړی وخت په نښه شوی، یوه ډله د عیسی علیه السلام د پیدایښت لومړۍ پېړۍ ته اشاره کوي او ځينې د صلیبي جنګونو پیل د استشراق پیل ګڼي، ځکه د صلیبي جنګونو له امله د لویدیځ خلک ختیځ کې د اسلامي سیاست او دین سره بلد شول او د ختیځ خلک د لویدیځوالو په راتګ سره له مسیحیت سره بلد شول، یوه بله ډله د استشراق د پیل وخت اندلس کې د مسلمانانو او عیسویانو تر منځ وینې توییدونکي جنګونه ښيي، کله چې الفونسو شپږم د طلیطلې ښار ۱۰۵۶م- ۴۴۸هجري کال کې ونیو.

ځینې د استشراق پیل د هجري شپږمه پېړۍ بولي، ځکه هغه وخت کې په لومړي وار د قرآن ترجمه لاتیني ژبې ته وشوه، خو ځینې نور بیا د استشراق پیل د قسطنطینې له فتحې چې په ۱۴۵۳ز کال کې شوې وه ښيي، ځکه په هغه وخت کې د نصرانیت خپراوي پر وړاندې د مسلمانانو له لورې چټک ګامونه پورته کیدل، یوه ډله تاریخپوهان بیا د استشراق پیل د ۱۳۱۲ز کال ښيي کله چې د لویدیځ مسیحیانو یو رسمي قانون په کلیسا کې تصویب کړ چې د استاذانو یوه ډله به د اکسفورډ، پولینیا او سامانکا په پوهنتونونو کې د عربي، عبري او سریاني ژبو زده کړه خلکو ته ورکوي.

دا ډول د استشراق پیل او د مستشرقینو کوښښونه د اسلام او مسلمانانو پر ضد پیل شول، د قرآن ترجمه او همدارنګه د ادبي او علمي کتابونو ترجمې او ډول ډول تاریخي لیکنې یې د کتابتونونو څخه د لویدیځ پو لور د ۱۸مې پېړۍ پورې نقل کړې او وروسته لویدیځ د یو اشغالګر په توګه په اسلامي نړۍ مسلط شو، د ۱۹مې پېړۍ په وروستیو کې د مستشرقینو یوه غونډه په پاریس ښار کې په ۱۸۷۳ز کې جوړه شوه.

د استشراق تعریف عالمانو په ډول ډول کړی، خو یو تعریف یې په دې ډول دی چې، لویدیځوالو د ختیځ علم د نیوکې په موخه زده کړ تر څو په ختیځ او په ځانګړی ډول په اسلام تورونه ولګوي، د خلکو ذهنونو کې د اسلام په اړه شکونه او شبهې پیدا کړي، عقاید یې ګډوډ کړي، کمزورتیاوې یې په نښه او د یو اشغالګر په توګه پرې مسلط شي.

نور بیا..

ورته لیکنې

ګډون وکړئ
خبرتیا غوښتل د
guest
2 Comments
زړو
نویو ډیرو خوښو شویو
Inline Feedbacks
ټولې تبصرې کتل
احمد

وروره کور دی ودان د پاتې نورو لړلي ته یی په تمه يو خو که څومره ژر ژر ممکن وي جزاکم الله و خیر

مستانه گل

الغزولفکری سه ده ? هدف یی سه ده? موخی یی سه ده?فه کوم شکل عقیدوی جگره فه مخ وری? که دتاند اداره یی دیوی سلمی مقالی فه سیر یی خلکوته وراندی کری دیره موثره به وی

Back to top button
2
0
ستاسو نظر مونږ ته دقدر وړ دی، راسره شریک یې کړئx
()
x