نظــر

تر کرونا پس «لومړ‎ۍ برخه»

حفيظ الدين پيرزاده

د فرانسې انقلاب ( ۱۷۸۹م- ۱۷۹۹ م )

د فرانسې صنعتي انقلاب لس کاله دوام وکړ‎، خو د خامو موادو برابریدل او د شرایطو مساعدیدل ورته تر سلو زیات کلونه نیولي و.

د فرانسې انقلاب د نړ‎ۍ نخچه بدله کړ‎ہ، مسلط دین او پاپان یې تر کلیسا پورې محدود کړ‎ل. سیکولرزم په غربي ټولنو کې د یوہ اصل په توگه ومنل شو.

په اتلسمه عیسوي پیړ‎ۍ کې ھمدا انقلاب د نړ‎ۍ پر مخ تر ټولو لویه واقعه وہ، خو انقلاب بنفسه موخه نه وہ بلکې موخې ته د رسیدو وسیله وہ.

لومړ‎ۍ نړ‎یواله جگړ‎ہ او د بلشویک انقلاب

په ۱۹۱۴ م کې لومړ‎ۍ نړ‎یواله جگړ‎ہ ونښته، په روسیه کې تزار امپراطوري وہ. ھغه مھال روسیه د دولس میلیونه فوځ په لرلو سرہ د نړ‎ۍ تر ټولو ستر نظامي طاقت و، خو په لومړ‎ۍ نړ‎یواله جگړ‎ہ کې یې نژدې پنځه میلیونه نظامي پرسونل معیوب او یا ووژل شول. فقر، بیکاري، د ارتزاقي موادو لوړ‎و بیو او د تزار امپراطورۍ استبدادي نظام د بلشویک انقلاب ته لار خلاصه کړ‎ہ. ولادیمیر لینن وتوانید چې په اکتوبر ۱۹۱۷ م کې د روسیې واگي په لاس کې واخلي.

بُلشِویک په روسۍ ژبه کې اکثریت ته وایي او دا انقلاب د روسیې د کمونست گوند چې بلشویکان ول، لخوا ادارہ کیدہ.

تر لومړ‎ۍ نړ‎یوالې جگړ‎ې او د بلشویک له انقلاب څخه پس ھم د نړ‎ۍ د سیاسي جغرافیې نخچه بدله شوہ.

روسیه شوروي اتحاد شو، د مرکزي اسیا آزاد مسلمان ریاستونه یو په بل پسې له منځه لاړ‎ل او د نړ‎ۍ په ھر گوټ کې د پام وړ‎ تغیرات راغلل.

دویمه نړ‎یواله جگړ‎ہ ( ۱۹۳۹م- ۱۹۴۵م )
دې جگړ‎ې ھم د نړ‎ۍ سیاسي، جغرافیوي، او ټولنیزہ نخچه بدله کړ‎ہ. د جاپان او ایټالیا امپارطورۍ له منځه لاړ‎ې، المان وویشل شو، ستر عثمان خلافت په ترکیې بدل شو، شرقي اروپا کمونست بلاک شو او په اسیا او افریقا کې د غربي ھیوادونو استعمار مات شو چې په نتیجه کې یې ډیر ولسونه آزاد او ځینې نوي ھیوادونه وزیږ‎یدل.

د یولسم سپتمبر حادثه ( ۲۰۰۱ م )
په یولسم د سپتمبر ۲۰۰۱ م کې د امریکا دوہ دنگ څلي چا وویشتل چې په تعقیب یې د نړ‎ۍ په نخچه کې نوي تغیرات راغلل.

غرب اسلام او مسلمانان په ټوله کې په دوہ کټه گوریو وویشل؛ ھغه چې اسلام یې د مذھب په توگه منلی، بې ضررہ وگڼل شول خو ھغوی چې اسلام یې دین گاڼه، غرب خپل مدعیان او دښمنان وبلل.

له دې سرہ یې افغانستان او عراق اشغال کړ‎ل او په مصر، سوریه، یمن، لیبیا، سوډان او نورو کې یې یا د خپلې خوښې حکومتونه نصب کړ‎ل او یا یې د ھرج او مرج پر جوړ‎ولو بې ثباته کړ‎ل.

کرونا
که پورته ذکر شویو حوادثو ته لږ‎ ځیر شو، و به وینو چې تر ھرې سترې حادثې را وروسته د نړ‎ۍ په سیاسي جغرافیه، ټولنیز جوړ‎ښت او اقتصادي حالت کې د پام وړ‎ تغیرات راغلي؛ که یو ځای ځینې ھیوادونه له منځه تللي نو بل ځای بیا د نړ‎ۍ پر مخ نوي ھیوادونه را ټوکیدلي.

که د یوې سترې واقعې په نتیجه کې ځینې ولسونه له قحط، وچکالۍ او ولوږ‎ې رنځیدلي نو بل ځای بیا کورنیو جگړ‎و زور اخیستی. که د یوې حادثې را وروسته ځینې محکوم ولسونه آزاد شوي نو د بلې په تعقیب ځینې نور یې غلامان شوي!

سترې پیښې پخپله لمنه کې ستر بدلونونه لري. د تیلو منفي بیه که ھمداسې دوام وکړ‎ي ښایي پولي انفلاسیون را منځته کړ‎ي چې تر ټولو ستر زیان به یې ډالر ته وي ځکه ډالر نړ‎یواله پیسه دہ او د اوپیک یا د تیلو د نړ‎یوال سازمان د فیصلې مطابق د تیلو خرید او فروش یواځې په ډالر ممکن دی. د تیلو د تولید او بیو په اړ‎ہ د تیلو د صادرونکیو دوہ مخکښو ھیوادونو، سعودي او روسیې ناندرۍ او لانجې لا پخپل ځای پاته دي.
کرونا د نړ‎ۍ او په ځانگړ‎ي ډول د غرب اقتصاد داسې وځاپه چې ښایي غربي نړ‎ۍ تر کرونا پس سترو ریفورمونو ته مخه کړ‎ي. د بي بي سي په حواله د کرونا له امله نړ‎ۍ ته د ورپیښو شویو اقتصادي خساراتو اټکل تر اوسه نھه تریلونه ډالر دی.

د خوراک نړ‎یواله ادارہ تر کرونا پس له لوږ‎ې سرہ د مخ انسانانو تعداد تر ۲۵۰ میلیونه زیات یادوي.

د غربي ھیوادونو GDP یا د سړ‎ي سر عائد ھم مخ په ځوړ‎ روان دی.

کرونا به میاشت، کال او یا چې کله د الله عزوجل ارادہ وہ ختمه شي، لکه د نورو ولسونو پشان به موږ‎ ته ھم ځاني او اقتصادي خسارات را ورسوي خو تر کرونا پس به ټوله نړ‎ۍ د پورته ذکر شویو او یا دی ته ورته نورو چلنجونو سرہ مخ وي چې موږ‎ ھم ترې مستثنا نه یو، اوس دلته پوښتنه دا دہ: آیا موږ‎ من حیث القوم د دا رنگ ننگونو د ځواب استعداد لرو؟! آیا موږ‎ د روان ناورین په موجودیت کې د بل یوہ متحمل کیدای شو؟!

که ځواب منفي وي نو حل لارہ څه دہ؟!
څه باید وشي؟!
نور بیا……..
________________
حفیظ الدین پیرزادہ
د اپریل ۲۴/ ۲۰۲۰ م
ستاکھولم سویدن

ورته لیکنې

ګډون وکړئ
خبرتیا غوښتل د
guest
0 Comments
Inline Feedbacks
ټولې تبصرې کتل
Back to top button
0
ستاسو نظر مونږ ته دقدر وړ دی، راسره شریک یې کړئx
()
x