نظــر

د اوکراین جګړه؛ لوېدیځ څه ډول زیانمنوونکی دریځ غوره کړ؟

عبدالله عزام

کله چې د اوکراین پر سر د روسیې او غرب ګرمې خبرې روانې وې، په نړیواله کچه د سیاسیونو تحلیل دا و، چې غربي هېوادونه ښایي په پوځي او مالي برخه کې د اوکراین کلک ملاتړ وکړي. خو کله چې جګړه پیل شوه، غرب د نړۍ او په ځانګړې توګه د اوکراین د تمې خلاف یوازې پر لفظي نیوکو بسنه وکړه او دغه هېواد یې د روسیې یرغل ته یوازې پرېښود.

غرب د اوکراین د ملاتړ په موخه یوازې دوه انتخابه درلودل: لومړی، که روسیه پر اوکراین برید وکړي، نو غربي هېوادون باید په جګړه کې د مسکو خلاف له اوکراین سره ودرېږي. دویم، که د برید پرمهال غرب پخپله په جګړه کې عملاً برخه وانه خلي، خو اوکراین ته باید د جګړې د پر مخ بېولو لپاره سپکې او درنې وسلې ورکړي.

غرب لومړی انتخاب غوره نه کړ، ځکه چې له روسیې سره د مستقیمې جګړې خطر یې درک کړی او ارزولی و. د روسیې پوځ د نړۍ په پینځو سترو پوځونو کې راځي، له همدې امله غربي هېوادونو ورسره مخامخ جګړې ته زړه ښه نه کړ او پوهېدل چې دا ټکر به ورته ډېر دروند تمام شي. همدا وېره د دې لامل شوه، چې له برید څخه څو ورځې وړاندې ناټو اعلان وکړ او ویې ویل، که روسیه پر اوکراین برید هم وکړي، موږ خپل ځواکونه هلته نه لېږو.

دویم انتخاب چې غرب غوره کړ، هغه اوکراین ته د وسلو لېږل دي. دا لاره هم نشي کولی، چې د روسیې په ګټه د جګړې درنه پله مساوي کړي، ځکه چې روسیه د نړۍ پینځم ستر پوځ لري. په ۲۰۲۰م کال کې د دغه هېواد د پوځ کلنی لګښت ۶۱.۵ ملیارده ډالر و، په داسې حال کې چې د اوکراین پوځي لګښت یوازې ۵.۹ ملیارده ډالر و. اوکراین له خپلې خاورې د دفاع لپاره اړ شو، چې ان پر عامو وګڼو هم وسلې وویشي او هغه نارینه یې له هېواد څخه بهر ته پرېنښودل، چې عمرونه یې د ۱۶ او ۶۰ کلونو تر منځ و، ځکه د دښمن پر وړاندې باید مبارزه او جګړه وکړي.

له اوکراین سره د لویدیځ د وسله‌والو مرستو ګټه دا کېدای شي، چې غرب به خپل سیال هېواد روسیې ته د جګړې په ډګر کې زیات تلفات واوړي. خو روسیه بیا هڅه کوي، چې جګړه تېزه کړي او ژر دغه قضیه حل کړي، ترڅو په دې توګه له ډېرو تلفاتو ځان وژغوري. خو د دغو وسلو لېږد له اوکراین سره د جګړې د ګټلو، مهارولو یا لږ تر لږه موازي کولو په برخه کې هېڅ مرسته نه شي کولی.

اوکراین ته د وسلو ورکول به هېڅکله کرملین له خپل دریځ څخه په شا نه کړي، ځکه اوکراین روسیې ته د مرګ او ژوند حیثیت لري. روسیه چمتو ده، چې د اوکراین د جګړې په خاطر پر ځان نظامي زیانونه او اقتصادي بندیزونه ومني. دا یوه داسې مسله ده چې روسیه یې په اړه ښایي هېڅکله تفاهم ونه کړي. له اوکراین څخه د غرب سوړ ملاتړ او د ځواکونو نه استول د دې ښکارندویي کوي، چې غرب ته کوم ځانګړی ارزښت نه لري. که غرب یې په اړه اندېښمن وی، نو هرومرو یې د روسیې مقابله کوله. له دوی سره یوازې د خپلو دیپلوماتانو غم و، هغوی یې ټول له اوکراین څخه وایستل او ترڅنګ یې خپل اتباع هم وهڅول چې له اوکراین څخه ووځي.

پر غرب د اوکراین باور هم غلط ثابت شو، ځکه اوکراین په دې ټینګ باور درلود، چې د روسیې د پوځي یرغل پرمهال به یې غربي هېوادونه حتمي ملاتړ کوي. مګر داسې ونه شول او غربي هېوادونو په ښکاره وویل، چې د روسیې د برید پرمهال به ناټو خپل ځواکونه هلته ونه لېږي. همدا لامل و، چې د اوکراین ولسمشر مایوس شو او ګیله یې وکړه چې اوکراین د دښمن پر وړاندې یوازې پرېښودل شو.

غرب د جګړې د درولو لپاره نه جوجاړي ته چمتو کېږي او نه په جګړه کې په عملي توګه برخه اخلي. جوړجاړي ته د غربي هېوادونو نه چمتو کېدل د دې لامل کېږي، روسیه به د نظامي ځواک د کارولو له لارې خپلې موخې ته ورسېږي او د دې ترڅنګ په جګړه کې د غرب نه ګډون بیا روسیې ته دا روحیه ورکوي، چې ګواکي د اوکراین قضیه له سخت مقاومت پرته حل کېدلی شي.

غرب د دې لپاره چې پر روسیه فشار راوړي، پر دغه هېواد یې یوازې بندیزیونه ولګول؛ خو دغو بندیزونو د کرملین په دریځ کې هېڅ بدلون را نه ووست. په همدې توګه په ۲۰۱۴م کال کې هم دغه ډول بندیزونه لګېدلي وو، چې کوم ځانګړی اغېز یې ونه کړ؛ ځکه د روسیې موخې د دغو اقتصادي فشارونو په پرتله څو چنده سترې دي. همداراز کله چې بندیز لګوونکي هېوادونه پر داسې یوه هېواد بندیزونه ولګوي، چې وېره او اندېښنه ترې لري، هلته بیا بندیزونه کوم ځانګړی اغېز نه لري. دا ډول بندیزونه پر کیوبا، وینزویلا او ایران هم ولګېدل، خو په پایله کې یې د هېچا دریځ متزلزل نه کړ. دا ټول هغه څه و، چې پوتین یې پر ځان باوري کړ؛ یعنې که پر اوکراین برید هم وکړي، د جګړې ګټونکی به وي.

اروپا چې له دویمې نړېوالې جګړې وروسته په جګړو کې تر ډېره زړه نا زړه وي، دلته یې هم د جګړې په اړه کوم ځانګړی تصمیم ونه نیو. امریکا چې په تېرو څو لسیزو کې یې د جګړو په اړه هېڅ تردد نه دی کړی، خو د اوکراین په جګړه کې دوه زړې شوه، ځکه له روسیې سره د جګړې درنه بیه یې ارزولې وه. د دې ترڅنګ امریکا په داسې حال کې ده، چې په افغانستان کې خوړلي ټپونه یې لاتراوسه تازه دي.

غرب له یوه لوري د روسیې برید غندي او سمدستي یې د درولو غوښتنه کوي، خو له بل لوري بیا په عمل کې هغه څه نه کوي، چې د روسیې اندېښنې لرې کړي او جګړه ودروي. د حېرانتیا خبره لا داده چې غرب د جګړې او وینې تویېدنې د مخنیوي پر ځای دا هڅه کوي، چې روسیې ته څه ډول سزا ورکړي.

حقیقت دا دی چې غرب او په ځانګړي ډول ناټو په خپل ماموریت کې په بشپړه توګه ناکامه شوې ده. پردې سربېره ناټو په نړۍ کې په خپلو ناوړو کړنو سره ان خپل بنسټیز اصول هم مات کړل. د ناټو تړون په لومړۍ ماده کې لیکل شوي، چې هېڅ ستونزه باید د زور له لارې حل نه شي؛ خو که تاریخ ته یې وکتل شي، له یرغلونو او وحشیانه کړنو پرته بل هېڅ نه لري. په ۱۹۹۹م کال کې یې پر یوګوسلاویا درنې بمبارۍ وکړې او لیبیا یې په یوه ناکام دولت بدله کړه. پر ۲۰۰۱م کال یې افغانستان هم لوټې لوټې کړ او د لسګونو زرو مسلمانانو بې ګناه وینې یې تویې کړې. عراق یې هم په ۲۰۰۳م کال کې اشغال کړ، چې په پایله کې یې زرګونه بې ګناه انسانان تر تېغ تېر کړل. پر دې ټولو سربېره امریکا او برېټانیا بیا هم دا یادونه کوي، چې ناټو یو سوله‌ییز پوځي بلاک دی. د دې پوښتنې ځواب چې ناټو څه ډول بلاک دی، باید د لیبیا، افغانستان او عراق له خلکو واورېدل شي.

حقیقت دا دی چې غرب او په ځانګړي ډول ناټو په خپل ماموریت کې په بشپړه توګه ناکامه شوې ده. پردې سربېره ناټو په نړۍ کې په خپلو ناوړو کړنو سره ان خپل بنسټیز اصول هم مات کړل. د ناټو تړون په لومړۍ ماده کې لیکل شوي، چې هېڅ ستونزه باید د زور له لارې حل نه شي؛ خو که تاریخ ته یې وکتل شي، له یرغلونو او وحشیانه کړنو پرته بل هېڅ نه لري. په ۱۹۹۹م کال کې یې پر یوګوسلاویا درنې بمبارۍ وکړې او لیبیا یې په یوه ناکام دولت بدله کړه. پر ۲۰۰۱م کال یې افغانستان هم لوټې لوټې کړ او د لسګونو زرو مسلمانانو بې ګناه وینې یې تویې کړې. عراق یې هم په ۲۰۰۳م کال کې اشغال کړ، چې په پایله کې یې زرګونه بې ګناه انسانان تر تېغ تېر کړل. پر دې ټولو سربېره امریکا او برېټانیا بیا هم دا یادونه کوي، چې ناټو یو سوله‌ییز پوځي بلاک دی. د دې پوښتنې ځواب چې ناټو څه ډول بلاک دی، باید د لیبیا، افغانستان او عراق له خلکو واورېدل شي.

ورته لیکنې

ګډون وکړئ
خبرتیا غوښتل د
guest

2 Comments
زړو
نویو ډیرو خوښو شویو
Inline Feedbacks
ټولې تبصرې کتل
محمد

ډېره ښه او منطقي لیکنه ده. دا وروستی پرګراف دوه ځلې لیکل شوی دی. مننه

حامد

سلام علیکوم ورحمت….. قدرمنو کارمندانو هیله لرم چی روغ او جوړ به وی تاسو د هڅ نه یو نړی مننه د اکرین او روسی په باره کی نوی تازه خبرونه ندی زیات شوی هیله لرم که کتنه ورته وشی

Back to top button
2
0
ستاسو نظر مونږ ته دقدر وړ دی، راسره شریک یې کړئx