نظــر

نظامونه څنګه نړيږي؟

محمد انعام حماد

د نړی په سطحه ټولو نظامونو د خپلې ړنګېدا بدبخته ورځې لیدلي خو د دې بدبختۍ لومړی لامل د نظام د وګړو هغه فکر ده چې تر بدبخته ورځې مثبت چليږي.

نړیوالو تجربو ته کتنه مونږ په دین د عمل په نوم پریښې خو کله کله په همدې بهانه مونږ دین پريښی وي، له همدې امله وایم چې د خپل قیمتي ژوند لږه برخه په لاندې لوست مصرف کړئ.

له نقد څخه تېرېږو څېړنه کوو، ژوند مونږ ته دلیل ده، ﺗﺎﺭﯾﺦ ﻣﻮږ ﺗﻪ ﺩ ﻣﻌﺎﺻﺮﻭ او تېرو نظامونو ﺩ ﺑﻘﺎ ﯾﺎﺳﻘﻮﻁ ﺩ ﻻﻣﻠﻮﻧﻮ ﭘﻪ ﺍړﻩ څﻪ ﺭﺍ ﺯﺩﻩ ﮐړﻱ ﺩﻱ؟

ﺩ ﺳﯿﺎﺳﻲ، علمي او نورو بحثونو څﺨﻪ ﻟﺮﯤ ﺑﯥ ﻃﺮﻓﻪ تاریخي ﺗﺤﻠﯿﻞ ﻣﻮږ ﺗﻪ د نظامونو د سقوط ﺩ ﻻﻣﻠﻮﻧﻮ ﭘﻪ ﺍړﻩ ﺭﻭښﺎﻧﻪ ځﻮﺍﺏﺭﺍﮐﻮﻟﯽ ﺷﻲ.

دغه پېښې د نظامونو د ټولو ډولونو : ﭘﺎﭼﺎﻫۍ(شاهي)، ﺟﻤﻬﻮﺭﻱ، ﺍﻧﻘﻼﺑﻲ، ﻣﺤﺎﻓﻈﻪ ﮐﺎﺭ، ﺳﯿﮑﻮﻟﺮ، ﻣﺬﻫﺒﻲ، ﻣﺪﻧﻲ، او … نورو په اړه دلایل دي، پوه شئ چې د ټولو هڅه دا وه چې نظام تقویه کړي خو بیا هم بريالي نه شول ﺩ ﻧﺎﮐﺎﻣۍ ﻻﻣﻠﻮﻧﻪ يې ﭘﻪ ﻻﻧﺪﯤ ډﻭﻝ ﻟﻨډﯾﺰ ﮐﯿﺪﯼ ﺷﻲ.

(۱) د حاکم او رهبر د فساد په اړه:

ډېری وخت ﺣﺎﮐﻢ ﻓﺎﺳﺪ ﻧﻪ وي، ﺑﻠﮑﯥ ﺩ ﻫﻐﻪ ﺧﻮﺍﺧﻮږﻱ په پراخه کچه مفسدان وي
کله ﭼﯥ ﺣﺎﮐﻢ ﺭﺍګﯿﺮ ﺷﻲ او هدف ګرزول کيږی همدا لامل وي چې ﺩ ﺧﭙﻞ ټﯿﻢ ښﻪ ﺍﻧﺘﺨﺎﺏ يې نه وي کړی.

(۲) د میدان ګټونکو په اړه:

مخکې له کنټروله له خلکو سره ډول ډول وعدې کوي خو ﺗﺮ ﮐﻨټﺮﻭﻝ ﻭﺭﻭﺳﺘﻪ ﺩ ﺩﻭﻟﺖ ﺩ ګټﻮ ﭘﺮﻭړﺍﻧﺪﯤ ﺩ ﺧﭙﻠﻮ ګټﻮ ﺧﺪﻣﺖ ﺗﻪ ﻣﺨﻪ ﮐړي ﺍﻭ ﺣﺎﮐﻢ نظام ﺗﻪ ﻟﻪﻭﻓﺎﺩﺍﺭۍ ﻣﺨﮑﯥ ځﺎﻥ ﺗﻪ ﻭﻓﺎﺩﺍﺭه شي.

(۳) د بودېجې ( بیت المال ) په اړه:

دلته هغه څوک ډېر ښکیل وي څوک چې له رهبري سره اړېکې لري، د دوی له لاسه ﺩﻭﻟﺘﻲ ﺍﺩﺍﺭې ﭼﯥ ﺩ ﺧﻠﮑﻮ ﺩ ﭘﯿﺴﻮ ﺩ ﺳﺎﺗﻠﻮ ﺩﻧﺪﻩ ﯾﯥ ﭘﻪﻏﺎړﻩ ﺩﻩ، ﻟﻪ ﻋﺪﺍﻟﺖ ﭘﺮﺗﻪ ﺩ ﻋﺎﻣﻪ ﺩﺍﻭﻃﻠﺒۍ ﭘﻪ ﻭﺭﮐﻮﻟﻮ ﮐﯥﺩ ﺳﺴﺘۍ، ﮐﻤﯧﺸﻨﻮﻧﻮ ﺍﻭ ﺭﺷﻮﺕ ﻟﻪ ﻻﺭﯤ ﺩ ﻣﻠﺖ ﺩ ګټﻮ ﭘﺮ ﺳﺮ ﺩﺷﺨﺼﻲ ګټﻮ ﭘﻪ ﺗﺮ ﻻﺳﻪ ﮐﻮﻟﻮ بوختې وي.

(۴) شخصیت پرستان:

تر رهبرانو لاندې رهبران، هغه څوک چې په حاکمانو د نفوذ له امله پو یوه ګوته ټول نظام څرخوي، دغه چاره آن د ﻭﺍﮎ او نظام خلک ځوروی ولس خو پرېږده، دا ډول اشخاص دخپلو ګټﻮ ﻟﭙﺎﺭﻩ ﺩﺣﺎﮐﻢ نظام حیثیت ﻗﺮﺑﺎﻧﻲ ﮐﻮي، ﭘﺪﯤ ﻣﻌﻨﯽ ﭼﯥ د نظام د حاکمیت د ملا تير (خلک او ولس) هېڅ پروا نه لري.

(۵) جاسوسان او پریديپال:

ﺣﻘﯿﻘﺖ ﺩﺍ ﺩﯼ ﭼﯥﺩ ﺣﺎﮐﻢ نظام ځﯿﻨﯥ ﻋﻨﺎﺻﺮ ﺩ ﺳﯿﻤﻪ ﺍﯾﺰﻭ ﯾﺎ ﻧړﯾﻮﺍﻟﻮ هیوادونو ﺳﺮﻩ ﺩ ﻣﺰﺩﻭﺭو په څېر ﺍړﯾﮑﯥ ﻟﺮﻱ ﺗﺮڅﻮ ﺩﻭﯼ ﺩ ﺣﺎﮐﻤﯿﺖ ﭘﻪ استفادې د نظام ﺩ ﺍﺧﺘﻄﺎﻑ ﭘﻪ ﻣﻌﺎمله ﮐﯥ ﭘﯿﺎﻭړﻱ شي.

(۶) خپلوي پالنه:

ځﯿﻨﯥ ​​ﻭﺍﮐﻤﻨﺎﻥ ﺩ ﺧﭙﻠﻮ ﮐﻮﺭﻧﯿﻮ ﺩ ﻏړﻭ ﻟﻪ ﺍﺣﺴﺎﺳﺎﺗﻲ ﻓﺸﺎﺭﻭﻧﻮ ﺳﺮﻩ ﻣﺦ وﻱ تر څو ﯾﯥ ﭘﻪ ﺩﺍﺳﯥ ﻣﻘﺎﻣﻮﻧﻮ ﮐﯥ ځﺎﯼ ﭘﺮ ځﺎﯼ کړی ﭼﯥ ﺩﻭﯼ ﯾﯥ ﻣﺴﺘﺤﻖ ﻧﻪ وﻱ ﺍﻭ بیا ﺩ همدوی ﺩ ﺍﺩﺍﺭﻩ ﮐﻮﻟﻮ توان ﻧﻪ لرﻱ.

(۷)له ولس سره اړېکې:

ﺣﺎﮐﻢ ﻟﻪ ﺩﯤ ﻧﻪ ﻧﺎﺧﺒﺮﻩ ساتل کيږي ﭼﯥ څﻪ ﯾﯥ ﺧﻠﮏ ﺧﻮښﻮﻱ ﺍﻭ څﻪ ﯾﯥ ﻏﻮﺳﻪ ﮐﻮﻱ او په ځینو کیسو او افواهاتو په پراخه کچه تبلیغ ورته کيږي، دلته که عام خلک غبرګون ښه يې نو په لوی لاس د نظام مخالفين ګڼل کيږي، دې حالت ته یوازې څو کسان خو شحاليږي او بس.

(۸) اداره او منجمنټ:

ﯾﻮ ﻭﺍﮐﻤﻦ ﭼﯥ ﯾﻮ ﺍﺭګﺎﻥ، ﻃﺒﻘﻪ، ﻓﺮﻗﻪ ﯾﺎ … ﺗﻪ ﺍﺳﺘﺜﻨﺎﻳﻲ ځﺎﻧګړﻱ ﺍﻣﺘﯿﺎﺯﺍﺕ ﻭﺭﮐﻮﻱ، ﺗﺮﺟﯿﺢ ﻭﺭﮐﻮﻱ او بیا تر ډېره د همغه ځانګړی ارګان ﺗﻌﻘﯿﺐ ﻧﻪ ﮐﻮﻱ ﭼﯥ په ﺍﺟﺮﺍﺋﯿﻮﻱ برخه کې دغه ﺍﺭګﺎﻥ ﺩ ﻫﻐﻪ ﺍﻣﺮﻭﻧﻪ ﺍﻭ ﻟﻮﯾﯥ ﭘﺮﯾﮑړﯤ منلي؟.

(۹) قانون او حاکمیت:

ﺩ ﺩﻭﻟﺖ ﭘﻪ ﭼﺎﺭﻭ کې د دولت وګړو ﺩ ﻟﯿﻮﺍﻟﺘﯿﺎ ﻧﺸﺘﻮﺍﻟﯽ ﺍﻭﯾﻮ ﺑﻞ ﺗﻪ ﺩ ﻣﻨﺤﻞ ﮐﻮﻟﻮ ﺗﻤﺎﯾﻞ، د وطن د مینې نه احساس ﺣﺎﮐﻤﯿﺖ ﺍﻭ ﻗﻮﺍﻧﯿﻦ ﮐﻤﺰﻭﺭﯼ ﮐﻮﯼ.

په یاد ولرئ!

دغه خلک وخت ته انتظار وي ﭘﻪ ﭘټﻪ ﺗﻮګﻪ ﺩ نظام ﺩ ﺿﻌﯿﻔﻮﻟﻮ ﺍﻭ هغه ته د ﺯﯾﺎﻥ ﺭﺳﻮﻟﻮ ﻟﭙﺎﺭﻩ ﺩﺳﯿﺴﯥ ﺟﻮړﻭﻱ ﺗﺮڅﻮ ﺩﻭﯼ ﺩﺍﺳﯥ ﻓﻀﺎ ﻭﻟﺮﻱ ﭼﯥ ﺩﻭﯼ ﺩ همدې نظام ﺩ ﺭﺍﭘﺮځﻮﻟﻮ ﺗﻮﺍﻥ پیدا کړي، ﺗﻮﺟﯿﻪ يې کړي او همدې کار ته مشروعيت ورکړي.

ﭘﻪ ﻟﻨډﻩ ﺗﻮګﻪ وايم: ﺩ ﺩﺍﺧﻠﻲ ﻧﻈﺎﻡ ﺳﺘﻮﻧﺰﯤ ﺑﺎﯾﺪ ﻟﻪ ﺩښﻤﻨﺎﻧﻮ ﺳﺮﻩ ﺩ ﺳﺘﻮﻧﺰﻭ ﭘﻪ ﭘﺮﺗﻠﻪ ﻟﻮﻣړﯾﺘﻮﺏ ﻭﻟﺮﻱ.

ورته لیکنې

ګډون وکړئ
خبرتیا غوښتل د
guest

0 Comments
Inline Feedbacks
ټولې تبصرې کتل
Back to top button
0
ستاسو نظر مونږ ته دقدر وړ دی، راسره شریک یې کړئx