په څو کرښو کې لوی مفاهیم -۶

حامد افغان

(1) ډېر خلک

که یو چاته نصیحت وکړې او درته ووایي: نن سبا “ډیر خلک ” دا کار کوي، ورته وا: په قرانکریم کې د ‘ډیر خلک’ (اکثر الناس) پلټنه وکړه هر ځای به له هغه وروسته لیکلي وي: لایعلمون، لایشکرون، لایؤمنون. یعني ډېر خلک نه پوهیږي، ډېر خلک ناشکره دي، ډېر خلک بې ایمانه دي.

(2) حسد

وَمِنْ شَرِّ حَاسِدٍ إِذَا حَسَدَ . سورة الفلق. يعني او ووایه حسد او کینه کوونکی چې کله حسد او کینه کوي د هغه له شر نه پناه غواړم، پوهان وایي: حسد او کینه تر ټولو لویه احمقانه بد اخلاقي ده ځکه حسد کوونکي ته حسد هیڅ ګټه نه رسوي. خو کله چې د چا په زړه کې د حسد لمبې زیاتـې شي بیا هغه کوښښ کوي هغه چا ته ضرر ورسوي چې دی حسد ورسره کوي نو ځکه الله جل جلاله رسول الله صلی الله علیه وسلم ته امر کوي چې د حسد کوونکي له شر نه پناه وغواړه: وَمِنْ شَرِّ حَاسِدٍ إِذَا حَسَدَ .

(3) د پور غلبه

د رسول الله صلی الله علیه وسلم د دعا په یوه برخه کې راغلي: وَأَعُوذُ بِكَ مِنْ غَلَبَةِ الدَّيْنِ وَقَهْرِ الرِّجَالِ. رواه ابوداود و الترمذي. یعني او د پور له زیاتېدلو پناه غواړم او د خلکو له غوسې او غلبې پناه غواړم .

د پور غلبه، زياتوالي او دروندوالی ډیر سخت ده په یوه بل روایت کې د (غلبة الدین) په ځای (ضَلَع الدین) راغلي یعني دروندوالی، د پور غلبه او دروندوالی دومره سخته ستونزه ده چې د انسان عقل له سره وړي ځکه شرعاً باید له سخت ضرورت پرته اصلاً پور ونه کړل شي که څه هم نن سبا خلک په ډیره اساني سره له یوه بل پیسې پور اخلي خو دا مناسب نه ده ځکه د پور له زیاتوالي او غلبې سره د خلکو سختي او بده رویه (قهر الرجال) هم تړلی ده او په حدیث کې له دې نه هم پناه غوښتل شوې ده، امام البخاري رحمه الله په دې اړه روایاتو ته د ( بَاب التَّعَوُّذِ مِنْ غَلَبَةِ الرِّجَالِ) په نوم مستقل باب ټاکلی ده.

(4) له لمانځه یې پیل کړه

که د خپل حالت د بدلون نیت دي کړی وي له لمانځه یې پیل کړه. که په کې کمزوری یې ساتنه یې پیل کړه، که په بې پروایي سره یې کوې په خشوع او عاجزي سره د رښتیا لمونځ پیل کړه، او خدای مکړه که نه یې کوې پنځه وخته یې په جومات کې په جمعه سره پیل کړه.

(5) له وخت سره مناسب مرسته

حسان المنیعي المروزي رحمه الله (مړ510هـ) به په ژمي کې زرو مسکینانو ته د ژمي جامې په خیرات کې ورکولې.

په هیواد کې ژمی د بې وزله هیوادوالو له پاره پریمانه ستونزې رامنځته کړي د دې بې وزلو هيوادوالو مرسته د هر مستعد مومن دنده او مسؤلیت ده. او باید د بې وزلو له اړتیا سره سمه او د وخت او حالاتو مناسب مرسته ورسره وکړل شي.

(6) تاریخ

د جاهلیت په زمانه کې د رسول الله ﷺ په خلاف په زرهاو شعرونه او قصیدې وویل شوې، شعر هغه مهال د عربو ميډيا وه، تاریخ د جاهلیت هیڅ شی هم نه دي خوندي کړي او د ده ټولې ویناوې یې ساتلې دي. تاریخ امین دی کار او د کار خلک نه هېروي.

(7) که له بریا سره مینه لرئ:

بریالی انسان د هرې ستونزې له پاره حل ویني او ناکام انسان په هر حل کې ستونزې لټوي. نو که له بریالیتوب سره مینه لرئ د بریالیو انسانانو د ژوند حالات مطالعه کړئ، بریا ته د رسیدلو عوامل یې وڅیړئ، او کوښښ وکړئ د بریالیو انسانانو په مجلسونو کې برخه واخلئ، او په یاد ولرئ چې صحابه کرام رضي الله عنهم بریالي انسانان وو د هغو د ژوند د حالاتو مطالعه تر ټولو مخکي کړئ.

(8) مثبت فکر

په ژوند کې له “ښو” او “بدو” خلکو سره اړیکه نعمت او یا درس او عبرت دی. ښه ملګرې، ښه دوستان او ښه خپلوان د الله نعمت او د ژوند د دروند پيټي په وړلو کې د انسان ښه مرستندويان دي، د دې نعمت خوند او عظمت موږ ته په ژوند کې له بدو انسانانو سره اړیکه ترخوي او سختوي، خو که لیږ دقیق شو په ژوند کې له بدو انسانانو سره په اړیکو کې هم مثبت لوري شتون لري، له هغو نه موږ د ژوند په مختلفو برخو کې پندونه او عبرتونه ترلاسه کولی شو او دا د مثبت فکر په مټ او مرسته.

avatar
1 د تبصرو شمېر
0 د ځوابونو شمېر
0 ار ایس ایس کې ګډونوال - څارونکي
 
ډېر غبرګون شوې تبصره
تر ټولو ګرمه موضوع
  ګډون وکړئ  
نویو زړو ډیرو خوښو شویو
خبرتیا غوښتل د
اسد حسيني
میلمه
اسد حسيني

ديرشه ماشا الله