اقتصاد

شاخص های اندازه گیری انفلاسیون

 لیکوال: همایون غفورزی

د پروان پوهنتون داقتصاد پوهنځی استاد

مقدمه

انفلاسیون عبارت از افزایش مقدار پول زیادتر از نیاز آن در اقتصاد ویا هم انفلاسیون عبارت از افزایش متداوم قیمت ها و کاهش متداوم ارزش پول است. انفلاسیون ازجمله مشکل های عمده اقتصاد ماکرو بوده که درچوکات کاری کوتاه مدت مورد مطالعه قرار میگیرد.

انفلاسیون در پهلوی ایجادنمودن سایر مشکلات دو مشکل عمده را در اقتصاد ببار می آورد، ازیکطرف توزیع عادلانه عاید در اثر انفلاسیون صدمه دیده و ازجانب دیگر وظیفه قیمت به حیث حامل معلومات را متضرر می سازد. بنا اندازه نمودن انفلاسیون غرض اجرای اقدامات معقول از طرف سیاست گذاران حایز اهمیت بوده و برای اندازه نمودن آن شاخص ها متعدد وجود دارد، که ازجمله سه شاخص، شاخص قیمت مستهلکین CPI ، شاخص ضمنی GDP Deflator و شاخص قیمت مولدین PPI زیادتر معمول بوده و مورد استفاده قرار می گیرند.

GDP Deflator برای اندازه گیری تغیرات قیمت تولیدات ناخالص داخلی مورد استفاده قرار گرفته، درحالیکه CPI تغیرات قیمت مستهلکین و PPI شامل تغیرات قیمت مواد ایست که از طرف مولدین مورد استفاده قرار می گیرد.

شاخص های اندازه گیری انفلاسیون:

شاخص های اندازه گیری انفلاسیون به دو کتگوری عمده تقسیم میشوند:

  1. شاخص های اندازه گیری انفلاسیون به سطح کشور: برای اندازه گیری تغییر در سطح عمومی قیمت ها به پیمانه وسیع شاخص های چون شاخص قیمت مستهلکین (CPI)،شاخص قیمت GDP و Personal Consumption Expenditures Price Index (PCEPI) استفاده می گردد.
  2. شاخص های اندازه گیری انفلاسیون به سطح یک سکتور اقتصادی: شاخص های که برای اندازه گیری تغییر در سطح قیمت ها به پیمانه محدود به سطح یک سکتور مشخص اقتصاد استفاده میگردد مانند انفلاسیون دارایی های مالی ( اوراق سهم و اوراق قرضه) ، انفلاسیون خدمات (خدمات صحی و سرگرمی) ، انفلاسیون اجناس (غذا ، تیل و اهن) وغیره.

عموما از سه شاخص عمده برای اندازه گیری انفلاسیون مورد استفاده قرار میگیرد که ذیلا آنها را مورد مطالعه قرار میدهیم.

  • : شاخص قیمت مستهلکین Consumer Price Index:

شاخص قیمت مستهلکین سطح عمومی قیمت ها را اندازه گیری نموده و این شاخص معمولا توسط اداره مرکزی احصاییه به نشر می رسد. CPI شاخص قیمت یک سبد معین، یعنی سبد CPI می باشد. سبد CPI اساسا تمام اجناس و خدمات ایکه در یک مملکت به مصرف می رسد را شامل می شود- غذا، گاز، ادویه، ترانسپورت، کرایه و غیره . ترکیب سبد CPI توسط اینکه دریک مملکت چه به مصرف می رسد صورت می گیرد- با افزایش مصرف مجموعی یک جنس وخدمت وزن آن در سبد نیز افزایش می یابد. طور مثال اگر از سیب دوچند ناک استفاده صورت گیرد، وزن سیب درسبد دوچند می گردد. جزییات دقیق ترکیب سبد واینکه چگونه CPI سنجش می شود ازیک کشور تا کشور دیگر متفاوت می باشد.

شاخص قیمت مستهلکین تغییر قیمت ها در سبد ثابت اجناس و خدمات سال جاری که توسط یک مستهلک نمونه خریداری می گردد به مقایسه سبد ثابت سال اساس محاسبه می گردد.

به گونه مثال هزینه سبد یک مستهلک نمونه در سال ۲۰۰۰ بالغ به ۱۸ دالر و هزینه سبد مستهلک در سال ۲۰۰۷ بالغ به ۲۰،۳۰ دالر میشود.

inflasion_figur

برای محاسبه شاخص قیمت مستهلکین از فارمول ذیل استفاده می نماییم:

شاخص قیمت مستهلکین =

شاخص قیمت مستهلکین = =۱،۱۲

شاخص قیمت مستهلکین بیان میدارد که قیمت اجناس و خدمات شامل سبد مستهلک در سال ۲۰۰۷ به مقایسه سال ۲۰۰ به اندازه ۱،۱۲ یا ۱۱۲ ٪ تغییر نموده است ( سطح انفلاسیون ۱۲ ٪).

موارداستفاده شاخص قیمت مستهلکین

  • برای بررسی نمودن تغیرات نمونه ای درهزینه های زندگی
  • تنظیم نمودن قرارداد ها بر اساس انفلاسیون
  • مقایسه سال های مختلف

دلایل اینکه چرا CPI قیمت ها را بلند تر نشان میدهد

  • تمایل تعویضی : CPI از اوزان ثابت استفاده می نماید. بنا توانایی مستهلک را برای امتعه تعویضی ایکه قیمت آن کاهش نموده است رانشان داده نمی تواند.
  • معرفی امتعه جدید : معرفی امتعه جدید باعث بهتر شدن سطح زندگی گردیده، در واقع ارزش پول افزایش می یابد اما CPI کاهش نمی یابد، بخاطریکه CPI از اوزان ثابت استفاده می نماید.
  • عدم اندازه نمودن تغیرات درکیفیت : بهتر شدن کیفیت باعث افزایش ارزش پول گردیده، اما اکثرا اندازه گیری نمی گردد.

شاخص قیمت مستهلکین CPI و شاخص ضمنی GDP

معمولا برای ساختن GDP حقیقی از CPI استفاده صورت نمی گیرد. دلیل آن اینست که CPI تغیرات قیمت اجناس مصرفی را اندازه گیری نموده درحالیکه GDP اجناس مصرفی و سرمایه وی را در بر دارد. بنا ساده است تا در عوض از GDP Deflator منحیث شاخص قیمت استفاده نمود. GDP Deflator تغیرات سطح قیمت یک سبد را مطالعه می نماید که ترکیب آن نزدیک به ترکیب GDP است.

قیمت اجناس سرمایه وی

  • در شاخص ضمنی GDP شامل می گردد (اگردر داخل تولید شده باشد)
  • در CPI شامل نمی گردد.

قیمت اجناس مصرفی وارد شده

  • در CPI شامل می شود.
  • در شاخص ضمنی تولیدات ناخالص داخلی شامل نمی گردد.

سبد اجناس

  • شاخص قیمت مستهلکین ثابت.
  • شاخص ضمنی GDP هر سال تغیر می نماید.
  • : شاخص قیمت مولدین Producer Price Index:

در شاخص قیمت مولدین تغییر قیمت ها در سبد ثابت اجناس و خدمات سال جاری که یک مولد نمونه آنرا به هدف تولید امتعه مورد استفاده قرار میدهد به مقایسه سبد ثابت سال اساس محاسبه می گردد.

در ایالات متحده امریکا و هندوستان نسخه اولیه قیمت مولدین را Whole Price Index می نامیدند.

به گونه مثال هزینه سبد یک مولد نمونه در سال جاری ۲۰۰۷ بالغ به ۵۷۹۰ دالر امریکایی و هزینه سبد در سال اساس ۲۰۰۰ بالغ به ۵۰۰۰ دالر امریکایی میشود.

برای محاسبه شاخص قیمت مولدین از فارمول ذیل استفاده می نماییم:

شاخص قیمت مولدین =

شاخص قیمت مولدین = =۱،۱۵۸

شاخص قیمت مولد بیان میدارد که قیمت اجناس و خدمات شامل سبد مولد نمونه در سال ۲۰۰۷ به مقایسه سال اساس ۲۰۰۰ به اندازه ۱،۱۵۸ ویا ۱۱۵،۸ ٪ تغییر نموده است (سطح انفلاسیون ۱۵،۸ ٪).

  • : شاخص قیمت GDP:

تغییر در قیمت های تمام اجناس و خدمات که شامل GDP می گردد را اندازه گیری می نماید . ویا به عباره دیگر شاخص قیمت GDP عبارت از تغییرسال جاری در ارزش از سبدی اجناس و خدمات تولیدات تکمیل شده به مقایسه سال پایه که در داخل یک کشور تولید میگردد. شاخص قیمت GDP از حاصل تقسیم تولید ناخالص داخلی اسمی بر تولیدات ناخالص داخلی حقیقی به دست می آید.

تولیدات ناخالص داخلی اسمی ارزش تولیدات جاری به قیمت جاری و تولیدات ناخالص داخلی حقیقی ارزش تولیدات جاری به قیمت های سال اساس است. شاخص قیمت GDP نشان دهنده سطح قیمت های جاری به مقایسه سطح قیمت های سال اساس است.

برای محاسبه شاخص قیمت GDP از فارمول ذیل استفاده می نماییم:

شاخص قیمت GDP =

به گونه مثال تولیدات ناخالص داخلی اسمی در سال جاری ۲۰۰۷ بالغ به ۱۲۰۰ دالر امریکایی ، و تولیدات ناخالص داخلی حقیقی در سال جاری ۲۰۰۷ که نظر به سال اساس (۲۰۰۰) محاسبه گردیده بالغ به ۵۰۰ دالر امریکایی میشود. شاخص قیمت GDP را چنین محاسبه می نماییم:

شاخص قیمت GDP = = =۲،۴

شاخص قیمت GDP بیان میدارد که قیمت اجناس وخدمات تولید شده که شامل GDP میشود درسال ۲۰۰۷ به مقایسه سال ۲۰۰۰ به اندازه ۲،۴ ویا۲۴۰ ٪ تغییر نموده است.(سطح انفلاسیون ۱۴۰ ٪).

در بعضی از کشورها شاخص های دیگری برای اندازه گیری انفلاسیون استفاده میگردد مانند The retail Price Index که در انگلستان برای اندازه گیری انفلاسیون از آن استفاده می گردد. در سبد این شاخص به مقایسه سبد شاخص قیمت مستهلکین اجناس و خدمات زیادتر شامل می گردد ، همچنان به علت اینکه قیمت های مواد غذایی و تیل به اثر تغییر در عرضه و تقاضای مارکیت های مواد غذایی و تیل به سرعت تغییر می نماید، به همین دلیل معلوم نمودن میلان سطح قیمت ها در دراز مدت هنگامیکه در سبد مواد غذایی و تیل موجود باشد مشکل می گردد. بنا بر این زیادتر از سازمان های احصایوی Core Inflation را اندازه گیری ونشر می نماید. که در سبد Core price index امتعه چون تیل و مواد غدایی شامل نبوده و Core Inflation توسط عرضه و تقاضای کوتاه مدت کمتر در مارکیت های مشخص تحت تاثیر قرار می گیرد.

برای بانک های مرکزی این شاخص زیادتر قابل اعتماد بوده و با استفاده از همین شاخص تاثیر انفلاسیونی سیاست پولی موجود را به گونه بهتر اندازه گیری می نمایند.

مقایسه شاخص های اندازه گیری انفلاسیون:

  • نخستین تفاوت در محتوای اجناس وخدمات که شاخص آنرا دربر میگیرد دیده میشود. به این معنی که شاخص قیمت GDP قیمت تمام اجناس وخدمات تولید شده که شامل GDP میشود را اندازه گیری مینماید، شاخص قیمت مستهلک صرف اجناس وخدمات را که از طرف یک مستهلک نمونه خریداری میشود را اندازه گیری مینماید و شاخص قیمت مولدین صرف اجناس وخدمات که از طرف یک مولد نمونه خریداری میشود را اندازه گیری مینماید.
  • تفاوت دومی در رابطه به واردات است، به این معنی که آیا این شاخص های اندازه گیری انفلاسیون افزایش قیمت های وارداتی را منعکس میسازد ویا خیر؟ در جواب این سوال میتوان گفت که شاخص قیمت GDP صرف اجناس وخدمات که در داخل کشور تولید میگردد را دربر میگیرد و واردات شامل تولید ناخالص داخلی نمیشود،در سبد شاخص قیمت مستهلکین اجناس وخدمات وارداتی شامل میباشد و افزایش درقیمت های واردات را شاخص قیمت مستهلکین منعکس میسازد و در سبد شاخص قیمت مولدین اجناس و خدمات وارداتی نیز شامل میباشد و افزایش در قیمت های واردات را شاخص قیمت مولدین منعکس میسازد.
  • تفاوت سومی، طریقه جمع بندی مقدار اجناس وخدمات در هر سه شاخص اندازه گیری متفاوت میباشد. در شاخص قیمت GDP مقدار اجناس و خدمات سال جاری نظر به سال اساس تغییر می نماید، در شاخص قیمت مستهلکین و مولدین مقدار اجناس و خدمات سال جاری نظر به سال اساس در سبد ثابت می ماند.

 

 

جدول مقایسه شاخص های اندازه گیری انفلاسیون

نکات مشابه و متفاوتGDP DeflatorCPIPPI
موضوع مورد مطالعهتغییر قیمت هاتغییر قیمت هاتغییر قیمت ها
محتوای اجناس وخدمات شامل سبدتمام اجناس وخدمات تولید شده که شامل GDP میشودصرف اجناس وخدمات را که از طرف یک مستهلک نمونه خریداری میشودصرف اجناس وخدمات که از طرف یک مولد نمونه خریداری میشود
تغییر قیمت وارداترا منعکس نمی سازدمنعکس می سازدمنعکس می سازد
طریقه جمع بندی مقدار اجناس وخدماتمقدار اجناس و خدمات سال جاری نظر به سال اساس تغییر می نمایدمقدار اجناس و خدمات سال جاری نظر به سال اساس در سبد ثابت می ماندمقدار اجناس و خدمات سال جاری نظر به سال اساس در سبد ثابت می ماند

نتیجه گیری

شاخص های اندازه گیری انفلاسیون به دو کتگوری عمده تقسیم گردیده که کتگوری اول قیمت ها را در سطح یک کشور اندازه گیری نموده حالانکه شاخص های کتگوری دوم قیمت ها را در سطح یک سکتور معین اندازه گیری مینماید. شاخص های معمول برای اندازه گیری انفلاسیون عبارت از شاخص قیمت مستهلکین، شاخص قیمت مولدین و شاخص قیمت ضمنی تولیدات ناخالص داخلی می باشد. شاخص قیمت مستهلکین تغیرات قیمت در یک سبد اجناس و خدمات که توسط مستهلکین به مصرف می رسد را اندازه گیری نموده در حالیکه شاخص قیمت مولدین تغیرات قیمت سبد ثابت اجناس که توسط مولد به هدف تولید استفاده می گردد وشاخص قیمت GDP تغییر در قیمت های تمام اجناس و خدمات که شامل GDP می گردد را اندازه گیری می نماید.

تفاوت ها میان این سه شاخص وجود دارد،. نخستین تفاوت از لحاظ محتوای اجناس وخدمات که شاخص آنرا دربر میگیرد دیده میشود، شاخص قیمت GDP تغیرات قیمت تمام اجناس وخدمات که شامل تولیدات ناخالص داخلی می شود را در بر می گیرد. شاخص قیمت مستهلیکن تغیرات قیمت یک سبد ایکه توسط مستهلک به مصرف می رسد را دربر داشته و شاخص قیمت مولدین تغیرات قیمت سبد اجناس ایکه توسط مولد به مصرف می رسد احتوا می نماید. دومین تفاوت بین شاخص های اندازه گیری تورم از نگاه واردات بوده که شاخص قیمت GDP قیمت اجناس تولید شده در داخل یک کشور را منعکس می سازد وقیمت اجناس وارداتی را دربر ندارد، اما شاخص قیمت مستهلکین وشاخص قیمت مولدین اجناس وارداتی را در بر داشته وتغیرات قیمت اجناس وارداتی را نیز منعکس می سازد. تفاوت سومی میان شاخص ها از نگاه طریقه جمع بندی مقدار اجناس وخدمات در هر سه شاخص بوده،.در شاخص قیمت GDP مقدار اجناس و خدمات سال جاری نظر به سال اساس تغییر می نماید، در شاخص قیمت مستهلکین و مولدین مقدار اجناس و خدمات سال جاری نظر به سال اساس در سبد ثابت باقی می ماند.

منابع وماخذ:

  1. Mankiw, N.Gregory, (2009).Macroeconomics, Seventh edition.
  2. Nasir, M.Saeed, (2008). Macro Economics& Development of Pakistan, Ilmi Kitab Khana, Lahore.
  3. Shahid, Hamid, (2012). Macroeconomics, Ilmi Kitab Khana, Lahore.
  4. The Economist,(2006). Guide to Economics Indicators, 6th Ed, Free E-Book.
  5. Peter,(2010).Essential of Macroeconomics,Peter Jochumzen & Ventus Publishing ApS.
  6. Macroeconomics ECO 403. © Copyright Virtual University of Pakistan.
  7. مصطفی ، شریف، (۱۳۹۱). اقتصاد کلان،انتشارات اطلاعات ، تهران.
  8. منکیو، گریگوری ، (۱۳۸۸). مبانی علم اقتصاد، ترجمه حمید رضا ارباب ، نشرنی ، تهران.
  9. منکیو، گریگوری، (۱۳۸۹). نظریه اقتصاد کلان،ترجمه حمید رضا ارباب،نشرنی ،تهران.
  10. نورعباد ، حمیدالله ، (۱۳۹۱). لکچرنوت سنجش عاید ملی، پوهنتون کابل.

 

 

ګډون وکړئ
خبرتیا غوښتل د
guest
1 Comment
زړو
نویو ډیرو خوښو شویو
Inline Feedbacks
ټولې تبصرې کتل
فضل الرحمن (امیرزی)

د اقتصاد د یو زده کړیالی په حیث د ښاغلی استاد همایون غفورزی څخه د زړه له کومی مننه کوم. واقعا چی موضوع یی په ډیرو ساده الفاظو او هر اړ خیز شکل بیان کړی ده.

فضل الرحمن (امیرزی)

Back to top button
1
0
Would love your thoughts, please comment.x
()
x