ټولنیزه برخه

په شرعي بڼه د دنيا ګټل د نيکمرغه ژوند راز دی (1)

لیکوال: لقمان حکيم حکمت

لومړې برخه ( ۱ )

تجارت او عبادت :

د نورو مذاهبو په څېر عبادت په اسلام کې دلمونځ او دروژې يا نورو روحاني کيفيتونو اوحالتونونوم نه دی ، بلکې عبادت په اسلام کې خورا محيط ترينه کلمه ده چې د انسان د ژوند هر اړخ ته کامل اوعام تام شمول لري ، که مونږ د خپل ژوند ژواک هراړخيزې اړتياوې په داسې څېر بشپړ کړو چې د الله تعالی رضا او خوشحالي پرې وګټو ، دېته عبادت ويل کيږي ، که هغه دوکانداري وي ، که د تجارت بل هر ډول وي ، ولو که خپلو بچو سره لوبې ټکالې ولې نه وي خو چې موخه يې د الله رضا وي دابه عبادت وي .

له همدې کبله که مونږ ګرد تجارتي لېن دېن او د پلورلو او پېرودلو کم او کېف اړوند چارې يې د الله پاک د راستولي دين او مبين شريعت د راښولې اصولو او ضوابطو سره سم تر سره کړو ، نو الله پاک به يې رانه په عبادت قبولي کړي .

پرهيزګاري او د دنيا حقارت او ورڅخه کرکه :

نن مهال چې انسان د دنيا په عشق څومره مبتلا دی او د دنيا د محبت څپاند موجونه يې د نظر په هر لوړ بې سارې بوړبوړکۍ چې د لحظاتو ژوند لري راپورته کړي دي ، خپل مينه ګرکي يې د ځان پسې ړانده او کاڼه کړيدي ، د روا او ناروا هيڅ اسلامي معيارونه نه ييژني ، او که څوک يې پيژني د د نياوي لالچ له امله يې غوبل کړيدي ، تر دې حده يې وروسول چې د ژوند ګرد تريو تريخ شيبو ته يې جوړ کړل ، غونې ترې ځيګ راولاړ شي ، خو ددې ټولو کیفيتونو د جريان سره سره بيا هم د اسلام وړانګين دين دنيا ته لوبې او دوکه ، زر زايله کېدونکی ډول او سينګار ويلي دي .

خو ددې باوجود ټولو قراني اياتونو او نبوي نيکو ارشاداتو د دنيا له فتنې څخه ډارولي يو ، او بار بار او لحظه په لحظه د د نيا د محبت په اښته کېدو څخه يې راته د ځان ژغورنې لا تعداده پندونه او د تېرو قومونو څخه د عبرت اخستنې په رنګارنګ زړه راښکوني فصيحه اسلوبونو باندې مخاطب کړي يو .

يواځې دا نه بلکې قراني سپېڅلو اياتونو او پاکو مقدسو نبوي حديثونو راته دنيا او اخرت پرتله کړی دی ، او د شننې پاي په دې تمامه شوېده چې د اخرت زندګۍ دوامداره ، براقراره ، نه ختمېدونکې او سرمدي ده .

او د دنيا زندګي که هرڅومره درازه شي ، ځان وغځوي پاي او اختتام لري ، هيڅکله نه د چا د بدو کردارونو له مخې وفاء کوي او نه ورپکې هغه تل ژوندی پاتې وي چې د نيکو اخلاقو سمبول او د تر څنګ يې د الله پاک په عبادتونو بوخت وي .

نبي کريم – صلیالله علیه وسلم  – کله د د نيا قلت او لږوالي مثال دې سره ورکړې دی چې لکه انسان چې په سمندر کې د خپل لاس يوه ګوته ښکته کړي نو څومره اوبه چې د ګوتې سره راوخيژي همدغومره د دنيا د قلت مثال دی .

خو ولې د زيات حقارت او ډېر نکارت له مخې په بل ځای کې دنيا د مردار حيوان چې هر څوک ترې نفرت او د خوراک څخه يې زړه بدې راپورته کيږي ورله تشبيه ورکړې ده .

له همدې کبله نبي کريم – صلی الله عليه وسلم – د ژوند په ټولو مراحلو کې خپل د ژوند ملګرو او ځمونږ سپېڅلو پېشوايانو او د لارې مشالونو ته د سم دروست منزل ته د ورتګ چې فناء نه لري د ځان وررسونې ارشادات کړيدي ، حتی چې خپل ځان یې هغوی ته په دنيا کې د هغه مسافر په څېر ورپېژندلی دی چې په لارې کې سيوري ته دمه اخلي خو پوړدارې مانې پرې نه ودانوي نو داسې په دنيا کې د تل پاتې کېدو سوچونو په چروت کې تاسو هم ماڼې مه ودانوئ بلکې اخرت ته هم لږ غور وکړئ .

او په دې کې هم شک نشته چې  صحابه کرامو ته متوجه نبوي ارشادات مونږ ته هم متوجه اوامر او لارښوونې دي ، نبوي ارشاداتو مونږ په دې زيور ښايسته کړي يو چې هغه انسان ته مبارک باد دی چې د ايمان په شتوالي کې ورسره د ورځې او شپې د خوراک څه اندازه شتون ولري .

ددغې ټولو خبرو څخه موخه له دنيا څخه داسې کناره کشي نه ده چې دومره ورته شا کړئ چې له ولږې او تندې مو سا ووځي او يا هم دنيا د داسې عبادت کولو په خاطر د خپو لاندې کړئ چې د نبوي ارشاداتو له وړانګو او ځلا څخه په تورتم کې وي او هغه داسې چې د حلال رزق ګتل او ورپسې زيار او کوښښ ويستل دعبادت په څېر نه بلکې خپله عبادت دی ، او الله پاک ورباندې انسان ته اجرونه او ثوابونه او نورې رنګارنګ نېکې بدلې ورکوي .

د دنيا د ګټلو سره سره بايد په انسان باندې د اخرت فکر غالب وي ، هغه بايد داسې هېڅکله نه شي چې په اخرت يې دنياوي سوچونه او تله ترازو درنه وي ، په دې خاطر چې دنيادار شي او په هر چا وځليږي ، نوم يې په دنيا د دنيا لپاره روښانه شي ، د الله پاک له پلوه ورته متوجه اوامر ريزمريز کړي ، لمونځ ، زکات ، او حج او نور مالي او نفسي عبادتونه د دنيا د زوال او ضياع سبب بولي .

دغسې انسان بيا په رښتیا هم چې د انسان په شکل او صورت کې د بشپړ حيوانيت او لا وبالۍ ترجماني کوي ، د دنيا له کبله د الله پاک له ياد نه په دنياوي مصروفيتونو بوخت انسان علي – رضي الله عنه – د حيوان په نوم پېژني ، هغه وايي :

بُنَيَّ اِنّ مِنَ الرّجَالِ بَهِيْمَةٌ    *     فِيْ صُوْرَةِ الرّجُلِ السَّمِيْعِ المُبْصِرِ

فِطِنٌ بِکُلِّ مُصِيْبَةٍ فِيْ مَالِهِ    *     وَاِذَا اُصِيْبَ بِدِيْنِهِ لَمْ يُبْصِرِ

ژباړه : ځويه ! ځينې داسې خلک دي چې د  ليدونکي او اورېدونکي انسان په هيئت او شکل کې ژوندی وي خو ولې هغه پوره حېوان او وحشي درينده وي .

د خپلې مالي پانګې د تاوان او کمښت په هر راز رنځونو باخبره او چست ځېرک وي خوولې د خپل ديني کمښت او زوال نه ړوند او ناخبره او بې غوره وي .

بلکې دنيا د اخرت د ګټې وټې ذريعه جوړول د انسان د فلاح او بهبود روښانه لاره ده ، دنيا د اخرت د ګټلو لپاره د کشت او کر په اوبو خړوبه ځمکه جوړول په کار دي .

رزق او تقسيم :

روزي ورکونه د الله پاک صفت دی او د هغه په لاس کې ده ، دخپلې مرضې سره سم يې چا ته زیاته روزي ورکوي او چې وغواړي چا ته لږ خواړه ورکوي ، الله پاک فرمايي : ﴿اللَّـهُ يَبْسُطُ الرِّزْقَ لِمَن يَشَاءُ وَيَقْدِرُوَفَرِحُوا بِالْحَيَاةِ الدُّنْيَا وَمَا الْحَيَاةُ الدُّنْيَا فِي الْآخِرَةِ إِلَّا مَتَاعٌ﴾( سورت رعد : ٢٦ ) .

الله پاک د خپلې خوښې سره سم چا ته ډېره او چا ته کمه روزي ورکوي ، که څه هم دا خلک د دنيا په ژوند خوشحاله دي خو په اخرت کې د دنيا ژوند له څکې پرته نور هيڅ نه دي .

او د رزق په دې ډول ورکونه کې د الله پاک خپل بالغ حکمتونه دي چې د ځينو ادراک انسان د وحي او له وحي سره سم مناسب کله کله د عقل له لارې هم کوي خو ولې نور ډېر داسې حکمتونه وي چې د ذهني محيط څخه يې بهر وي .

دا چې ولې الله پاک هر انسان پوره غني نه دي پېدا کړی ؟ د ماليت له نګاه نه ولې په انسانانو کې دغه توپير کړی شوی دی ؟ په مال او دولت کې ولې انسانان سره خپلمنځنې احتياجات لري ؟ دا ټولې پوښتنې الله پاک په ښه توګه جواب کړيدي ، الله پاک فرمايي :

﴿لَوْ بَسَطَ اللَّـهُ الرِّزْقَ لِعِبَادِهِ لَبَغَوْا فِي الْأَرْضِ وَلَـٰكِن يُنَزِّلُ بِقَدَرٍ مَّا يَشَاءُ ۚ إِنَّهُ بِعِبَادِهِ خَبِيرٌ بَصِيرٌ ﴾ ﴿سورت شوری : ٢٧﴾.

که روزي او رزقونه الله پاک په ځمکه کې هر خپل بنده ته پراخه پرېمانه  ورکړی وی نو دوی به په ځمکه کې اړې ګړې او تخريبکاري کړې وه .

نور داسې نبوي حديثونه هم د حکمتونو په دې باب کې ځليږي او وړانګې يې عقلونه لا پسې روښانه وي چې الله پاک د خپلو ځينو بندګانو ته مالداري ځکه ورکوي چې که ناداره او بې وسه يې کړي کافر اود الله څخه منکرترې جوړيږي ، او ځينې نور بندګان ځکه ناداره ا و غريب غربه کوي چې که په دنيا يې موړ کړي بغاوت اود الله پاک له حدودو څخه تېری او انکار ترې راولاړيږي ، او دې حکمت ته هم په صحيح حديث کې اشاره شوېده .

له مداره يې دا حکمت هم څرخيږي چې الله پاک په دنيا موړ انسان د دنيا په وږي ازموي ، او په دنيا وږی او بې چاره انسان د دنيا په موړ ازموي چې په ازموينه کې به د بريالتوب نقطه څوک تر لاسه کوي ، يو او که دواړه ؟؟

نور ګن شمېر حکمتونه چې د شرعي کتابونو د بيوعو به بابونو کې شتون لري .

خو بهر کيف د چا ځولۍ چې له دنيا څخه ډکه وي هغه دې د الله پاک جامعه شکريه ادا کړي او په ښو او نېکو جامعو کلماتو دې د الله پاک ثنا ووايي ، ترڅو د نعمتونو د شکر په ادا کولو د جنت جوګه شي ، ځکه چې د شکرګوزار انسان سره د الله مينه اومرسته وي.

او نور هغه د الله بندګان چې د ژوند هر لمحه يې فقر او فاقت ، د زندګۍ هر لحظه يې خواري او غريبي ، ستړي ستومانتيا وي بايد په دې مرحله د الله پاک نه راضي او خوشحاله شي او له دربار څخه يې د پاکې حلالې او خوندورې روزۍ سوال زاري وکړي .

که بډا بډا وي او خوار خوار وي خو په زندګۍ کې به هیڅ چرته هم له رزق او روزۍ څخه محروم پاتي نه شي تر څو چۍ پرې د ژوندي اطلاق کيږي ، د تقدير له مخې به ورته خپله مقرره برخه که د ځمکې په تل کې ولې نه وي خو وررسيږي ، د نبي کریم صلی الله عليه وسلم ځلانده ارشاد دی فرمايي : ﴿ لَنْ تَمُوْتَ نُفْسٌ حَتّی تَسْتَکْمِلَ رِزْقَهَا ﴾ ( صحيح الترغيب والترهيب : ۱۷۰۲ ) . تر هغه انسان نه مړ کيږي تر څو خپله مقدره او معلومه د رزق حصه پوره نه کړي .

هيڅ څوک د چا مقدّره روزي نه شي خوړلای او نه يې ورڅخه په کمښت کې کوم رول لوبولای شي ، او نه يې د زيادت مخه نيولای شي  ، څومره چې د انسان په تقدير او برخليک ايمان زياتيږي هومره يې ايماني زيادت او د رزق او روزۍ دروازې پراخه کيږي .

انسان لا د مور په نس کې وي چې د رزق ا وروزۍ ټوله اندازه يې د الله پاک له پلوه د ورته راستول شوې ملائکې په منځګړينه نوشته شي .

په ابوداود کې د ( ۴۷۰۸ ) صحيح حديث له مخې د ولادت په مهال د انسان عمر او زندګي ، خوراک او څښاک ، سعادت او شقاوت وليکل شي .

له تېرې څېړنې او مدلّلي شننې څخه مو لاس ته راوړنه داده چې کله هم الله پاک د انسان لپاره رزق او خورک او د ژوند اړوند ګرد کيفيتونه مقدر او لیکلي دي بايد انسان پخپلو ديني واجباتو کې ناراستي او تنبلتوب ونه کړي ، هيڅکله د دنيا په ګټلو کې د ديني عبادتونو او ورته متوجه اوامرو نه بې غوره او لا وباله نه شي ، او نه هم د خپلو بچو اړوند تش په خوله او کمزوري انساني عقلونو له مخې رائجه فلسفه تاييد نه کړي چې يا په ديني زده کړو کې روښانه مستقبل نشته ! يا ځلانده راتلونکی يواځې د دنيوي علومو اړوند منحصر بولي ! او….

هغه خلک چې دا فکره تثبيتوي او د جولاګي د کور په څېر په سست عقلي دليلونو يې تاييدات کوي ، امام شافعي – رحمه الله – يې يې فلسفه د خپل حکمت په تبرګي ريشه ريشه کړېده هغه وايي :﴿ مَنْ طَلَبَ المَالَ بِالکِمْيَاءِ أَفْلَسَ ﴾ که د کيمياء د لارې څوک مالي پلټنې کوي نور به هم بې چاره شي .

ټاګونه

ورته لیکنې

ګډون وکړئ
خبرتیا غوښتل د
guest
0 Comments
Inline Feedbacks
ټولې تبصرې کتل
Back to top button
0
Would love your thoughts, please comment.x
()
x
Close
Close