د حلالي روزي ګټلو اهمیت او فضیلت (۱)

لیکوال: حامد افغان

فضیل بن عیاض رحمه الله وایي: زما پلار عبد الله بن المبارک رحمه الله ته وویل: ته موږ ته نصيحتونه کوې چې له دنیا سره مینه مه کوئ، زهد غوره کړئ او په دنیا پسي ډېري منډي مه وهئ او پخپله مالونه راوړې او تجارتونه کوې؟!، عبد الله ورته وویل: ای ابوعلي! زه ځکه تجارت کوم چې خلکو ته د سوال له ذلته ځان وساتم، خپل درنښت خوندي ولرم او د الله په عبادت کې مرسته راسره وکړي، پلار مې ورته وویل چې دا خو ډېر ښه کار کوې. (سير أعلام النبلاء جـ 8 ص 387).

په دې روایت سره د حلالي روزي ګټلو په اړه یوه لیکنه پیل کوم، زموږ خبري به عامو مسلمانانو او په ځانګړې توګه علماو او د دین په کارونو بوختو خلکو ته متوجه وي، په دیني چارو او علم بوخت داسي خلک شته چې هغوی د دنیا کارونو ته توجه نه کوي، دوی استدلال کوي موږ د دین په خدمت بوخت یو او له دې سره د دنیا کارونه نه شي کیدلی، نو ځکه دوی خپل ژوند د خلکو په مرستو، زکاتونو او چندو روان کړی ده، دا موضوع موږ په دیني لحاظ ارزوو او په عامه توګه به د دې لیکنې په اوږدو کې ښه روښانه شي.

دا راز زموږ په ټولنه کې یوه بله بد مرغي هم ده او هغه دا چې په کور کې یو دوه کسان کار او مزدوري کوي او پاته کسان کرار ناست وي او د نورو ګتې خوري، په ځیني متلونو د نه پوهیدلو لامله هم په موږ کې بدفهمي رامنځته شوې دي، متل دی وایې: یو یې ګټي سل یې څټي، په دې متل کې د ګټونکي ستاینه او د هغه هڅونه او ترغیب مطلب ده، یعني د هغه ګټه دومره لوی کار ده چې سل کسان مړوي او ساتي یې، خو زموږ لټانو او بیکاره خلکو دا متل الټه او عکس مراد کړی دی یعني یو یې ګټي او سل یې څټي نو که موږ په څټونکو کې راځو څه پروا لري! او دا مطلب یواځي خپلي لټي او سستي ته د بې غیرتي بیکاره پلمه ده. موږبه پخپله لیکنه کې د دې لټانو د غوږونو تاوولو کوښښ هم وکړو.

قرانکریم او حلاله روزي ګټل

قرانکریم وایي: هُوَ أَنْشَأَكُمْ مِنْ الْأَرْضِ وَاسْتَعْمَرَكُمْ فِيهَا(سورة هود ۶۱) یعني الله تاسو له ځمکې پنځولي یئ او امر یې درته کړی چې په ځمکه کې د اړتیا وړ ودانۍ جوړې کړئ، مفسرین لیکي دلته له انسان نه د ځمکې د ودانولو غوښتنه او طلب شوی ده او د الله طلب او غوښتنې ته لبیک ویل واجب دي نو د انسان داړتیا په اندازه دځمکې ودانول پر انسان واجب ده. په دې ایت کې مطلق انسان مستعمر بلل شوی دی او په مومن انسان باندي الله دځمکې ودانول واجب ګرځولي دي. بناء مومن مستعمر او ځمکه ودانوونکی شو او ځمکه مستعمره شوه.او د په ځانګړې توګه د ځان له پاره کور، کالي او ډوډۍ برابرول او د اولاد روزنه او پالنه د مومن وجيبه ده.

اسلام مسلمانان هڅوي چې ځمکه اباده او ودانه کړي، له ځمکي نه د انسان د ګټي او فایدې شیان را اوباسي او د خلکو د ښمر وړ یې وګرځوي او دا خبره په وضاحت سره په دې لوړ ایت کې بیان شوې ده، انسان د ژوند کولو او خپل اولاد او اړوند وګړو ته د روزي برابرولو له پاره دوه لاري په مخکي لري یوه دا چې پخپله کوښښ او خواري وکړي، کار او مزدوري وکړي څو ځان ته روزي او نفقه تیاره کړي او دویمه لاره دا ده چې خلکو ته لاس اوږد کړي د خیر او خیرات ورکوونکو مرسته وغواړي او یا له حکومته یوه ګوله ترلاسه کړي، لومړۍ لاره د روغو او سالمو خلکو له پاره ده، هغوی به خواري او کار کوي او حلاله روزي به ترلاسه کوي.

او دویمه لاره د معذورو خلکو له پاره ده، لکه قرانکریم وايي: بې شکه د زکات مال د فقیرانو، مسکینانو، او د هغوی اړوند کارکوونکو،او هغه خلک چې زړونه یې اسلام ته مایل وي، او د غلامانو، او پوروړیو، او د الله د لاري محاهدینو، او مسافرو له پاره ده. إِنَّمَا الصَّدَقَاتُ لِلْفُقَرَاءِ وَالْمَسَاكِينِ وَالْعَامِلِينَ عَلَيْهَا وَالْمُؤَلَّفَةِ قُلُوبُهُمْ وَفِي الرِّقَابِ وَالْغَارِمِينَ وَفِي سَبِيلِ اللَّهِ وَابْنِ السَّبِيلِ فَرِيضَةً مِّنَ اللَّهِ وَاللَّهُ عَلِيمٌ حَكِيمٌ} [التوبة: 60].

حلاله روزي ګټل، د روزي ترلاسه کولو له پاره سفر کول د خیر او ثواب کار دی، قرانکریم بل ځای وایي: الله هغه ذات دی چې ځمکه یې تاسو ته مسخره ګرځولې ده، نو د هغې په مختلفو لوریو کې ولاړ شئ، او د هغه له روزي نه خوراک وکړئ او هغه ته ورپورته کیدل دي. {هُوَ الَّذِي جَعَلَ لَكُمُ الأَرْضَ ذَلُولاً فَامْشُوا فِي مَنَاكِبِهَا وَكُلُوا مِن رِّزْقِهِ وَإِلَيْهِ النُّشُورُ} [الملك: 15]. په ځانګړې توګه وروستی امر د توجه وړ دی، الله جل جلاله فرمايي: فَامْشُوا، یعني ولاړ شئ، حرکت وکړئ، په ځمکه او د هغې په لوړو او ژورو کې د روزي په تلاش او لټه کې ځانونه ستړي کړئ.

بل ځای قرانکریم د شپې د عبادت او تهجدو په بحث کې فرمايي چې څو ډوله خلک له دې کاره مستثنا دي، چې هغه ناروغان، مسافر او مجاهدین دي. عَلِمَ أَن سَيَكُونُ مِنكُم مَّرْضَى وَآخَرُونَ يَضْرِبُونَ فِي الأَرْضِ يَبْتَغُونَ مِن فَضْلِ اللَّهِ وَآخَرُونَ يُقَاتِلُونَ فِي سَبِيلِ اللَّهِ فَاقْرَءُوا مَا تَيَسَّرَ مِنْهُ}. الآية [المزمل: 20]. که ایت ته متوجه شو د روزي ګټلو له پاره په سفر وتلیو خلکو یادونه په ډېر اهتمام سره شوې ده، وَآخَرُونَ يَضْرِبُونَ فِي الأَرْضِ يَبْتَغُونَ مِن فَضْلِ اللَّهِ، یعني او هغه نور چې د الله د فضل غوښتلو له پاره په سفر وتلي وي، دلته له ( فضل الله ) نه مراد روزي ده او موږ ډېر ځایه لوستلي دي چې الله ته د یوه شي نسبت د هغه د شرافت او او اکرام لامله کیږي لکه بیت الله ، ضیوف الرحمن او..او دلته له ” فضل الله ” نه مراد حلاله روزي ده.