وحید مژده، نویسنده و تحلیلگر مسایل سیاسی

طالبان بعد از ملا محمد عمر

وحید مژده

نویسنده و تحلیلگر

سرانجام طالبان تائید کردند که ملامحمد عمر رهبر شان دیگر در قید حیات نیست و در اثر بیماری درگذشته است. بنابر معلومات امنیت ملی افغانستان، وی در ماه حمل 1392 مطابق اپریل 2013 فوت نموده است.

طالبان در ابتدا خبر مرگ ملا محمد عمر را تکذیب کردند اما روز چهارشنبه 30 جون مطابق 7 اسد طی یک اعلامیه، پذیرفتند که رهبر شان دیگر در قید حیات نیست و در همان روز شورای رهبری امارت اسلامی طی یک اعلامیه، از انتخاب ملااختر محمد منصور بعنوان جانشین ملا محمد عمر خبر داد.

در اعلامیه آمده است که در جلسه ای که به منظور انتخاب زعیم جدید دایر شده بود، اعضای شورا شامل علمای کرام، مشایخ و بزرگان امارت اسلامی که از اعتبار شرعی (اهل حل والعقد) برخوردار بودند، ملا اختر محمد منصور را که از یاران نزدیک ملا محمدعمر و از افراد مورد اعتماد وی بود بحیث امیر انتخاب نموده و با وی بحیث امیرالمؤمنین (علی السمع و طاعة) بیعت صورت گرفت و وی هم بعنوان امیر شرعی، به التزام به شریعت تعهد نمود.

در اعلامیه آمده است که مولوی هیبت الله سابق رئیس محاکم امارت اسلامی و ملا سراج الدین حقانی پسر مولوی جلال الدین حقانی بحیث معاونین امیر انتخاب گردیدند.

در اعلامیه در مورد جای برگزاری این نشست و نیز تعداد افرادی شرکت کننده در آن چیزی گفته نشده اما بعضی منابع نزدیک به طالبان می گویند که افرادی که قبلا گفته می شد با ملا اختر محمد منصور اختلاف دارند، مخصوصا به این نشست فراخوانده شده بودند تا در آینده از بروز شایعات اختلاف جلوگیری شده باشد.

به اختر محمد منصور هم عنوان امیرالمؤمنین داده شده است در حالیکه ملا محمد عمر در یک شورای دو هزار نفری از علمای دین و شخصیت های داخلی و خارجی بحیث امیرالمؤمنین برگزیده شد اما در مورد ملا اختر محمد منصور چنین اجماعی صورت نگرفت. اینکه به وی نیز عنوان امیرالمؤمنین داده شده، شاید مسئلهء هم طراز بودن وی با ابوبکر بغدادی در نظر بوده است.

انتخاب ملا اختر محمد منصور بعنوان جانشین ملا محمد عمر، به شایعاتی خاتمه داد که گفته می شد طالبان در آستانهء انشعاب قرار دارند. قبلا شایعاتی در مورد استعفای ملا طیب آغا از ریاست دفتر قطر در رسانه ها پخش شده بود و به نظر می رسید که طالبان بر سر انتخاب زعیم جدید به مشکلات زیادی مواجه اند.

اختر محمد منصور در زمان حاکمیت امارت اسلامی طالبان بحیث وزیر ترانسپورت و هوانوردی ایفای وظیفه نمود. او از ولسوالی میوند قندهار و به قوم اسحاقزی است و حدود 55 سال سن دارد.

بعد از حملهء امریکا به افغانستان و سقوط امارت اسلامی، ملا اختر محمد منصور مدتی از نظر ها مخفی بود اما از سال 2004 در تشکیلات جدید طالبان از وی بعنوان عضو شورای عالی طالبان مشهور به شورای کویته نام برده می شد. در سال 2010 بعد از دستگیری ملابرادر توسط پاکستان، ملا اختر محمد منصور به دستور ملامحمد عمر جانشین ملا برادر گردید و معاون ملا محمد عمر شد.

اختر محمد منصور شخصی است تا حدی واقع گرا و همین واقع گرائی موجب شده که با مخالفت هائی در داخل تحریک مواجه گردد. مهمترین مخالفت با او زمانی پدید آمد که وی از جانب ملا محمد عمر اجازه یافت تا در کنار پیشبرد جنگ علیه نیروهای خارجی، آدرسی برای طالبان به منظور مذاکره در خارج از افغانستان بمیان آورد و آن آدرس، دفتر سیاسی طالبان در قطر بود.

طالبان گروهی مذهبی و بسته اند و تجربه نشان داده که چنین گروه ها هر قدر تحت فشار قرار گیرند، بیشتر در پوسته و لاک خود فرو می روند و در مقابل هر تماس از خارج بشدت حساسیت نشان می دهند. قبول آدرس برای مذاکره و تماس به این معنی بود که طالبان دیگر نباید محدود به خود شان باشند و نیاز دارند تا با دید بازتر به جهان نگریسته و با جامعهء جهانی رابطه برقرار نمایند. حرکت بسوی سیاسی شدن تحول بزرگی بود که در صف طالبان و به ابتکار ملا اختر محمد منصور رخ داد.

هرچند دفتر قطر بصورت رسمی باز نشد و بخصوص مخالفت و اعمال نفوذ پاکستان که نمی خواست طالبان خارج از حوزهء نفوذ پاکستان با کشور های دیگر رابطه برقرار نمایند، مانع رسمیت دفتر قطر گردید اما راه تماس های جعلی فرصت طلبان را که بنام طالبان از دولت کرزی پول دریافت می کردند گرفت.

در این اواخر که پاکستان افرادی را با تهدید و یا تطمیع بنام نمایندگان طالبان بر سر میز مذاکره آورد، دفتر قطر بعنوان یگانه مرجع مذاکرات صلح، مشروعیت این گونه نشست های جعلی را زیر سوال برد. تلاش پاکستان این بود تا در ساختار تشکیلاتی طالبان تغییر وارد سازد و افشای راز مرگ ملامحمد عمر تلاشی برای ایجاد چند دستگی درصف طالبان بود اما به نظر می رسد که طالبان لااقل از یک مانع بزرگ یعنی انتخاب امیر با موفقیت گذشتند و تشکیلات قبلی خود را همچنان حفظ کردند.

یک عامل دیگر نیز در تعیین اختر محمد منصور بحیث جانشین ملا محمد عمر تاثیر عمده داشت و آن اینکه ملا اختر محمد منصور در طول پنج سال گذشته بعنوان مسوول اجرائی تحریک طالبان، با فرماندهان طالبان در سراسر کشور در رابطه بوده است. این شناخت و نفوذ او را از دیگران متمایز ساخت و اعضای شورای رهبری طالبان وی را به زعامت برگزیدند.

رسانه های غربی از انشعاب قریب الوقوع در صف طالبان خبر می دهند. البته هنوز زود است تا در این مورد با قاطعیت حکم کرد اما در مورد اختلاف میان طالبان باید گفت که وجود اختلافات سلیقه ای در هر گروهی امری عادی است. در مورد طالبان از آغاز در سال 1995 این گونه اختلافات وجود داشت بحدی که زمانی ملا محمد عمر مجبور شد تا در این مورد فرمانی صادر نماید. در آن فرمان آمده بود که:

«بعضی از طالبان در عقب همدیگر غیبت می کنند بخصوص بزرگان این تحریک. من به آنها می گویم که از این کار دست بردارند. اگر دست برندارند، خداوند آنها را در دنیا به خشم خود گرفتار سازد، به آخرت شان کار ندارم…».

بعضی از افراد در رده های بالای طالبان در آن زمان از بی اطاعتی فرماندهان نظامی شان شکایت داشتند و می گفتند که این افراد دست به کارهائی می زنند که موجب بدنامی طالبان است. در آن زمان از ملا دادالله شکایت های زیادی وجود داشت و سرانجام کار بجائی کشید که ملا محمد عمر مجبور شد وی را خلع سلاح نموده و از فرماندهی عزل کند. ملا داد الله فرمانده بسیار قدرتمندی بود که توان مقاوت را داشت اما گذشته از موضوع بیعت و اطاعت از رهبر طالبان، او طالبان را خوب می شناخت و می دانست که اگر از ملامحمد عمر نافرمانی کند، حتی دوستان نزدیکش هم او را تنها خواهند گذاشت. بنابراین راه چاره را در اطاعت یافت و تمام سلاح و امکانات خود را تسلیم نمود.

در میان گروه های مختلف در افغانستان طالبان یگانه گروهی اند که تا کنون دچار انشعاب نشده اند و دلیل این امر به ماهیت تحریک طالبان برمی گردد. تحریک طالبان یک گروه شدیدا ایدئولوژیک است که افراد بدور یک رهبر روحانی گرد آمده اند و از رهبر اطاعت بی چون وچرا دارند. در گروه هائی با چنین ماهیت، معمولا اختلاف میان اشخاص بحدی نمی رسد که موجب از هم پاشیدن گروه گردد زیرا تقدس بیعت به امیر، جلو این گونه چالش ها را می گیرد.

نکتهء دیگری که می تواند به یک پارچگی طالبان کمک کند، درگیر بودن آنان با دشمنانی است که از نظر امکانات بر طالبان برتری دارند. طالبان می دانند که اگر دچار اختلاف شوند، ثمرهء تمام تلاش ها خود را از دست خواهند داد و نابود خواهند شد.

بنابراین اکثریت شایعاتی که در مورد اختلاف در صف طالبان تا کنون براه افتاد در عمل تحقق نیافت که به بعضی از آنها اشاره می شود:

  • از سال 2003 الی کشته شدن ملا داد الله در سال 2007 از اختلاف میان رهبری طالبان و ملا داد الله سخن گفته می شد که این اختلافات هیچگاه شکل علنی بخود نگرفت.
  • در سال 2007 گفته می شد که کشته شدن ملا داد الله دسیسه ای از طرف پاکستان و رهبری طالبان بوده است زیرا دادالله می خواست با دولت افغانستان صلح نماید و به همین دلیل گفته می شد که ملا منصور داد الله برادر بزرگتر ملا دادالله می خواهد خود را از طالبان جدا سازد. ملامحمد عمر، بعد از اینکه نماینده های ملامنصور با مایکل سمپل و ماروین دیدار کردند، ملامنصور را از فرماندهی طالبان عزل کرد اما ملامنصور گروهی جداگانه را بمیان نیاورد. طالبان مسلحی که در کنار برادرش جنگیده بودند، بعد از دستور ملامحمد عمر وی را ترک کردند. با همهء این جریانات او هنوز هم در کنار طالبان است.
  • در سال 2009 در جریان جنگ موسی قلعه که ملاعبدالسلام از طالبان جدا شد و به دولت افغانستان پیوست، گفته می شد که طالبان به دو قسمت تقسیم شده اند اما زمانیکه ملامحمد عمر اعلام داشت که ملاعبدالسلام دیگر فرمانده طالبان نیست، افراد مسلح وی را ترک کردند و انشعابی که حتی صدراعظم انگلستان در صف طالبان از آن سخن گفته بود و همین امید، وی را در آغاز جنگ موسی قلعه به افغانستان کشاند، هرگز بوقوع نپیوست.
  • در دسامبر سال 2009 مقامات امنیتی افغان خبر دادند که ملابرادر شخص شماره دوم این گروه، تغییراتی را در ساختار تشکیلاتی طالبان بمیان آورده که در نتیجه ملا عبدالقیوم ذاکر و ملا عبدالمجید آخند با وی به مخالفت برخاسته اند. زیرا هدف ملابرادر کاهش دادن قدرت این دو نفر و افزایش قدرت خودش در صف طالبان می باشد. شایعات این اختلاف تا زمان دستگیری ملابرادر ادامه داشت بدون اینکه شکل عملی بخود بگیرد.
  • بعد از دستگیری ملابرادر شایعاتی پخش گردید که گویا میان طالبان بر سر جانشینی ملابرادر اختلاف افتاده است. در سال 2010 نشریهء امریکائی دیلی بست از اختلاف میان ملا اختر محمد منصور و ملا عبدلقیوم ذاکر بر سر تعیین فرماندهان محلی سخن گفت. در مقاله آمده بود که این اختلافات بحدی جدی است که امکان بروز جنگ مسلحانه میان آنان می رود.
  • در ماه جون 2010 خبرگزاری فرانسه از قول مقامات افغان خبر داد که شبه نظامیان وفادار به ملا اختر محمد منصور و ملا ذاکر با هم درگیر جنگ شده اند. داود احمدی سخنگوی والی هلمند گفت که در گذشته طالبان بخاطر عقاید شان مبارزه می کردند اما اکنون بخاطر قدرت و مزایای مادی با هم می جنگند.
  • در 19 می 2010 نشریهء انترنتی آسیای میانه آن لاین از قول مقامات دولت افغانستان از پیوستن گروه های بزرگی از طالبان به دولت افغانستان خبر داد. در این گزارش آمده بود که طالبان از جنگ خسته شده اند. در این گزارش آمده بود که بعد از دستگیری ملا برادر، ملااختر محمد منصور از جانب ملاعمر جانشین وی تعیین گردید اما شورای کویته ملا ذاکر را تعیین کرد. چون ملامنصور با این کار مخالف بود، از طرف پاکستان دستگیر گردید اما بعد از اینکه با این کار توافق کرد، دوباره آزاد شد. « مشخص است که این گزارش توسط کسانی ترتیب گردیده که نمی دانستند ملامنصور دادالله و ملا اختر محمد منصور دو نفر اند».
  • در سال 2012 روزنامهء نیویارک تایمز از قول گزارشگر خود کارلوتاگال در هلمند نوشت که میان طالبان و رهبری آنان درز بمیان آمده است. وی این گزارش را بر بنیاد صحبت هائی ترتیب داده بود که گویا با بعضی از فرماندهان مهم طالبان انجام داده بود. اما از آن ببعد هیچ نشانی از انشعاب قریب الوقوع پیشبینی شده به مشاهده نرسید.
  • در اوایل سال 2014 صدای آلمان از قول مقامات افغان خبر داد که طالبان به چند گروه منشعب شده اند که عبارتند از محاذ فدائی، شورای جهادی مجاهدین، گروه ملا معتصم. در نتیجه ملامحمد عمر اعتبار خود را در میان طالبان از دست داده است.

خبرگزاری جمهور هم خبر داد که طالبان حداقل به هشت گروه ذیل تقسیم شده اند:

  • گروه محاذ فدائی برهبری نجیب الله وردگ
  • شورای جهادی مجاهدین برای اتحاد وتفاهم
  • گروه معتصم آغاجان
  • شورای کویته
  • دستهء کنر شامل ملاعبدالوهاب، ملاعبدالستار، علیشاه و آقای احمدی.
  • گروه اکبر آغا.
  • گروه حقانی.
  • دسته ای که خلاف موروثی شدن رهبری اند و در راس آن ملا ذاکر قرار دارد. در آن زمان گفته شد که عده ای در صدد اند تا مولوی عبدالمنان برادر ملامحمدعمر را در راس کمیسیون نظامی قرار دهند اما تعداد زیادی از طالبان با این کار مخالف اند.

اگر به این لیست بنگریم، طالبان گروه محاذ فدائی را جدا شده از پیکر خود شان نمی دانند بلکه آنرا گروهی می دانند که مستقل بمیان آمده است.

شورای جهادی مجاهدین باید نامی مبهم است و احتمال دارد گروهی باشد که برای رفع اختلاف میان طالبان پاکستانی از طرف طالبان افغان بوجود آمده بود و گروه مخالف ملا محمد عمر نبود.

گروهی به رهبری معتصم آغا اصلا وجود ندارد و مدتی است که از معتصم صدائی بگوش نمی رسد.

شورای کویته شورای مرکزی طالبان است که ریاست آن با مولوی اختر محمد منصور بوده است.

دستهء کنر اصلا وجود ندارد و بعضی از افرادی که نام شان ذکر شده اصلا وجود ندارند.

اکبر آغا در کابل است اما نمی گوید گروهی موازی با طالبان را بمیان آورده است بلکه تلاش های وی به منظور تسهیل پروسهء صلح است.

و سرانجام گروه حقانی رهبری مستقل از تحریک طالبان ندارد بلکه مطیع امر رهبری طالبان می باشد که در تشکیلات جدید طالبان سراج الدین حقانی معاون اختر محمد منصور است. مثال روشن از اطاعت این گروه از رهبری طالبان، تسلیم دادن بوئی برگدال سرباز امریکائی در برابر آزادی 5 زندانی طالب از گوانتانامو بود. اگر گروهی بنام گروه حقانی بعنوان یک حرکت مستقل از طالبان می بود، باید از این فیصله که میان نمایندگان طالبان و امریکا در قطر صورت گرفت، اطاعت نمی کرد.

آزادی چند تبعهء ترکیه، یک تبعهء قرغیزستان و یک پیلوت روسی همه در نتیجهء مذاکراتی صورت گرفت که میان دفتر قطر و نمایندگان این کشور ها صورت گرفت. اگر طالبان میان خود اختلاف می داشتند، چگونه ممکن بود که توافق در قطر صورت گیرد و افراد در افغانستان آزاد شوند؟

در جریان انتصاب زعیم جدید طالبان، انتظار می رفت که موضوع پنهان کاری مرگ ملا محمد عمر یکی از مسایل اختلاف برانگیز میان اعضای شورای رهبری طالبان باشد اما چنین نشد و از فضای جلسه چنین بر می آمد که اکثر اعضای شورای رهبری در مورد سرنوشت ملا محمد عمر و حتی از زمان مرگ وی اطلاع قبلی داشتند اما ترجیح داده بودند که این راز را پنهان نگهدارند. به همین دلیل در این نشست، انتشار اعلامیه ها و پیغام ها و یا تغییراتی در طول دوسال گذشته بنام ملامحمد عمر در ساختار تشکیلاتی طالبان بمیان آمد مورد سوال قرار نگرفت. به نظر می رسید که در این مورد نوعی تفاهم قبلی در سطح شورای رهبری طالبان وجود داشت و هیچ شکی نیز در مورد چگونگی مرگ رهبر شان ابراز نشد. منابع نزدیک به طالبان می گویند که فرمانده گارد محافظ ملا محمدعمر، شخصی بنام ملا عبدالجبار تا آخرین لحظهء حیات در کنار بالین رهبر طالبان بوده است. در آخرین ساعات حیات گویا ملا محمد عمر به ملا عبدالجبار گفته است که من خواهم مرد و تو این خبر را به شیخ عبدالحکیم برسان. مولوی عبدالحکیم رئیس شورای علمای طالبان است اما اینکه چرا ملا محمد عمر نخواسته تا این خبر به خانواده اش برسد نیز پرسش برانگیز است. آیا خودش نیز می خواست این راز پنهان بماند؟

در طول دوسال گذشته یکبار نامه ای به امضای عبدالقیوم ذاکر به نشر رسیده بود که وی در آن فقط اشاره نموده بود که (مشر ملا صاحب) در زندان است. در طول دوسال گذشته از اختلاف میان قیوم ذاکر و ملا اختر محمد منصور زیاد سخن گفته می شد اما اکنون ملا عبدالقیوم ذاکر این شایعات را رد کرده و بیعت خود با ملا اختر محمد منصور اعلام نمود.

اما این نکته را باید در نظر داشت که حفظ یک پارچگی طالبان بخصوص در چهارده سال گذشته و موفقیت اختر محمد منصور بخصوص در سه سال گذشته ناشی از رویت بدون حضور ملا محمد عمر در رهبری طالبان بود که جز عده ای معدود، دیگران از نبود وی اطلاعی نداشتند. در پنج سال گذشته اختر محمد منصور در نقش مرد شماره دوم طالبان ایفای نقش نمود اما اکنون که خودش در راس رهبری قرار گرفته و حمایت ملامحمد عمر را با خود ندارد، احتمال اختلاف در صف طالبان را نمی توان یکسره مردود شمرد.

در سطح بین المللی نیز انتخاب سراج الدین حقانی بعنوان معاون ملا اختر محمد منصور می تواند بهانهء جدیدی برای مخالفت در اختیار امریکا قرار دهد زیرا امریکا از مدتها قبل، حساب طالبان برهبری سراج الدین حقانی را که آنها را شبکهء حقانی می خواند از سایر طالبان جدا کرده است.

avatar
8 د تبصرو شمېر
0 د ځوابونو شمېر
0 ار ایس ایس کې ګډونوال - څارونکي
 
ډېر غبرګون شوې تبصره
تر ټولو ګرمه موضوع
  ګډون وکړئ  
نویو زړو ډیرو خوښو شویو
خبرتیا غوښتل د
حریا شملزۍ
میلمه

اسلام علیکم ورحمت الله از اغایی محترم مژده سپاس گذارم یک تحلیل واقعی بنا بر حقیقت در باره امیرالمومنین رحمت الله علیه و اوضاع فعلی امارت اسلامی و اطاعت واقعی از جای نشین امیر المومینین و استقامت و صبور بودن درغم سنگین را از دیدگاه واقعی ارایه نموده و زهر افشانی دشمنان اسلام وملت افغانستان خصوصا مطبوعات شیطانی را تکذیب نموده از درگا خداوند لایزال برای اجر عظیم میخواهیم و در راه جهاد باقلم دعا استقامت میکنم

عبدالرحمان
میلمه

خداوند به وحید مژده اجر عظیم بدهد که آنها مارا از جریانات واقعی خبر ساخت .

احمد
میلمه
احمد

فکر میکنم که طالبان بهتر از هر کس دیگر به آیه مبارکه قرآنی “واعتصموا بحبل الله جمیعاً و لا تفرقو… الآیه” عمل خواهند کرد.

Samim
میلمه
Samim

My brother Muzdah sahib Assalamu alaikum your analysis of the past and present of the Taliban was excellent I hope you have the same leniency towards Hezb i islami Afghanistan. As you are well aware of the political situation of the party, the leader is in hiding but under constant danger and attack and surveillance by the US Pak hostile forces. his environment is deferent to that of Mullah Omar (RA Mullah Omar was in hiding but guarded and protected by the Pakistan intelligence services . Taliban commanders in the field being well aware of mullah Omar situation had no… نور لوستل »

ننګیالی افغان
میلمه
ننګیالی افغان

از وحید مژده محلل سیاسی یک جهان امتنان که واقعا او ضاع سیاسی افغانستان را بطور بیطرفانه تحلیل و تفسیر میکند

کریم خان
میلمه
کریم خان

تحلیل بسیار بی طرفانه و منصفانه. بلی طالبان در قالب قوم و چوکات دینی اتحاد خود را خوب حفظ کرده اند و همین مسئله باعث شده که آنان ضعیف نمی شوند.

mahmod
میلمه
mahmod

اسلام علیکم ورحمت الله از اغایی محترم مژده سپاس گذارم یک تحلیل واقعی بنا بر حقیقت در باره امیرالمومنین رحمت الله علیه و اوضاع فعلی امارت اسلامی و اطاعت واقعی از جای نشین امیر المومینین و استقامت و صبور بودن درغم سنگین را از دیدگاه واقعی ارایه نموده و زهر افشانی دشمنان اسلام وملت افغانستان خصوصا مطبوعات شیطانی را تکذیب نموده از درگا خداوند لایزال برای اجر عظیم میخواهیم و در راه جهاد باقلم دعا استقامت میکنم

الحاج استاذ بیانزی
میلمه
الحاج استاذ بیانزی

من هم به نوبه خود ، از مژده صاحب تشکری می کنم ، که نه تنها در این نوشته بلکه در تمام نوشته های شان حقایق از هزارها میل می درخشند ، ولی یک چیز که من انرا تایید نه میکنم بیطرفی است ، بیطرفی بین حق و ناحق امکان ندارد ولی در تحلیل حالات روز بنا بر کمی یا زیادی معلومات موثق اګر کسی غلطی می کنند او قابل بخشیدن است و ان نویسنده وقتیکه غلطی خود را درک می کنند ، باید انرا بپذیرند ، ولی حالات امروز کشور ما و تمام امت مسلمه هویدا است مردم تقسیم… نور لوستل »