ټولنیزه برخه

دولت او حکومت پیژندنه او متشکله عناصر

لیکوال: وحید لعل زاده

ددولت کلمه شتمنی ، ثروت ، بخت آواقبال ، اقتدار ، سرزمین ، واک او ولکه معنی شوی دی .اما په دی تازه وختونو کی دولت په سیاسی لحاظ سره (پاچاهی) ، د دولت حاکمه هییات اولوړپوړی چا رواکی تعریف شوی دي .. په هرصورت دولت اوس په دری ډول سره تعریف کیږی.

waheed_lalzada
لیکوال: وحید لعل زاده

لمړی : ددولت تعریف په حقوق لحاظ سره :

دولت هغه واحد یا نهاد دی چی ځنی ځانګړتیاوی لکه : ټولنه ، حکومت ، ځمکه یا سرزمین ، حاکمیت انحصاری واک  ولري .

دوهم : ددولت تعریف په فلسفی لحاظ سره:

دولت په فلسفی لحاظ سره یو اصلی اوځانګړی هد ف لری په دی تعریف کی دځني ضروری اوځانګړی مفاهیمو لکه دولت کمال مطلوب ، ښه یا کامل دولت یادونه لازمه ګڼل کیږی چی باید په پام کی ونیول شی اودهمدی یادونو پربنیاد خپله دولت داندیشوی اودفکری تعریف په لحاظ سره دری بیل اندیشوی اوفکری پلویان لری چه هریوډاله بیل فکر لري.

دولت پیدایښت : دبشر په تاریخ کی ددولت دپیدایښت زمان اونیټه  ستونزمن ښکاری چی وټاکل شی اما  هغه  څه چی تردی دمه څرګند شوی  هغه د پرمختګ اودتکامل یوشان اویوډول جریان دی کوم چی دهغه په روند کی  ډیر عوامل ونډه اخیستی دی ، دیو کارپوه  له نظره  دولت لکه نور ټولنیزنهادونو اوتاسیساتو په څیر په نا محسوس اوپه  ناڅرګند شکل سره له لمړنیومبدا اودرنګارنګ حالاتو په ونډه اخیستو  سره کوم چی له هغه څه چی مخکی لمړنی اجتماعی  سازمانونه وه نه دولت او وروسته له هغه  وروستنی شکلونوڅخه چی دولت مینځ ته راغلی  هیڅ ډول تقسیم بندی په مینځ کی نشو راوستلی .ځنی دیونان ښارپه اروپا کی دلمړنی دولت په شکل سره پیژندلی دی کوم چی اوس کوالی شو د هغه لمړنی دولت اوداوسنی نوی دولت ترمینځ ځنی مشترک ځانګړتیا ووینو ، ځنی نور کارپوهان بیا په دی نظر دی چی ښاري دولت دپیدایښت نیټه او یا زمان (۵۵۰-۵۵۰) کاله مخکی دمیلادی کالونه دی ،دښار دولت وصف په دی شان وه چی کورنیو اوقبایلو په ګډه او په اتحاد سره په لویو قلعه ګانو کی ژوندکاوه . ددولت مفهوم تر شپاړلسم لسیزی پوری سیا سی بڼه نه وه غوره کړی او د دولت د کلمی پکاروړل دلمړی ځل دپاره په کال  (۱۴۶۹)  او (۱۱۰۹)  کی دماکیاولی له خوا پکاروړل شوی دی، یونانیانو ته د دولت د کلمی مفهوم څرګند نه وه بلکه هغوی ددولت د کلمی پرځای د(پولیس) کلمه پکاروړل کوم چی کولاشوهغه ته د ښاري دولت نوم ورکړو په هرصورت کارپوهانو په دی باور دی چی د دولت د کلمی مفهوم په تتدریجی شکل سره دمینځنی لسیز په بایله کی مینځته راغلی دی .

ددولت متشکله عناصر :

دولت دبین المللی سیاست په ډګر کی دیو رغنده اومهم سیاسیی لوبغاړی په بڼه کوم چی له څلورو عناصرو یا کمپونانت څخه جوړ شوی خپل روند ته ادامه  ورکوی  چی دغه څلور متشکله عناصر عبارت دی له  خلک (اوسیدونکي)، ځمکه (سرزمین ) حکومت او حاکمیت .

ددی دپاره چی ددولت دغه پورتنی څلورو متشکله عناصرو باندی بشپړ معلومات ترلاسه کړو ، نو په لاندی توګه سره هریو بیل بیل څیړو.

لومړی خلک (افراد يا جمیعت) :

ددولت په تشکل کی په حقوقی لحاظ دخلکو یا دجمیعت کم اویازیات شمیر څه تاثیر نه لری اوهغه داچی نن مونږ داسی دولتونه یا هیوادونه پیژنو چی دهغه دوګړو شمیر ډیر کم دی لکه دبرونی دولت چی دهغه نفوس (۵۵۵۰۹۲) نفر دی اویا داچی دنفوس په لحاظ ډیر ستر دولت لکه چین کوم چی دهغه نفوس له یوملیارد دوه سوومیلنونو څخه زیات دی ، اما که چیری د دولت دواک عنصر ددولت په سیمیز څیړنو اودبین المللی سیاست په ډګرکی په نظر ونیسونو په هغه صورت کی دجمیعت نقش ډیر مهم اوداهدافو دترالسه کولو دپاره تعین کونکی ګڼل کیږی ، هرڅومره چی په یو هیواد کی دهغه جمیعت داتنیکی له اړخه یو رنګ او هیموجینیس وی نو په همغه اندازه سره هغه دولت په بین المللی ډګر کی دلوړ واک اوقدرت څښتن وی .،په ځنو هیوادونوکی قومی – اتنیکی اونژادی توپیرونه اوځانګړتیاوی ددی سبب کیږی چی دهغه دولت جوړښت او دولتی سیستم ته یو ډول رنګ اوځانګړی څیره ورکړی دمثال په ډول دالمان دولت کوم چی دهغه حکومت دنژادی عالیقو په نظر کی نیولو سره تشکیل شو.

دویم ځمکه (سرزمین):

په حقوقی لحاظ سره دیو هیواد دخمکی وسعت او پراخوالی ددولت د تشکل اساس نه ګنل کیږی مثالْ دموریس هیواد چی دهغه مجموعی مساحت (۰۶۵۲) کیلومتر مربع اودامریکی متحده ایاالت دځمکی وسعت  له نه میلیون  کیلومتر څخه زیات دی ، نوپه دی اساس دنوم په لحاظ دواړو ته دولت ویل کیږی یعنی دوجهی تسمیی له مخی ددی دواړو دولتونو ترمینځ څه فرق او توپیر نشته ، اما دابایدهیره نکړوچی ددولتونو نقش په بین المللی ډګر کی ډیر ستر وی اوبیا په ځانګړی بڼی سره هغه هیوادونه کوم چی دهغو جیوپولیتیک موقیعت ، اقتصادی زیرمی ، طبعی منابع ، اقلمی اوضاع او …. دنوروهیوادونو په پرتله اوچت اووسی . مثال که چیری  مونږ د بریتانیا موقیعت په نظر کی ونیسو له دی نه چی نوموړی هیود له  څلورو خواوو  څخه په بحر احاط ه شوی دی دغه هیواد ته  داسی چانس ورکړی چی  د ۵۵۱ کالو په تیریدو سره هیح یوځواک پر  هغه باندی یرغل نه دی وروړلی .یا که افغانستان په نظرکی ونیسو چی دهغه غرونه او لوړی ژوری د هرافغان د پاره د یوی قوی سنګر بنه لری چی هر یرغلګر هیواد دلته په ګونډه شوی نو خکه دغه هیواد ته دیرغلګرو اود امپراتورانو قبرستان نوم ورکړ شوی دی .

دریم حکومت :

سره دهغه چی د حکومت شکل اودهغه   کارکردګی د هغه دولت  په  حقوقی ماهیت باندی څه تاثیر نه غورځوی اما  کله چی د یو دولت  د واک ، خارجی سیاست اودهغه چلن په بین المللی ډګر کی په نظر ونیول شی ، نو په هغه صورت کی دحکومت شکل ، د هغه د غوښتننو اوپه بین المللی ډګر کی دهغه  دګټودترلاسه کولو  موضوع ځانته اهمیت پیداکوی ، نو په   دی  بنیاد سره ویلی شوچی دحکومت شکل اودهغه کړنی له هرجهته په بین المللی ډګرکی اغیزمن وی .  حکومتونه دخپل کړنی ، ایدیولوژی اود جوړښتونو له مخی په مختلفو اشکالو سره ترسترګو کیږی چی دهغه ډولونه دحکومت ترعنوان لاندی به یاده کړو .

څلورم حاکمیت :

ددولت دغه عنصر ته ددولت  سترقدرت معنی اومفهوم ورکړشوی   دی ،  او کله  کله دغه واک اوقدرت دحکومت دواک سره په یوځای کولودقدرت مطلقه مفهوم لاسه کوی یا د قدرت مطلقه تعبیرکیږی کوم چی دبین المللی  په چوکاټ کی دغه قدرت مطلقه د« استقلال»  اوپه داخلی نظام کی هغه ته د«آزادی » تعبیرورکول کیږی . نو ددغه څلورومتشکله عناصرو کوم چی ددولت په تشکل کی سره  لا زم اړخونه دی ، نو که چیری یوددغو عنصرو څخه دهغه یوه عنصر خپل مفهوم اوماهیت لاسه ورکړی نو حاکمیت هم خپل کالسیک مفهوم لاسه ورکوی.

پنځم حکومت :

حکومت یوسیستم یانظام دی  چی دهغه ترلاښوونی لاندی د یوهیواد یا یوه ټولنه اداره یا کنترول کیږی ، حکومت په واقیعت کی یو وسیله یا افزاردی چی دهغی پواسطه سره ددولت پالیسی تر کړنی لاندی واقع کیږی اما په عین وخت کی همدا حکومت دی چی قوانین وضع کوی اوخپل ستراتیژی ټاکی دحکومت ډول (نوع) اودهغه شکل (فورم)چی دهغی پوسیله سره هیواد اداره کیږی ،په مختلفو هیوادونو کی مختلف بڼی اوشکل لری ام او هر حکومت دجوړښت په لحاظ له دری اساسی برخو یا قواوو څخه جوړیږی چی عبارت دی له  مقننه قوه (پارلمان )، مجریه قوه (دکابینی غړی سره داولسمشر ) قضایه قوه (ستره محکمه اودهغه پوری تړلی ادارات) .

ورته لیکنې

ګډون وکړئ
خبرتیا غوښتل د
guest
0 Comments
Inline Feedbacks
ټولې تبصرې کتل
Back to top button
0
Would love your thoughts, please comment.x
()
x