دیني، سیرت او تاریخ

بايبل څه شی دی؟ – لومړۍ برخه

بايبل څه شی دی؟

عيسويان خپل مذهبي کتابونه په دوه برخو وېشي، يو هغه کتابونه دي چې له عيسی علیه السلام نه وړاندې پېغمبرانو باندې نازل شوي دي او يو هغه دي چې پر عيسی عليه السلام نازل شوي دي او يا له عيسی عليه السلام نه وروسته ليکل شوي دي، لومړني پېر ته عهد عتيق او دويم پېر ته عهد جديد وايي، او د دواړو پېرونو د کتابونو ټولګې ته بایبل وايي.(1)

بايبل يوناني ویي ده، چې د کتاب په معنا ده؛ په دې دواړو پېرونو کې بيا څه کتابونه داسي دي چې د هغو په روغوالي ټول وروستني عيسويان په يوه خوله دي، او څه داسې هم شته چې په روغوالي کې يې اختلافات شته.

د لومړي پېر (عهد عتيق)لومړی ډول کتابونه:

په دې ټولګه کې اته دېرش (۳۸) کتابونه راځي: لومړنيو پنځو کتابونو ته لکه سِفر(2) تکوين (سفرالخليقه) (3)، سِفر خروج (4)، سِفر احبار(5)، سفر عدد (6) او سفر استثناء(7) ته تورات وايي، تورات د عبراني ژبې ويې ده، چې د شريعت او زده کړې په معنا ده، او کله د عتيق پېر ټولو کتابونو ته هم د تورات کلیمه مجاناً کارول کېږي.

کتاب يوشع بن نون، کتاب القضاة(8)، کتاب راعوت(9)، سفر سموئيل اول، کتاب سموئيل ثاني،سفر الملوک الاول، سفرالملوک الثاني، سفر الاول من اخبار الايام، السفر الثاني من اخبار الايام، السفر الاول لعزراء، السفر الثاني لعزرا‌‌ء د دې دويم نوم سفر تخمياه دی، کتاب ايوب، زبور، امثال سليمان، کتاب الجامعه(10)، کتاب نشيدالانشاد(11)، کتاب اشعيا، کتاب يرمياه، مراثي يرمياه، کتاب حزقيال، کتاب دانيال، کتاب يوشع، کتاب يوايل، کتاب عاموس، کتاب عبدیاه، کتاب يونان، کتاب ميخاء، کتاب ناحوم، کتاب حبقوق، کتاب صفوينا، کتاب حجی، کتاب زکريااو کتاب ملاخيا دغه وروستنی کتاب له عيسی عليه السلام نه دوه څلوېښت (۴۲) کاله وړاندې تېر شوی دی.

پورته اته دېرش(۳۸) کتابونه مخکنيو ټولو عيسويانو ته معتمد او منل شوي وو؛ خو سامري(12) ټبر ته يوازي هغه اووه(۷) کتابونه معتمد او منلي وو چې عيسی علیه السلام ته منسوب وو،د کتاب یوشع بن نون، کتاب القضاة او د تورات کوم نسخې چې له عيسويانو سره دي د يهودويانو له نسخو سره توپير لري. (13)

د لومړي پېر (عهد عتيق)دويم ډول کتابونه:

د دې پېر د کتابونو شمېر نهو (۹) ته رسېږي، او د دې کتابونو په روغوالي کې هم اختلاف شته، لکه : کتاب استير، کتاب بارذخ، د کتاب دانيال يوه برخه، کتاب طوبياه، کتاب يهودويت، کتاب دانش، د کليساوو د نصيحتونو کتاب (المقابين الاول) او کتاب المقابين الثاني.(14)

د دويم پېر (عهد جديد)لومړی ډول کتابونه:

د دې پېر د کتابونو شمېر شلو (۲۰) ته رسېږي، او په روغوالي کې يې ټول په يوه خوله دي لکه : انجيل متی(15)، انجيل مرقس(16)، انجيل لوقا(17)، انجيل يوحنا(18)، کتاب اعمال حواريي، روميانو ته د پولس ليک، قورنشوشوالو ته د پولس ليک، او دويم ليک د هغوی له اړخه پولس ته، غلاطيه والو ته د پولس ليک، افسس والو ته د پولس ليک، فلپيانو ته د پولس ليک، قولاسايس والو ته د پولس ليک، تساط لونيقي والو ته د پولس لومړی ليک، تساط والو ته د پولس دويم ليک، تيموثاوس ته د پولس رساله، تيموثاوس ته د پولس دويمه رساله، تيطوس ته د پولس رساله، فيليمون ته د پولس ليک، د پطرس لومړۍ رساله او د يوحنا لومړۍ رساله.

لومړني څلور کتابونه د اناجيل اربعه په نوم ياديږي، او دغه کليمه يوازې همدې څلورو کتابونو ته ځانګړې ده، او کله کله مجازاً د دويم پېر (عهد جديد) ټولو کتابونو ته هم کارول کېږي. د انجيل ويي په اصل کې له يوناني ويي (انکليون)څخه عربي ته راغلې ده، چې د زېري او تعليم په معنا ده.

———————————————————–

(1) نن سبا پخواني پېر ته (OLD TESTAMENT – زوړ تړون ) او نوي پېر ته (NEW TESTAMNET – نوی تړون) وايي.
(2) دغه کليمه د(س) په زېر او د(ف) په غړوندي سره (سِفْر) لوستل کېږي، چې په عربي کې د صحيفې او کتاب په معنا ده.
(3) په پښتو، دري او اردو کې د (پيدايښت او خلقت) په معنا ده، چې په انګليسي کې (Genesis) ورته ويل کېږي، د دغه کتاب منځپانګه د آدم عليه السلام له پېره نېولې تر نوح عليه السلام، ابراهيم عليه السلام، اسحاق عليه السلام او يوسف عليه السلام پورې غزېدلې ده،ټولې تاريخي پېښې په کې ثبت شوي دي، پنځوس څپرکي لري، او په اخري څپرکي کې يې د يوسف عليه السلام وفات راخيستی دی.
(4) په پښتو، دري او اردو کې د (مهاجرت او يو مخيز لېږد) په معنا ده،چې په انګليسي کې (Exodus) ورته ويل کېږی، په دې کتاب کې د موسی عليه السلام زوکړه، حق ته بلنه، د فرعون په درياب کې ډوبېدل، د طور په غره کې د موسی عليه السلام له الله جل جلاله سره خبرې او د سينا په دښته کې د بني اسرائيلود سرګردانۍ او لالهاندۍ پېښې راوړل شوي دي، ټول څلوېښت (۴۰) څپرکي لري چې په اخري څپرکي کې يې د سينا په دښته کې د اسرائيلو د لالهاندۍ پېښه راوړل شوې ده. او له دې کبله (خروج) ورته ويل کېږي، چې د بني اسرائيلو له مصر څخه د وتلو پېښه هم په کې ليکل شوې ده.
(5) په اردو کې د (احبار) په معنا ده، چې په انګليسي کې (Lewucus) ورته ويل کېږي، په دې کتاب کې ټول هغه احکام راغلي دي چې د سينا په دښته کې د اوسېدو پر مهال د بني اسرائيلو لپاره راغلي وو. کتاب ټول اووه ويشت (۲۷) څپرکي لري.
(6) په اردو کې د (شمېر) په معنا ده، چې په انګليسي کې (Nombers) ورته ويل کېږي، په دې کتاب کې هغه احکام راغلي دي، چې موسی عليه السلام ته د اردن د سيند پر غاړه راغلي وو، يانې د بني اسرائيلو له وګړ شمېرنې نېولې کنعان ته تر تګ وړاندې ټولې پيښې او احکام په کې ثبت شوي دي، ټول شپږ دېرش (۳۶) څپرکي لري.
(7) په اردو کې د (استثناء) په معنا ده، چې په انګليسي کې (Deuteronomy) ورته ويل کېږي، په دې کتاب کې ټول هغه احکام او پېښې راغلي دي چې موسی علیه السلام ته له (سِفرعدد) څخه وروسته د هغه تر وفات پورې راغلي دي. کتاب ټول څلور دېرش (۳۴) څپرکي لري.
(8) په پښتو او دري کې د (پرېکړه کوونکي او فيصله ګر) په معنا ده، چې په انګليسي کې (Judges) ورته ويل کېږي، په دې کتاب کې د بني اسرائيلو هغه کړه وړه او پېښې ليکل شوي دي چې له يوشع عليه السلام نه وروسته ورسره لاس او ګرېوان وو، هر مهال به چې بني اسرائيل له بريده زيات په بېکاره کارونو کې اخته شول؛ نو الله جل جلاله به یو ظالم واکمن ورباندې راوسته، خو کله چې به يې توبه وباسله او له بېکاره کارونو به يې لاس واخيست؛ نو الله جل جلاله به خپل استازی يعنې پېغمبر ورته راولېږه؛ څو نېکې لارې ته يې راوبولي، دا چې هغه مهال کوم واکمن او پادشاه راتلی هغه ته قاضي ويل کېده؛ نو له دې کبله دغه کتاب په القضاة ونومول شو، ټول يوويشت (۲۱) څپرکي لري.
(9) په اردو کې (روت) او په انګليسي کې (Ruth) ورته ويل کېږي، په دې کتاب کې د دواد عليه السلام د نېکه د مېرمنې (نیا) راعوت د ژوند احوال ليکل شوي دي، راعوت يوه نېکه مېرمن وه، کله چې بيت اللحم ته لاړه له بوعز سره يې واده وکړ، له دوی څخه عوبيد،له عوبيد څخه ليسي او له ليسي څخه بيا داود عليه السلام پيدا شوی، ټول څلور (۴) څپرکي لري.
(10) په پښتو کې (کشيش او پادري) په معنا ده، په اردو کې (واعظ) او په انګليسي کې (Ecclesiates) ورته ويل کېږي. داسې هم ويل کېږي چې د دواد عليه السلام د يو زوی نوم هم جامعه يا واعظ و، د کتاب منځپانکه ټول نصيحتونه او ورمونه دي، چې ټول دوولس (۱۲) څپرکي لري.
(11) په اردو کې (غزل الغزلات) په معنا ده، چې په انګليسي کې (Songs of Solomon) ورته وايي، نصاری په دې ګروه دي چې دا د هغو شعرونو ټولګه ده، چې سلېمان عليه السلام ويلي دي، او د کتاب السلاطين په لومړي ټوک کې راغلي دي. ټول کتاب اته (۸)څپرکي لري.
(12) سامري د يهودو يو ټبر دی چې په سامره (Samerie) کې اوسېده، د دغه ټبر نسبت همدې ښار ته شوی دی، ښار له ړنګېدو وروسته اوس د نابلس په نوم یاديږي، اوسېدونکي يې له نورو يهودو سره توپير لري، يودا چې د نورو يهودو په ډول د ټولو کتابونو په روغوالي ګروهمن نه دي، د ځينو کتابونو په روغوالي شک لري، چې وړاندې يې هم يادونه وشوه، او بله دا چې د نورو يهودو سرچپه په جريزم کې عبادت کوي او نور يهود په يروشليم ښارګوټي کې عبادت کوي، جريزم د نابلس سويل ته يو غر دی، دغلته د عيسی عليه السلام له زوکړې نه څلور پېړۍ وړاندې منسي يوه مجسمه جوړه کړې وه. (د لا زياتو معلوماتو لپاره د شهرستاني دويم (۲) ټوک (۲۸) مخ وګورئ).
(13) د يادونې وړ ده چې د پروټسنټ ډله په دې باور ده، چې د عهد قديم ټول کتابونه اته دېرش (۳۸) دي، حال دا چې مشهور تاريخپوه يوسيفس اټکلاً په سلم (۱۰۰) زېږديز کلونو کې ليکلي (له موږ سره ټول هغه کتابونه چې الهامي بلل کېږي او د تېر پېر حال په کې ليکل شوی دی، دووه ويشت (۲۲) دي) (زموږ مقدس کتابونه جي ټي منيلي اووه څلوېښتم(۴۷) مخ)
عيسويان د لومړي پېر اته دېرش(۳۸) کتابونه دووه ويشت (۲۲) بولي او د دې لپاره څه تاويلونه هم کوي لکه ( د څه انبياوو دولس (۱۲) کتابونه يوکتاب بولي، عز او نحمياه کتابونه يو کتاب بولي، روت او قضات کتابونه يو کتاب بولي، او يرمياه او نوحه دواړه يو کتاب بولي).
(14) له پورته يادوو شوو کتابونو پرته نور کتابونه هم شته چې په روغوالي کې يې شک شته لکه د مکابيو دويم کتاب ،لومړی او دويم ليډريس، د درې وو ماشومانو سندره، د بعل، اژدها (مار) او منسي د دعاوو کتابونه… د دغو کتابونو شمېر څلورلسو(۱۴) ته رسېږي چې اپوکرايفا (Apocrypha) ورته ويل کېږي، د پروټسنټ ډله دغه کتابونه د الهامي کتابونو په توګه نه مني.
د مکابيو په دویم کتاب کې د څو کالونو تاريخ او ډېر بېکاره روايتونه رواړل شوي دي.
(15) د عيسی عليه السلام دولس تنه نږدې ملګري وو، چې يو له هغوی نه متی و، د څلورو مشهور انجيلونو (انجيل اربعه) نه يو انجيل متی ته منسوب دی، که څه هم عيسويان متی يو له پخوانيو انجيلونو څخه شمېري؛ خو دغسي نه ده. متی د فلسطين په يوه ښار کفرنایوم (Capharnaum)کې د عشر د راټولولو لپاره ټاکل شوی و، او بيا شهيد کړل شو؛ خو دا معلومه نه ده چې کله او چېرته شهيد شوی دی؟
(16) د (م) او (ق) په (پېښ) سره (مُرقُس) لوستل کېږي په انګليسي کې (Mark) ورته ويل کېږي، مُرقُس د عيسی عليه السلام د نږدې ملګري ښاغلي پطرس زده کوونکی دی، عيسويان وايي چې د اسکندريې کليسا هم مرقس جوړه کړې ده، په اته شپېتم (۶۸) ز کال وفات شوی دی، د مرقس د انجيل منځپانګه د عیسی عليه السلام د راتګ په اړه د وړاندنيو انبياوو له ويناوو پيل شوې ده او اسمان ته په ختلو (عروج اسماني) باندې پای ته رسېدلې ده. ټول شپاړس (۱۶) څپرکي لري.
(17) لوقا (Luke) د خپل پېر رنځور پوه (طبيب) و، د پولس سره په سفرونو کې ملګری و (کليسوڼ کې نام ۱۴:۴ اور اعمال ۱۶)، اټکلاً په اوويايم (۷۰) زېږديز کال کې وفات شوی دی، د ده انجيل د عیسی عليه السلام له زوکړې نېولې، اسمان ته تر ختلو (عروج اسماني) پورې پېښې او احکام په خپل لمن کې رانغاړي.
(18) يوحنا د (ح) په زور سره (يوحَنا) لوستل کېږي چې په انګلیسي کې (John) ورته ويل کېږي، د عيسی عليه السلام له دولس نږدې ملګرو نه يو هم حبيب د زبدی زوی و، زبدي د عيسي عليه السلام په نږدې ملګرو کې د ځانګړي ځای درلودونکی او مخکښ و، په څلورو انجيلونو کې څلورم انجيل همده ته منسوب دی، له دې پرته د نوي پېر (عهد جديد) له ټولګې درې ليکونه او کتاب مکاشفه هم ده ته منسوب دي.
د عمر تر پايه يهودو پرې ظلم او زياتی کړی؛ خو هغه د دې تېري په غبرګون کې هيڅ ډول بې صبري نه ده کړې، او تر پايه يې پوره زغم ښکاره کړی، تر دې چې په لومړۍ عيسوي پېړۍ کې وفات شو، ياده دي وي چې عيسويان يحيی عليه السلام ته يوحنا وايي، خو په اصل کې دغسي نه ده، د يوحنا په انجيل کې د يحيی عليه السلام (چې په بايبل کې (John) ورته ويل شوی دی) له راتګ نه د عيسی عليه السلام اسمان ته تر ختلو پورې پېښې او حالات په کې ليکل شوي دي.دغه انجيل ټول دولس (۱۲) څپرکي لري.

– له اظهار الحق څخه ، لمنليکونه: مفتي محمد تقي عثماني صاحب / ژباړه: جمعه خان نايل

ورته لیکنې

ګډون وکړئ
خبرتیا غوښتل د
guest
0 Comments
Inline Feedbacks
ټولې تبصرې کتل
Back to top button
0
ستاسو نظر مونږ ته دقدر وړ دی، راسره شریک یې کړئx
()
x