ټولنیزه برخه

د خپلمنځي میني اسباب او لارې چارې (2/3)

حامد افغان –

4) نرم چلند

نرم چلند هغه مؤثر او اغېزمن چلند ده چې په برکت یې آن د سړي سخت مخالف هم نرم کیدلی شي. نرمي، مهرباني، شفقت بښنه او عاجزي په ځانګړې توګه له مور او پلار نیولې نږدې خپلوانو، ګاونډیانو، کمزورو مومنانو، ماشومانو او میرمنو سره؛ سره ډېره ضروري ده او په برکت یې مینه، محبت او خواخوږي رامنځته کیدلی شي. د نرمي د اهمیت او اغېزمنتوب په اړه په لنډه توګه یو ایت او حدیث رااخلم.

د نرم چلند په اړه یو ایت

قرانکریم رسول الله صلی الله علیه وسلم ته امر کوي: [اې پېغمبره!] دا د الله لوى رحمت دى چي ته د دې خلكو لپاره ډېر نرم خويه جوړ شوى یې، كه داسي نه واى او ته توند خويه او سخت زړى وای، نو دا ټول به ستا له شا وخوا څخه خواره شوي وای. د دوى خطاوي وبښه، د دوى لپاره بښنه غواړه؛ او د دين په چارو کي هغو ته هم په مشوره کي برخه ورکړه، بيا چي ستا اراده پر كومه رايه ټينګه شي؛ نو پر الله توكُل وکړه. د الله هغه خلك خوښیږي چي د هماغه په ډاډينه كار كوي. فَبِمَا رَحْمَةٍ مِّنَ اللَّهِ لِنتَ لَهُمْ ۖ وَلَوْ كُنتَ فَظًّا غَلِيظَ الْقَلْبِ لَانفَضُّوا مِنْ حَوْلِكَ ۖ فَاعْفُ عَنْهُمْ وَاسْتَغْفِرْ لَهُمْ وَشَاوِرْهُمْ فِى الْأَمْرِ ۖ فَإِذَا عَزَمْتَ فَتَوَكَّلْ عَلَى اللَّهِ ۚ إِنَّ اللَّهَ يُحِبُّ الْمُتَوَكِّلِينَ[سُوۡرَةُ آل عِمرَان : 159]

تفسیر:

یعني پر تا او ستا په ملګرو د الله رحم شوی دی چې ته هغوی ته نرم شوی یې، هغوی ته دې وزري ټيټي کړې دي، له هغوی سره په ښو اخلاقو چلند کوې، نو هغوی درباندې راټول شوي دي، هغوی مینه درسره کوي او ستا خبره مني. {ولو كنت فظا} یعني توندخویه، {غليظ القلب} یعني سخت زړی وی {لانفضوا من حولك} یعني نو دوی به ستا له شا وخوا څخه خواره شوي وای. ځکه له توندخویه او سخت زړي انسانه خلک منډي وهي او هغه نه شي کولی خلک په ځان راجمعه کړي.

دیني لارښود او مشر که ښه اخلاق ولري دوه ګټي به وکړي یو به خلک پرې راټول شي، خلک به مینه ورسره کوي، او بل به په دې ستر عمل الله ثواب او اجرونه ورکوي، او که دیني مشر توندخویه، سخت زړی او بد اخلاقه وي دوه تاوانونه به ورته رسيږي، یو به خلک نفرت او کرکه ورنه کوي او بل به د دې بد اخلاقي لامله خلک له دینه بیزاره کړي او د دې ګناه به د ده په غاړه لویږي. العیاذ بالله، الله جل جلاله خپل معصوم او د سترو اخلاقو څښتن پیغمبر محمد صلی الله علیه وسلم ته دا وضاحت کړی ده نو د امت هغو خلکو ته چې د هغه په لاره تګ کول غواړي او خلک دین ته رابولي هغوی باید هروخت دې توصیې ته ځیر او متوجه واوسي.

د الله د دین په داعي په ځانګړې توګه او په هر هغه مومن چې خلکو ته د خیر رسولو اراده لري باندې لازم او واجب ده چې د رسول الله صلی الله علیه وسلم د سترو اخلاقو پیروي وکړي، له خلکو سره هغه د نرمي او غوره اخلاقو چلند خپل کړي چې رسول الله خپل کړی و، په دې سره به یې د الله امر هم پر ځای کړی وي او داراز د الله دین ته به یې خلک هم تیار کړي او مایله کړي وي.

وروسته الله جل جلاله امر کوي چې که له خلکو د رسول الله صلی الله علیه وسلم په باره کې کومه کوتاهي او تقصیر رامنځته کیږي د هغه بښنه ورته کوه، او که د الله په باره کې کومه کوتاهي ورنه کیږي له الله نه د هغه بښنه او مغفرت ورته غواړه: فَاعْفُ عَنْهُمْ وَاسْتَغْفِرْ لَهُمْ، {وشاورهم في الأمر} یعني پخپلو چارو کې دې مشورې او د نورو نظر شریکولو ته ضرورت و نو له خپلو ملګرو مشوره غواړه، الأمر، عام دی، یعني که د دنیا کارونه وي یا دیني چاري وي په ټولو کې له خپلو ملګرو نه مشورې اخله او په مختلفو موضوعاتو کې د هغوی نظر او فکر درسره شریکوه.

د نرم چلند په اړه یو حدیث

رسول الله صلی الله علیه وسلم به آن له یهودو سره نرم او مناسب چلند کاوه، دلته په دې اړه یو روایت را اخلم: عروه بن الزبیر وایي: د رسول الله صلی الله عليه وسلم ميرمني عائشي وویل چې د یهودو څو کسان رسول الله صلی الله علیه وسلم ته راغلل د راننوتلو په مهال یې وویل: السام علیکم، عائشه وایي زه یې په مطلب پوه شوم په ځواب کې مې ورته وویل: وعليکم السام واللعنه، دا وایي: رسول الله راته وویل: عائشي! ګذاره او نرمي کوه، الله په هر کار کې نرمي خوښوي، ما ورته وویل: يارسول الله؟ تا د دوی خبره واوریدله څه یې وویل؟ رسول الله صلی الله علیه وسلم وویل: خو تا هم “وعليکم ” ورته وويلې.

عن عروة بن الزبير أن عائشة -رضي الله عنها- زوج النبي -صلى الله عليه وسلم- قالت: دخل رهط من اليهود على رسول الله -صلى الله عليه وسلم- فقالوا: السام عليكم، قالت عائشة: ففهمتها فقلت وعليكم السام واللعنة، قالت: فقال رسول الله -صلى الله عليه وسلم-: مهلا يا عائشة إن الله يحب الرفق في الأمر كله فقلت: يا رسول الله أو لم تسمع ما قالوا؟ قال رسول الله -صلى الله عليه وسلم-: قد قلت وعليكم. أخرجه البخاري، 5/ 2242، برقم: 5678.

یهودو رسول الله صلی الله علیه وسلم ته سپکه خبره او ښېرا وکړه، السام علیکم یعني په مرض اخته شئ، کله چې عائشي په ځواب کې زیاتی وکړ یعني “واللعنة ” یې هم زیات کړ رسول الله صلی الله علیه وسلم دا د نرمي خلاف کار وباله او هغه یې منعه کړه. یعني د مسلمانانو له سترو دښمنانو یهودو سره هم رسول الله نرم چلند کاوه او همدا د دعوت په لاره کې نبوي اخلاق دي. او د همدې نرمي له برکته هغه مهال د یهودو په څېر سختو کفارو کې هم ځینو یې اسلام ومانه.

5) له ظالم یا مظلوم مسلمان ورور سره مرسته

د ظالم هر ګام او هره کړنه ټولنه کې بدمرغي او ناارامي رامنځته کوي، مینه وژني او د ټولني نېکمرغۍ او سوکالي تالاترغه کوي، د مظلوم مرسته او د ظالم لاس نیول خورا مهمه اسلامي فریضه او ضروري واجب ده، قرانکریم او نبوي حدیثو کې ظلم خورا لویه ګناه او ستر جرم بلل شوی دی، نو د مظلوم مرسته او د ظالم مخته دریدل د خپل منځي میني او اسلامي ورورګلوي ټینګولو غوره لاره ده، د مظلوم مرسته د هغه ملاتړ او د ظالم مرسته د هغه مخته دریدل او له ظلمه منعه کول دي لکه په لاندې حدیث کې دا خبره تشریح شوې ده.

انس بن مالک رضي الله عنه وایي: رسول الله صلي الله علیه وسلم وفرمایل: ستا ورور که ظالم وي او که مظلوم مرسته یې وکړه، یوه سړي ورته وویل: یارسول الله! له مطلوم سر به مرسته وکړم له ظالم سره څنګه مرسته وکړم؟! ده ورته وویل: له ظلم نه یې منعه وکړه. او دا له هغه سره مرسته ده. عن أنس رضي الله عنه قال: قال رسول الله صلى الله عليه وسلم: انصر أخاك ظالماً أو مظلوماً، فقال: رجل يا رسول الله صلى الله عليه وسلم أنصره إذ كان مظلوماً، أفرأيت إذا كان ظالماً كيف أنصره؟! قال: تحجزه أو تمنعه من الظلم، فإن ذلك نصره. أخرجه البخاري في صحيحه والإمام أحمد في مسنده و الترمذي في سننه وغيرهم.

لکه ومو ویل ظلم قرانکریم او نبوي حدیثو کې لوی جرم بلل شوی، آن د ظالم لورته میلان هم قرانکریم داسې ګناه بللې ده چې بنده د جهنم اور ته رسوي، العیاذ بالله. په دې اړه یو ایت له یو څه تفصیل سره رااخلم. قران کریم وایي: {ولا تركنوا إلى الذين ظلموا فتمسكم النار وما لكم من دون الله من أولياء ثم لا تنصرون} (هود:113). یعني تاسو ظالمانو ته د زړه میلان مه کوﺉ کنه اور ته به ولویږﺉ ، او تاسو به له الله پرته نور دوستان نه لرﺉ ، او بیا به څوک مرسته نه درسره کوي .

د دې ایت په اړه د تفسیر له کتابونو څو خبرې را خلاصه کوم او په لاندې ډول یې له درنو لوستوالو سره شریکوم :

لومړۍ خبره : په ایت کې د ( الرکون) توری راغلی ده او (الرکون) یوه شي ته میلان , په یوه شي رضا کیدلو او د یوه شي خوښولو ته وایي. دلته له (رکون )نه مراد څه شی ده ، له عبدالله بن عباس رضي الله عنه نه دوه روایتونه راغلې دي: یو دا چې دلته مشرکینو ته له میلان نه منعه راغلې ده او دویم دا چې له ظالمانو سره مداهنه او د هغوی په کړنو رضا کیدل او د هغوی ملګرتیا حرامه ګرځول شوې ده . آن تردې چې د هغوی په کړنو او ظلمونو رد نه کول هم په (رکون) کې داخلیدلی شي.

لکه امام احمد بن حنبل رحمه الله ته یو کس راغی او ورته ویې ویل : زه ظالمانو واکمنو ته جامې ګنډم ، د دې ایت تر وعید لاندې به راځم او که نه ؟ امام احمد ورته وویل: ته د ځان خبره مه کوه تاته چې د جامو ګنډلو له پاره څوک تار او نور لوازم برابروي هغوی هم د دې ایت له وعید لاندې راځي. له ابو العالیه نه یو روایت راغلی دی هغه وایي: {ولا تركنوا إلى الذين ظلموا}، یعني د دوی کارونه مه خوښوي . داراز نور روایات هم شته او د ټولو مطلب سره نږدې ده او غورچاڼ یې داده چې د ظالمانو او کافرانو کارونه مه خوښوي ، او مه یې منئ .

په ایت کې له ظالم سره د هرډول اړیکو منعه راغلې ده د ظالم ملګرتیا له هغه سره مرسته خو پریږده ځکه ( الرکون) د ظالم په کړنو رضا ، هغه ته د زړه میلان او د هغه ظلم خوښول دي . زموږ ځیني خلک د وخت د واکمنو پلوي په داسې تعبیر سره کوي چې: هغه به ظالم و داسې به و او … خو دا یو کار یې ښه و . د قران پریکړه خو داده چې یو انسان بې ګناه ووژني ظالم شو، په یو بې ګناه انسان تیری وکړي ظالم شو او ظالم ته د زړه میلان مه کوﺉ . زموږ په هیوا د کې ډېر قاتلان او ډېر ظالمان شته چې خلک یې د ځینې مصلحتونو او ګټو په نیت ترشا ولاړ وي ، داراز په مړو واکمنو کې داسې قاتلان تیرشوې دي چې په زرهاو بې ګناه مسلمانان یې وژلې دي خو اوس یې هم ډېر خلک د سیاست پلوي کوي او آن د ملې اتل القاب ورکوي . دا بلکل د ظالم ملګرتیا او جهنم ته د اخلوونکي ګناه ده.

دویمه: د {الذين ظلموا} په جمله کې د مفسرینو دوه مشهور قوله راغلې دي : یو دا چې له ظالمانو نه مراد مشرکین دي ، او دویم قول داده چې له ظالمانو نه مراد ظالمان او مشرکان ټول دي، ظالم که مومن او مسلمان وي هم په کې داخل دی ، امام القرطبي وایي: دا وروستی قول غوره او عام ده ، امام الشوکاني هم دا قول غوره بللی ده او وای: چې ایت عام ده او د خصوص لامل یې نشته نو باید په عموم پرېښودل شي. او دا فکر دي څوک نه کوپ چې له (ظلموا) نه یواځي ظالم واکمن مراد دي ، په ظالمانو کې هرډول ظالم شمار ده که هغه په لوړه سطحه ظلم وي او که کم ظلم وي، که په دولتي سطحه وي او که په ټولنیز ژوند کې وي ځکه موږ وویل له ظلم نه عام ظلم مراد ده.

دریمه: په ایت شریف کې ظالم ته د میلان کوونکي دوه پایلې بیان شوې دي یو ه یې دنیوي ده او هغه د الله له لورې د مرستې بندیدل دي، او بله اورته لویدل دي ، او دا دوه پايلې داسې بیان شوې دي: {فتمسكم النار وما لكم من دون الله من أولياء ثم لا تنصرون}، خدای جل جلاله وایي: که تاسو ظالمان ملګري نیولې وو ، د هغوی کړنې مو خوښې وې، په مرسته کې یې بوخت وئ، په ظلم کې مو په خوله او لاس د هغو مرسته کوله نو په اخرت کې به مو د جهنم اور ونیسي ، او په دنیا کې به مو مرستندوی څوک نه وي ، همدا ظالمان به درباندې مسلط وي ، او نن دا ستونزه روانه ده ، په مسلمانانو ډارن ظالمان مسلط دي ځکه دا ظالمان دوی رامنځته کړې دي او د همدې خپلو ظالمانو له لاسه د دنیا د سترو ظالمانو له قهر او غوسې لاندې هم راغلې دي.

څلرمه: ابن عاشور رحمه الله وایي: دا ایت د حقیقي او ګوماني فساد د ذریعو د مخنیوي په لاره کې یو لوی اصل دی، سد الذرائع یاد ذریعومخنیوی شرعي معتبر دلیل دی چې ډېر احکام پرې ولاړ دي ، هر کار جې د شرعي فریضي د درولو او معطل کولو لامل ګرځي هغه ته نږدې کیدل ناروا دي، هر کار چې د شرعي حلال شي حرمت راولې د هغه کول منعه دي او د هر حرام شي حلالوونکی عمل ته نږدې کیدل ناروادي .

د دې ایت په اړه د تابعينو سرخیل امام حسن البصري رحمه الله وایي: جعل الله الدين بين لاَئين: {ولا تطغوا}، {ولا تركنوا}. یعني الله جل جلاله دین د دوو لاو په منځ کې ایښی ده چې هغه تاسو سرکشي مه کوﺉ ، تاسو ظالمانو ته میلان مه کوﺉ؛ دي.

دا راز د ظالم په اړه حدیثو کې هم ډېر تفصيلات راغلي دي، یوه حديث کې راغلي رسول الله صلی الله علیه وسلم فرمایي: که زما امت په داسې حالت کې ووینې چې ويریږي او ظالم ته نه شي ویلی ته ظالم یې نو دې وخت کې الله د دوی مرسته پریږدي. یعني په داسي وخت کې د دوی وجود او نه وجود الله ته یو برابر ده، که په امت کې داسي څوک نه وي چې د ظالم ظلم او ناروا ته ظلم ووایي دا امت الله پرېږدي او مرسته یې نه کوي. قال رسول الله صلى الله عليه وسلم: “إذا رأيت أمتي تهاب أن تقول للظالم يا ظالم فقد تودّع منهم” رواه الحاكم في المستدرك، وأحمد والبزار بروايات متقاربة، وقد صحح الحاكم إسناده ووافقه الذهبي.

بل حدیث کې ظلم تیاره بلل شوی، عبدالله بن عمر رضی الله عنهما له رسول الله صلی الله علیه وسلم نه روایت کوي هغه فرمایي: ظلم د قیامت په ورځ تیارې دي. عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عُمَرَ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُمَا عَنْ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ الظُّلْمُ ظُلُمَاتٌ يَوْمَ الْقِيَامَةِ. رواه البخاري.

د امام مسلم او نورو محدثينو په روایتونو کې د دې روایت په پیل کې راغلي: له ظلم ځانونه وژغورئ..

ددې لیکني لومړی برخه په لاندی ادرس موندلای شئ:

د خپلمنځي میني اسباب او لارې چارې(1/3)

ورته لیکنې

ګډون وکړئ
خبرتیا غوښتل د
guest
0 Comments
Inline Feedbacks
ټولې تبصرې کتل
Back to top button
0
Would love your thoughts, please comment.x
()
x