ټولنیزه برخه

د مکې لاره (دریمه برخه)

لیکنه: محمد اسد
ژباړه: حامد افغان

د اسلام په اړه د لويديځوالو دخيالاتو او احساساتو پته له هغو انګېرنو نه لګېږي چې د ( صليبي جګړو ) په مهال پيدا شوى دي. ما ته خپل ملګري په حيرانتيا سره وويل: صليبي جګړې؟! ايا ته دا ويل غواړې چې نږدې د زرو کلونو پخوانۍ پېښې به نن د شلمې پېړۍ انسان اغېزمن کولى شي؟! ما ورته وویل: خامخا يې اغېزمن کولى شي، زه پوهېږم چې دا خبره د پرتلې وړ نه برېښي، خو ايا تا دا خبره هېره کړې ده چې د روحياتو د ماهر لومړنۍ موندنه له څومره بې پروايي او ناباوري سره مخ شوې وه. هغه چې مونږ يې له دې راز سره آشنا کړي يو چې د يوه بالغ انسان د غوښتنو، خويونو ، تمايلاتو او لېوالتياوو چې په لنډه توګه يې مونږ د (مزاج) او (طبيعت) په توري سره تعبير وو د لاملونو نښې د هغه د ماشومتوب (يعنې د ژوند تعميري مهال) په وخت کې پيدا کېږي.

نو آيا قومونه او تهذيبونه د وګړو ټولګه او مجموعه نه وي؟ د هغو جوړېدنه او پرمختګ هم ددوى د لومړنيو دورونو له تجربو سره تړلې وي. د ماشومتوب په څېر د ډلو هم دا پيليزې تجربې ښې او يا بدې وي. کېدى شي د هغو اساس په معقوليت او هوښيارتيا سره کېښودل شوې وي او يا د ماشومتوب د ناپوهۍ او بې تدبيري له کبله په نامعقوله توګه رامنځته شوې وي. په هر صورت د دې تجربو د تشکيکي اغېز تړاو د هغو په ابتدايي شدت پورې وي.

له صليبې جګړو نه مخکې سل کلن دور يعنې د عيسايي سنې ابتدايې زر کلن دور په اړه چې ويل کېږي هغه د لويديځوال تهذيب د ماشومتوب زمانه وه دا بېخي په ځاى وينا ده. ما خپل ملګري ته چې په خپله دى يو تاريخپوه دى ورپه ياد کړه چې دا هغه دور و چې د روما د واکمنۍ په پاى ته رسېدلو سره د تياره پېړيو له تېرېدو وروسته د لومړي ځل له پاره اروپا پخپله په خپل تمدني مسلک باندې غور کول پيل کړل. له رومي ميراث پرته چې هغه تقريباً په هېرېدو و اروپا په خپلو ژبو کې نوى ادب تياراوه.

د لويديځوال مسيحيت د مذهبي تجربو له برکته فنون لطيفه ورو ورو د هغه غفلت او شاتګ له حالت نه په بيدارېدو وو چې د المانيانو او نورو يوريشيايي بې تهذيبه قومونو له جګړئيز هجرت او بېځايه کېدلو نه پيدا شوى و. د منځنيو پېړيو له وروسته پاته او پړسېدليو طريقو او ژوندود نه اوس د يوه نوې تمدني نړۍ د رامنځته کېدلو هڅې کېدلې. دا هغه نازک او په تعميري توګه حساس دور و چې د صليبي جګړو په صورت کې اروپا ته سخته صدمه رسېدلې وه چې په موجوده ژبه کې هغه ته کوچنی زخم ويل ښه مناسب دي. يو داسې تهذيب چې له ځانواکي او خپلې ارادې لرلو سره يې د بلدتيا ډېره موده نه وه تېره شوې کله چې په دې نازک پړاو کې له صليبي جګړو سره مخ شو نو طبعاً يې سختې ټولنيزې اغېزې ومنلې.

په تاريخي توګه دا صليبي جګړې د هغو لومړنيو او برياليو هڅو نښه وګرځېده چې اروپا د خپل تهذيبي يووالي د څرګندولو له پاره د لومړي ځل له پاره ترسره کړې وې. کومه حوصله چې دې لومړيو صليبي جګړو پيدا کړې وه هغه نه اروپا مخکې پېژندله او نه يې تراوسه پورې پېژندلى شي. په ټوله لويه وچه کې د مستي يو سېلاب راخوټېدلى و او د داسې وياړونو او افتخاراتو وخت رامنځته شوى و چې د لومړي ځل له پاره يې طبقاتي، توکميزې او جغرافيايي پولې ماتې کړې، له دې نه مخکې اروپا په ګڼ شمېر ټوکړو وېشل شوې وه. لکه: الماني، ټيوټاني، برګنډي، صقلوي، لومباړوين، سيکسن، فرينک او تارتن. لنډه دا چې د قومونو او توکمونو يوه عجيبه مجموعه وه چې ددوى په منځ کې د يووالي نقطه په ډېره سختي سره ترلاسه کېدى شوى.

پرته له يوڅو پانګه والو واکمنيو نه چې هغه د رومي واکمنيو د پاته شونيو يادګارونه وو او ټول د مسيحيت پيروان وو خو دا مذهبي کړۍ صليبي جګړو دومره کلکه او لوړه کړه چې ټولې اروپا ته يې يوه ګډه موخه په لاس ورکړه چې هغه د مسيحيت نيمه سياسي او نيمه مذهبي تصور و او بالاخر يې په خپل ځاى د اروپا تهذيبي انځور وزېږاوه.

کله چې په نوفمبر کال ( ١٠٩٥ عـ ) کې په کلیرمونټ (Cler Mont ) نومي ځاى کې دويم پاپا اربن (Papa Urban) د خپلې مشهورې وينا په مهال عيسائيان له دې بي سرواښي قوم سره د ډغرې له پاره رابللى و چې هغو په سپېڅلې ځمکه باندې قبضه کړې وه. نو نوموړي اصلاً په شهودي توګه د لويديځوال تهذيب سند (Charter) اعلان کړى و او د هغه نظريه يې وړاندې کړې وه.

د صليبي جګړو همدې ټپونو اروپا ته تهذيبي شعور او يووالى ورپه برخه کړ. خو ورسره ورسره دا هم وشول چې کله هم اسلام کوم لويديځوال ته وړاندې کړل شي نو دا ترخې تجربې او دا دين په خپل اصلي رنګ کې وړاندې کېدلو ته نه پرېږدي. د دې لامل يواځې دا نه دى چې صليبي جګړو د وژنو او لوټونو بازار تود کړى و. د پرګنو ترمنځ خداى خبر دى چې څومره جګړې او وينې تويونې په تېرو وختونو کې ترسره شوي دي خو بيا د وخت په تېرېدلوسره هغه هېرې کړاى شوي دي.

دا راز ډېر جنجالونه او خوابدي رامنځته شوي دي چې فکر نه کېده هغه به يو وخت ختمې شي خو آخر هغه په خوشالۍ او دوستي بدلي شوي دي. صليبي جګړو چې کوم زيانونه رسولي دي هغه يواځې د جنګي آلاتو په خپل منځي ټکر پورې نه دي تړلي، بلکې هغه يو ذهني زيان و چې په داسې توګه رامنځته شو چې اسلامي ښوونې او تصورات په شعوري او قصدي توګه مسخ کړاى شي ، او په لويديځوالو ذهنونو کې له اسلامي نړۍ نه کرکه، نفرت او بدګماني وکرل شوه.

تېره برخه دلته

ورته لیکنې

ګډون وکړئ
خبرتیا غوښتل د
guest
0 Comments
Inline Feedbacks
ټولې تبصرې کتل
Back to top button
0
Would love your thoughts, please comment.x
()
x