ادبي لیکني

ادبيات او ارواپوهنه

پوهنيار سید اصغر هاشمي

د نړۍ اکثره علوم یو دبل سره اړیکې لري، د کل په ډول قران کریم د اکثرو علومو مور ده او د ساینسي او اجتماعي علومو څرکونه پکې لیدل کېږي.

اجتماعي علوم هم یو د بل سره رابطې لري او په دې علومو کې په مجرد ډول په یوعلم باندې بحث کول به ځینو نیمګرتیاوو نه خالي نه وي. ارواپوهنه له زیاتوعلومو سره اړیکې لري، ځکه چې ارواپوهنه  د انسان له ټولو کړو وړو څخه بحث کوي او انسان اجماعي موجود دی او په ټولنې کې ژوند کوي نو له همدې امله د ارواپوهنې تاثیرات په نورو علومو کې شته دی.په یوناني ادبیاتو کې ټول علوم د کل په ډول مطالعه کېدل، او په هغه وخت کې ارواپوهنه د فلسفې د یوې څانګې په ډول تر بحث لاندې نیول کېده خو دوخت په تېریدلو سره ارواپوهنه جدا علم په ډول په ټولې نړۍ کې ښکاره شوه.

ارواپوهنه له ادبي څېړنو سره هم زیاتې اړیکې لري او د یو پیاوړي ادبپوه محقق لپاره اړینه ده چې له د خپل مسلک سره سره ارواپوهنه او داسې نور و علومو مطالعه هم ولري. څېړنه د ارواپوهنې او ټولنپوهنې سره مستقيمه اړيکه لري. هغه څېړنه چې د اجتماعي علومو په برخه کې کېږي، په خاص ډول د ارواپوهنې سره ځانګړې رابطه لري.

که چېرې يوادبپوه د خوشحال خان خټک په فکر او نظرياتو باندې د ده په تخليقاتو کې بحث پيل کوي، نو څېړونکى مجبوره دى چې د ده د وخت محيطي تاثيرات،کورنۍ ژوند، د کورنۍ موقف، پرخوشحال راغلې ستونزې، د ده د کورنۍ شخړې او د ده پر خانۍ باندې د ارواپوهنې په رڼا کې بحثونه وشي.

يا استاد ګل پاچا الفت د وېښو ځلميانو د غورځنګ فعال او کليدي غړى و، د وېښو زلميانو د غورځنګ اهداف د ده په شعرونو او نثرونو کې له ورايه څرګندېږي، د استاد الفت په شعرونو او نثرونو کې په مستقيم او غير مستقيم ډول د وېښو ځلميانو اهداف ښکاره کېدل يې اروايي خصوصيات دي، يا د استاد الفت سياسي فکر په شعرونو او نثرونو کې په دې دلالت کوي، چې سياسي محيط په دې تاثير کړى دى او د دې د سياسي شعرونو د څېړنې لپاره محقق مجبوره دى چې د دې د وخت د محيط سياسي حالات مطالعه کړي. په اجتماعي علومو کې له څېړنې سره د ارواپوهنې رابطه ډېره زياته ده. استاد روهي، څېړنې لارښود کې وايي: اکثره علومو د نورو پوهنو سره اړيکې لري او نه شي کېداى چې په مجرده توګه وڅېړل شي.

د مثال په توتګه ديو شعر د تحليل او تفسير لپاره بايد د شاعر سايکلوژيکي، تاريخي، ټولنيز، سياسي او اقتصادي چاپېريال او داسې نورعوامل هم په نظر کې ونيسو او وګورو چې دغه شعر د ادب په تاريخ کې څه مقام لري.)

نود پښتو ژبې د هر شاعر د شعر د تحليل او تفسير لپاره يې ارواپوهنې ځانګړي اساسي اصل جوړوي او دلته دى، چې ادبي څېړنې له ارواپوهنې سره نژدې رابطه لري. (څېړنې بنسټونه)

د پښتو ژبې منظومو او منثورو لیکنوکې په ارادي او غیر ارادي ډول د ارواپوهنې څرکونه لیدل کېږي. په ارادي ډول هغو کسانو تحقیقات او تخلیقات کې د روانشناسې برخې لیدل کېږي چې په خپل وخت کې د ځانګړي علم مطالعه درلوده او یا یې زده کړې او تخصص په همدې برخه کې کړې وه.

د ګل پاچا الفت په شعرونواو هنري ادبي ټوټو کې ارواپوهنیز څرکونه په دې دلالت کوي چې د دې علم مطالعه یې درلوده. د بهاوالدین مجروح په ځانځاني خامار کې د ارواپوهنې د علم تاثیرات زیات دي چې استاد په فلسفه کې زده کړې کړې وې نو له همدې امله یې په دې اثر کې تاثیرات شته دي. همدارنګه محمد صدیق روهي، محمد اکبر کرګر، اسد اسمایي، کبیر ستوری، عبدالغفور لیوال او داسې نور معاصر لیکوالو په لیکنو کې د ارواپوهنې برخه شته ده.

ځینې داسې لیکوال هم لرو چې د دوی په ویناوو کې د ارواپوهنې د علم سره اړیکې په غیر ارادي ډول لیدل کېږي، د دوی په ویناوو کې داسې نظریات لیدل کېږي چې له دوی څخه په سلګونو کلونو وروسته زباد ته رسیدلي دي نو دا په دې دلالت کوي چې ارواپوهنه د انساني سلوک، عواطف، احساسات، جذبات او په خاص ډول د انسان له ټولو داخلي کړو وړو سره رابطه لري نو له همدې امله د روزمره ژونداو په ژوند کې د لارښوونې له پاره اکثره وخت انسان مخاطب شوی دی او هغه ویناوې هم د ارواپوهنې سره رابطه درلودای شي.

د پښتو ژبې اکثروکلاسیکولیکوالوپه ویناووکې ارواپوهنیز څرکونه لیدل کېږي چې د مثال په ډول په نثر کې خوشحال بابا او په شعر د ګل پاچا الفت په شعرونو به بحث پیل کړو.

خوشحال څو بعدي شخصیت دی، د ده په شعرونواوساده نثرونوکې د روانشنانۍ په هکله ځینې خبرې شته دي.

محمد صدیق روهي د خوشحال بابا د ښوونې او روزنې فلسفه مقاله کې په دې هکله ځینې خبرې لري او وايي: خوشحال خان خټک په دستارنامه کې وايي، د ماشوم مغزپه لومړیومرحلوکې د سپین وي او اکثره خبرې د ډېر وخت لپاره له ځان سره ساتلی شي.

د نړۍ مشهورفلسفي او ارواپوه جان لاک وايي چې د ماشوم مغز د سپینې لوحې په شان دی. یعنې هر څه په اسانۍ سره ساتلی شي او خوشحال همدا نظر په خپل ساده نثر دستارنامه کې وړاندې کړی دی.

خوشحال په دستارنامه او طب نامه کې میندو ته لارښوونه کوي چې د باردارۍ په وخت کې په ځان پاملرنه وکړي او همدا خبرې نن ارواپوهان کوي چې دا په دې دلالت کوي چې خان بابا به د ارواپوهنې مطالعه درلوده.

خوشحال په دستارنامه کې د ماشوم په مادي او معنوي تشویق باندې ځینې د کار خبرې لري چې نن ارواپوهنه زباد ته رسولې ده چې متعلم، محصل، ځوان او ماشوم مادي او معنوي هڅونې او تشویق ته ضرورت لري، که مادي تشویق ته مو وسه نه وي معنوي تشویق خو کولای شۍ.

خوشحال خان خټک د اولاد روزنې ته د زوجیت له ټاکنې سره سم د پاملرنې لارښوونه کوي او دی په دې نظر دی چې د ماشوم تربیه له هماغه ورځې پیل کېږي چې نطفه تشکلېږي.

ارواپوهان په دې نظر دي چې د ماشوم په کړو وړو باندې تاثیرات له لومړۍ ورځې پیل کېږي او د پلاسنټا له لارې  د مور او پلار له خوا د ماشوم ښوونېز او روزنېز تکامل صورت نیسي.

کله چې سپرم او تخمه مینځ ته راځي، له دواړو سره خپل غذایي مواد وي او کله چې القاح صورت ونیسي نو له رحم څخه په پرلپسې ډول تغذیه کېږي، کله چې په رحم کې د انسان د جسم لومړنی پړاوپیل شي اودرېیومیاشتوته ورسېږي نوله مورسره یې اړیکه قایمیږي او د پلاسنټا(د موراو ماشوم تر مینځ د غذا ورکولو) له لارې ورته غذایي مواد راځي، ترهغه چې ولادت صورت ونیسي، د خوشحال خبرې د ارواپوهنې، طب او قران کریم سره اړیکې لري.(طبي اعجاز، ۶۶ مخ)

یو عالم نه چا پوښتنه وکړه چې د اولاد تربیت مې له هغې ورځې پیل کړ چې کله دا پیدا شو اوپه غوږ کې مو اذان ورته وکړ. عالم ورته وویل اوس دې هم د اولاد په تربیت کې له ځنډه کار اخیستی دی او څه کم یو کال وروسته دې د خپل اولاد روزنې ته پام شوی دی، د اولاد تربیه له هغې ورځې پیل کېږي چې کله د ماشوم نطفه وټاکل شي. یعنې د مور په رحم کې د نارینه د سپرم او ښځې د اووم د تشکلیل د لومړۍ ورځې نه دغه تربیتې او روزنېزه دوره پیل کېږي.

له رنسانس له دورې مخکې د یوناني فلاسفه وو ( افلاطون، ارسطو، سقراط، بقراط او داسې نورو) خبرې به په پټو سترګو او نه فکر کولو منل کېدې،ارسطو داسې نظردرلود، چې د ښځوغاښونه د سړوترغاښونوکم دي، که څه هم ده دوه واره واده کړی و، مګر ده هيڅکله زيار ونه ايسته چې دغه دعوادخپلوښځودغاښونوپه ګڼلوسره ثابته کړي .

همدارنګه ارسطو عقیده درلوده چې غبي کسان دې وډبول شي، ځینو نورو یونانیانو داسې نظر درلود چې زده کړه او وهل سره ملګري دي چې ورته نظر د پښتو ژبې شاعر حمید مومند یې هم لري او وايي:

نازولی زوی نه اخلي ادب

او د سیوري نخل نه نیسي رطب

مه نیو مه شه هغه زوی دی په خوا پورې

چې یې نه یې نیول درس وي نه مکتب

په زړه مهر په خوله قهر زوی ته بویه

څه ښه وایي چيرته ډب هلته ادب ( حمید کلیات، ۲۳۳ مخ)

د یونانیانو او حمید خبره نن ارواپوهان ردوي او داسې نظر لري چې ماشوم باید ونه وهل شي او د دوی وهل دې چې په اینده کې به بدخلک ټولنې ته وړاندې کوو خو خوشحال د دوی د نظر په عکس کې د ماشوم او ځوان تشویق ته پاملرنه کوي او د وهلو طرفداره نه دی.

له خوشحال سربېره د ګل پاچا الفت په شعرونوکې هم داسې خبرې شته دي چې د پښتو ادبیاتو اړیکې له ارواپوهنې سره تر بحث لاندې نیسي.

 الفت په شعرونو کې ډېرې لارښوونې کورنيو (والدينو) اوماشوم ته په کې شته دي، لکه ښوونيز او روزنيز نظرونه، فردي تفاوتونه، د محيط تاثيرات، د اولاد روزنه، د مور پالنه د اولاد لپاره، د مور مينه د اولاد لپاره او داسې نور نظريات او افکار د والدينو او ماشومانو لپاره په کې پيدا کېږي.

د ګل الفت دشعرونو سربېره چې ارواپوهنیزنظريات لري، په تحقيقي نثري آثاروکې هم ځينې داسې نظريات شته دي چې پيداګوګانوهم دغه فکر او نظريات درلودل.

دګل پاچا الفت د ادب تيورۍ په برخه کې لومړنی اثر ادبي بحثونه دي، چې الفت صاحب په کې د شعر د ښکلا په باب وايي: (تاسې له شعر او شاعر نه علمي حقايق مه غواړئ، د شعر هدف حقيقت نه دی، جمال دی.)

کانديد اکاډمېسین محمد صديق روهي، ادبي څېړنې (ص ۱۱۳)، کې د ښکلا پېژندنې په باب د نامتو پيداګوګ (کانټ) نظريات او افکار داسې راوړي: (انسان په غريزي توګه له ښکلا سره مينه لري، دغه ښکلا د رنګ، اواز او حرکت په توګه په مختلفو هنرونو کې ځان څرګندوي او ښکلا د ټولو هنرونو ګډ خصوصيت دی. (کانټ) ورپسې وايي، چې ښکلا او ګټه بېلا بېل شيان دي، دا شرط نه ده، چې ښکلي شيان دي هرو مرو ګټور وي، د مثال په توګه د کرم ګل د ګلاب د ګل نه ګټور دی، ځکه چې خوړل کېږي، خو هيڅکله شاعر تر اوسه ښايي په دې نه وي بريالی شوی، چې د کرم ګل وستايي، يا مثلا د يوې ښکلې ښځې سره څوک په دې خاطر واده نه کوي، چې له مېړه سره به د پټي په کرلو او رېبلو کې د بدرنګه ښځې په نسبت زياته مرسته کوي، په دې ترتيب (کانټ) داسې فکر کوي، چې ښکلا ځانته مستقل ارزښت لري.)

نو کله چې ګل پاچا الفت د شعر د ښکلا په باب وايي: تاسې له شعر او شاعر نه علمي حقايق مه غواړئ، د شعر هدف حقيقت نه دی، جمال دی.

په حقيقت کې خپله خبره د (کانټ) د ايستيتيکي پر تيوري باندې بنا کوي، دا به هم ښايي درسته وي، چې شاعران او هنرمندان حقيقت نه څرګندوي، بلکې هغوی د واقعيت تقليد کوي.

د ښکلا په باب د پيداګوک (کانت) نظر او فکر استاد ګل پاچا الفت هم لري او تاييدوي.

د استاد الفت په شعري کلياتو کې هم پيداګوژيکي نظريات شته دي، چې څو بېلګې يې دا دی:

 ښوونيز او روزنيز نظرونه: د محتوا او معنا له مخې د استاد ګل پاچا الفت په شعرونو کې ښوونېز او روزنيز نظرونه او ښوونې او روزنې ته د انسانانو د اړتيا په باب ډېرې ويناوې شته دي.

ښوونې او روزنې ته اړتيا ډېره ليدل کېږي، د قرآن کريم د آيتونو پر اساس الله تعالی انسان لومړی ځل ناپوه موجود پيدا کړ او وروسته يې ورته داسې شيان ور زده کړل، چې د همدغو زده کړو له کبله انسان د ملايکو په نسبت لوړتيا وموندله او ملايکو حضرت آدم عليه السلام ته سجده وکړه او دغه د زده کړې خوی د انسان په اولاد کې له يوه نسل نه بل نسل ته په ميراث پاته شو.

[علم الانسان ما لم يعلم] (العلق/۵)

ژباړه: الله تعالی انسان ته هغه څه ور زده کړل، چې پرې نه پوهېده.

[طلب العلم فريضة علی کل مسلم](حديث شريف)

ژباړه: د علم حاصلول په هر مسلمان (نر او ښځه) فرض دی.

هم د مذهبي او هم د عقلي او تجربوي دوه نظريو له امله روښانه ده، چې نسل تل تر پيدايښت وروسته ددې لپاره چې د چاپېريال د ګټورو او خطرناکو عواملو د ټولګې ترمنځ لار ورکه نه کړي، ښوونې او روزنې ته ډېره اړتيا ليدل کېږي، استاد الفت د قرآن او حديثونه باخبر وه، د عصري علومو مطالعه يې درلوده او د خپل تجربوي ژوند له امله د عوامو خلکو د نېکبختۍ او خوشبختۍ له امله د ښوونې او روزنې په باب ډېر نظريات درلودل او له عوامو نه يې د ښوونې او روزنې غوښتنه کوله.

ښوونه او روزنه دوه بېلا بېلې کلمې دي، چې له بېلا بېلو مفاهيمو سره د دوه جلا کلمو مفهوم اخيستلی شي، خو له ليکلو څخه يې چې په مترادف ډول راځي، داسې څرګندېږي، چې يوه معنا لري، خو په اصل کې ښوونه او روزنه يو له بله توپير لري او دوه جلا جلا مفاهيم لري.

د انسان ټول کارونه، کړنې او سلوکونه، چې د (رعايت، عادت او اطاعت) تر عنوان لاندې سرته رسېږي او يا څرګندېږي، د تربيت (روزنې) له ډول څخه شمېرل کېږي، يا د روزنې په نوم يادېږي.

هغه مفاهيم چې نتيجې يې د انسان د ذهني او رواني حرکي کړو وړو په بڼه څرګندېږي، د تعليم (ښوونې) له مفهوم څخه شمېرل کېږي، يا د ښوونې په نوم يادېږي.

د استاد الفت په شعري کلياتو کې ښوونيز او روزنيز نظرونه او ښوونې او روزنې ته د عوامو تشويقولو او هڅولو بېلګې شته دي، چې د ښوونې او روزنې په هکله به ددې له شعرونو ځينې بېلګې راوړم:

فضيلت د انسان علم و عمل دی
که په سر یې پټکی شال او که ململ دی
د هر چا معنی ته ګوره نه لباس ته
ما د ښه لباس خاوند وليد مهمل دی
په تورتم کې دې هغه سړی وي وړاندې
چې يې لاس کې د عرفان ښايسته مشعل دی

د استاد ګل پاچا الفت شعرونه ډېر ښوونيز مسايل لري او خلک يې د تعليم، پوهې، علم او تحصيل لپاره تشويق کړي دي (د معارف ترانه) تر عنوان لاندې يو نظم دی، چې څو بیتونه يې داسې دي:

د جهل دوره تېره شوه دا عصر د عرفان دی

بې علمه ژوندون ګران دی

په حق پسې روان يو

د علم پتنګان يو

د جهل دښمنان ي

لښکر د معارف يو لوړ زموږ نام و نشان دی

بې علمه ژوندون ګران دی

د استاد پورتنۍ دوه بېلګې د ښوونيزو شعرونو ښې نمونې دي او کلياتو کې داسې نمونې په لسهاوو پيدا کېږي.

د الفت صاحب په شعرونو کې روزنيز نظريات هم پيدا کېږي، چې لاندې څو مثالونه د نمونې په ډول راوړم:

ښه سړی چې له بدانو سره مل شي
دده فکر د هغوی فکر کې حل شي
همدغه مسخ کېدل دي په معنی کې
چې يې خوی د کوم حيوان په خوی بدل شي

“`

افتخار په مال او عار له فقره نه کا
د کمال خاوند په هر صورت افضل دی
همېشه په ښه سيرت سړی ښه ښکاري
په صورت باندې که زېړ او يا شډل دی

د استاد الفت پورته راغلي شعرونو کې روزنيزو موضوعاتو ته نغوته په کې شوې ده.

د انسان په داخلي جوړښت (خوی، عادات، اخلاق، سړيتوب، انسانيت، جذبات، احساسات، عاطفه او داسې نور) باندې د ښوونې او روزنې اغېزې وي.

ښوونه او روزنه يو له بله لازم او ملزوم دي، خو ډېر عالمان، پوهان او تحصيل کوونکي مې وليدل، چې ښوونيزه برخه يې پياوړې ده، خو روزنيزه برخه يې ضعيفه ده، نن مو د ټولنې ډېر خلک ښوونه لري، خو روزنه يې کمزوې ده، چې زما په پوهه له ښوونې روزنه ډېره مهمه ده.

استاد الفت پخپلو شعرونو کې د ښوونې او روزنې په حاصلولو ټينګار کړي دي.

فردي تفاوتونه: د استاد الفت په شعرونو کې د محتوا له مخې د (فردي تفاوتونو) تر مفهوم لاندې شعرونه هم شته دي.

په اروا پوهنې کې (فردي تفاوتونه) د ځانګړي سرليک لاندې توضيح او تشرېح کېږي، چې لوی لوی بحثونه پرې شوي دي، چې زه د موضوع اړوند یې په لنډ ډول وړاندې کوم.

د نړۍ د ټولو انسانانو داخلي جوړښت (مينه، محبت، احساسات، جذبات، تخیلات، شخصيت، سړيتوب، اخلاق او نور) او خارجي جوړښت (قد، قواره، د پوستکي رنګ، سترګې، پوزه، غوږونه او داسې نور) يو له بله سره توپير لري.

په نړۍ کې هيڅ يو داسې انسان به نه وي، چې له بل انسان سره په داخلي او خارجي جوړښت کې سره يو شان وي.

د استاد ګل پاچا الفت په شعرونو کې داسې بېلګې شته دي، چې د فردي تفاوتونو مفهوم ارايه کوي.

(ډاکتر يوسف کريمي، روانشناسي اجتماعي) کې د فردي تفاوتونو په باب داسې وايي:

ژباړه: (د ځمکې پرمخ د نړۍ ټول مخلوقات، ژوندي، غير ژوندي که هغه حيوانات وي او که نباتات وي، الله تعالی په يو ټاکلي اندازه او ښکلا سره پيدا کړي دي، د وراثت او محيط تاثيرات دي، چې د انسانانو داخلي او خارجي جوړښت يو له بله سره توپير لري، د بېلګې په ډول د قد لوړوالی، وزن او ذکاوت د توپيرونو له جملې څخه ګڼل کېږي.)

د استاد الفت شعري کليات، ۳۸۵ مخ کې د (محيط او انسان) تر سرلیک لاندې يو ډېر په زړه پورې مثال د فردي تفاوتونو د مفهوم په باب ويلی دی او وايي:

په هرڅه کې دي عيان تفاوتونه
يو شان نه وي د څېړۍ او لوخې اور
انسانانو کې شته څومره ډېر فرقونه
نه دي يو راز اوسېدونکي د يو کور
د ګاندي کار له ټاګوره پوره نه دی
ګاندي جي هم نه شي کړی کار د ټاګور
باز نه مه غواړه نغمه د بلبلانو
مه کوه په توره لو، کړه يې په لور
د چا لاس توري ته جوړ د چا هنر ته
د هر لاس د ګوتو کار نه دی انځور
انساني قوه خو پوهه او تميز دی
حيواني قوت دی بې تميزه زور

استاد په پورته شعر کې وايي: په انسانانو کې ډېر توپيرونه شته دي، د يو کور اوسېدونکي به هم يو شان نه وي، ګاندي د ټاګور کار نه شي کولای او ټاګور د ګاندي کار نه شي کولی.

د استاد يو بل شعر دی او داسې وايي:

يوه باغ کې وي ولاړې ډېرې ونې
هره پاڼه يې لايقه د ستاينې
ځينې جګې ځينې ټيټې کوز و پاس وي
لکه ګوتې د يوه وجود د لاس وي
چا مېوه لرله چا ښايسته ګلونه
د چا سيوری و ډېر ښه د چا قدونه
چينار لوی و شفتالو لکه ماشوم و
د مڼې او ناک توپير له ورا معلوم و
له يوه سره لويي وه نور څه نه و
بل سره رنګونه ښه خوندونه ښه و
د مرغانو نغمې وې به کې څو رازه
هر مرغه مو پېژانده له خپل آوازه
رنګارنګ ګلونه و يوه چمن کې
لکه وي چې ولسونه په وطن کې
دوه سکه ورونه لري بېل بېل نومونه
بېل رنګونه بېل غږونه بېل خويونه
مګر دواړه اوسېدونکي د يو کور دي
د يوې سترګې په کور کې سپين او تور دي

د استاد د پورته شعر په ويلو سره د فردي تفاوتونو مفهوم د هر لوستونکي ذهن ته ورځي، خو په دې شرط، چې فردي تفاوتونه وپېژني، د استاد د يوه بل شعر نمونه ده:

قامونه دي بېل بېل فصلونه د خلقت د کتاب
ده هره نوعه او هر جنس لکه يو فصل او باب
په هر تصنيف او هر تاليف کې وي فصول او ابواب
ددې لپاره پيدا شوی دی فرقې او احزاب
خدايه! ستا صنع ستا سنت په دغه شان وينمه
چې څوک ترکان او څوک عرب او څوک افغان وينمه

د الفت صاحب له ټولو لوړو راغلو بېلګو څخه په څرګند ډول د فردي تفاوتونو نظريات او افګار ښکاره دي.

د محيط تاثيرات:په ارواپوهنې کې د محيط پر تاثيراتو ډېر بحث شته دی او د محيط تاثيرات د انسانانو پر ژوند په مستقيم او غير مستقيم ډول تاثيرات درلودی شي.

د انسانانو پر داخلي جوړښت د محيط تاثيرات ډېرې اغېزې لري، چې استاد الفت دې مسايلو ته متوجه شوی او شعري کليات يې د محتوا، منځپانګې او معنا له مخې داسې شعرونه هم لري، چې د محيط د تاثيراتو مفهوم څرګندوي.

(ادبي مرغلرې، ص ۳۱۲) کې استاد الفت (د محيط تاثير) تر عنوان لاندې داسې وايي:

سوځوي مو اوبه هم چې په جوش راشي
اوبه اور شي که محيط يې وي سور اور
په اوار بستر کې سيند درومي ارامه
خو په چړکې يې بيا ګوره شر و شور
په هر څه کې د محيط تاثير ته ګوره
وي بې زهرو چې اوبو کې وي منګور
لوګی اور نه دی پيدا خو څوک نه سوځی
د محيط اغېزه کله لري مور
له يوه پښته رڼا او لوګي دواړه
د يوه مخ منور او د بل تور

د محيط تاثيرات له انسانانو سربېره پر حيواناتو، نباتاتو او جماداتو هم خپلې اغېزې درلودی شي، چې مثالونه يې زښت زيات دي.

د استاد په شعرونو کې د پورته راغلي شعر په شان نورې بېلګې هم پيدا کېږي، د شعر يوه بله نمونه يې داسې ده:

محيط چا نه چنګېز جوړ چا نه بودا کړ
د محيط مخلوق هم فخر هم پېغور
کله کله څوک پيدا شي په محيط کې
چې محيط ورپسې ځي که ځي هر لور

استاد وايي: د محيط تاثيرات دي، چې له ځينو ګناهګاران جوړوي او له چا مسیحا جوړوي، له چا چنګېز جوړوي او له چا بودا جوړوي.

 والدينو پالنه او مينه د اولاد لپاره:په اروا پوهنې کې د والدينو مينه او محبت، تربيه، ښه اخلاق او داسې نورو ښودنه اولادونو ته د دوی وظيفه ده او د استاد الفت په شعرونو کې د محتوا له مخې داسې شعرونه هم پيدا کېږي، چې والدين بايد له خپلو اولادونو سره ډېره مينه وکړي او ښه پالنه يې وکړي.

د والدينو له ډېرو مهمو وظايفو او مسووليتونو څخه يو هم د ښه او نېک اولاد روزنه ده.

د پلار و مور په حيث غواړو، چې اولاد مو ذکي او باهوشه وي، د هر علم په برخه کې با استعداده، لايق او د کار و بار په برخه کې موفق اولادونه هم غواړو.

په جسمي او فزيکي لحاظ هم غواړو، چې اولادونه مو ښايسته او ښکلي وي، که څه هم د دغو امتيازونو نشتوالی زموږ اولادونه نه بېکاره کوي او له انسانيت څخه يې څه نه کموي، يعنې که د هوښ، ذوق، هنر (کسب او کمال) او ښايست نه لرل مو اولادونه له انسانيت څخه نه باسي، خو بد اخلاقه او غير اخلاقي روزنه د هغوی انسانيت کموي او د هغوی شخصيت داغمن کوي.

اولادونه د والدينو مينې او محبت ته ډېره اړتيا لري او دا د اولادونو حق دی، چې مور و پلار بايد ورسره مينه وکړي، د استاد په شعري کلياتو کې د اولادونو پالنه او له اولادونو سره د مينې په باب شعرونه شته دي، چې د بېلګې په ډول لاندې مثالونه راوړم:

څو چې ځمکه، اسمان او دنيا شته
د مور زړه کې د مینې رڼا شته
که هيچا سره هيڅ ځای کې نه وي
مور سره محبت بې ريا شته
د مور مينه د مينو مور بوله
که دې مينه په خور يا لالا شته
د ليلی محبت که هر ګوره
د مور مينه د مينې تر شا شته
ټول عالم يې که بد ګڼي مورې
په اولاد پېرزوينه د تا شته
ستا په مينه کې نقص نه پېښېږي
تا سره سرمايه د بقا شته
تاته وي لکه تور د دوه سترګو
که دې غېږ کې اولاد نابينا شته
ژوندون تا را بښلی دی مورې
له ژوندونه نور څه شی اعلی شته
ما اول دي و تاته ژړلي
بل ځای کله د چا د ژړا شته
جنت ستا د قدم لاندې دی مورې
تر دې لوړ مقام کله د چا شته
که زما په سر وي دا ستا سيوری
نه حاجت د طوبی يا هما شته

په پورته راغلي شعر کې د مور مينه، محبت او مرحمت په هنري ژبه بيان شوی دی او د استاد الفت په شعري کلياتو کې داسې نورې بېلګې هم شته دي.

د اولادونو د روزنې په باب وايي:

د ځوکړي درد سره يې د زوی زېری ملګری
يا درنګ ساعت ته وير دی يا ډکه خوله خندا ده
په غېږ کې يې ماشوم خوښ هم پلار د ماشومانو
اولاد ته مربي ده پلرو ته مربا ده  (۲: ۳۵۰)

د اولادونو د پالنې او لارښوونې په برخه کې والدين (مور و پلار) ډېر مسووليتونه  لري، چې د مور سالمه پالنه او روزنه بيا د اولاد په شخصيت جوړولو لا مهم دی.

ارواپوهنه د ابیاتو سره اړیکې لري چې د مثال په ډول د خوشحال په نثرونواو دالفت په شعر کې مې ځينې منتخبې نمونې راوړلې او که چېرې په پښتو ادب کې د ارواپوهنې اړیکې له ادبیاتو سره تر سرلیک لاندې په لسګونو پوهنیکونه او اثار ولیکل شي نو هم کېدای شي.

ورته لیکنې

ګډون وکړئ
خبرتیا غوښتل د
guest
0 Comments
Inline Feedbacks
ټولې تبصرې کتل
Back to top button
0
Would love your thoughts, please comment.x
()
x