دلېک ښودنې (دوهمه برخه)، ترتیب او لنډیز: محمد ظاهر خان حق پرست

(ظ) : دمفرد په ځای دجمع ضمېر راوړل دپښتو له خپل اصلی روح څخه مخالف کاردی. مثلاً د(( زه وايم )) پر ځای (( مونږ وايو)) ښه تعبېر نه دی دغه شان د (( دی )) په ځای دجمع ضمېر (( دوی )) راوړل هم يو ناوړه استعمال دی. ډير کسان داکار ددرناوي په نيت کوی مګر د ژبې له قاموس اوچوکاټ څخه وځي او يوه لويه اشتباه کوي. مثلاً که وويل شي چی (( دوی تشريف راوړی وو )) نو دا سودا پيدا کيږي چه يو سړی وو که ډير ؟ .

(ع): په يوه جمله يا عبارت کښې ديوې کلمې يا يوه لفظ تکرارول او بيا بيا راوړل ښه صفت نه دی. دغه شان او اداتو تکرار هم عبارت بې خونده کوي.

(غ): دکلمو په خوښولو او راوړلو کښې ادبې لهجې ته زيات اهميت ورکول پکار دي لکه اخيستل چې ځينی خلک يي اغستل بولی .

(ف): په عمومي لهجه باندی محلي لهجه غوره ګڼل هم ښه خبره نده.

(ق): سپک ، بازاری او بې نزاکته الفاظ راوړل دليکوالۍ د کمزورۍ نښه ده مثلاً که څوک د (( خوړلو)) پر ځای د (( نغرلو)) کلمه راوړي نو دابه يو خوندور او مناسب تعبېر نه وي. همدغه شان بي ځايه د (( لوچک او سرکوزی)) کلمې راوړل هم درنې او مناسبې کلمې نه برېښي.

(ک):هر ليکونکی ته بايد د کلمو لغوي، اصطلاحي ، حقېقي او مجازي معناګانې معلومي وي. او دهرې سېمي دخلکو له اصطلاح ګانو سره پوره بلد وي.

(ل): درنې ، ناآشنا، زيږي او شډلې کلمې راوړل هم ديو ليکوال په کمزورۍ او بې ذوقۍ باندې دلا لت کوي.

(م): ترڅو چې په يوه ژبه کښې خپله کلمه موجوده وي بايد چې دبلې ژبې کلمې استعمال نشي. مثلاً د(( ژوند پرځای حيات )) د (( ترکاڼ پر ځای نجار )) د (( برخې پر ځای سهم )) او د (( دروند پر ځای سنګېن)) راوړل ديو ليکوال دبې پروايۍ او بې فکرې نښه ده.

(ن): په ځېنو ځايونو کښې دنورو ژبو الفاظ دپښتو ژبې تر قاعدې لا ندې راوستل. لکه (( عالمانو ، وويل)) ځينی کسان چې دغه (( و )) نه ورکوي نو دژبې له قانون ځنې پښه اړوی.

(و):دځېنو عربی کلمو پر ځای خپلې سوچه پښتوکلمې راوړل پکار دي لکه: د ( مستفيد شي) پر ځای ( فايده واخلی) او د ( تصميم) پر ځای ( ټېنګار) او داسی نور.

(ه) : کوښښ وکړئ چې دپښتو اصلی پښويه ( ګرامر) په لاره برابري جملې جوړی کړئ يعنی که څوک د نارينه دپاره (( دې يا هغې وويل)) استعمال کړي نو د پښتو له سوچه ګرامر سره دښمني کوي بايد چې

(( ده يا هغه وويل)) استعمال کړی شي.

( ء ): جملې بايد لنډې لنډې او دخلکو دمحاورو او خبرو اترو سره سمې وي له محاورې نه ويلې جملې جوړول دپښتو خرابول او دځان بدنامول دي . ډيرې اوږدې جملې جوړول چی مبتدا او خبر په کښې سره ډېر لری وي په پښتو ليکوالۍ کښې يو ستر عيب ګڼل کېږي.

(ی) د يو ليکوال لوی صفت دادی چې ډير مطلب او مقصد په لږو الفاظو او لنډو عبارتونو کښې څرګند کړي. الفاظ زياتول او عبارتونه اوږدول په مضمون باندې دنه حاکميت نښه ده.

(ې) دعطف تورې بايد ډېر لږ استعمال شي تر ډيره حده پوري په معنوی تړون او ارتباط باندې تکيه کول.

(ي) : څرنګه چې پښتانه په هر شي کښې سادګی خوښوي، ددوی ژوند، ناسته ولاړه راشه درشه دا هر څه ساده او بې تکلفه وي نو ځکه ددوې ژبه هم ډير تکلف نه خوښوي کړکيچن عبارت ښه نه ګڼی .

( * ) : د نويو ليکوالو دپاره تر ډيره وخته پورې ديو استاد لارښوونه او بيا دمضمون ليدنه کتنه او سمونه هم ډيره لا زمي ده.

(*): دمضمون دوهم وار کتنه هم دمضمون دسمون او ښه والی سره کومک کوي. دازما دشلو کالو خبره ده که څوک يو مضمون وليکي بيا يې يوه هفته يا يوه مياشت وروسته وګوري نو زياتي غلتي او کمزوری به ورته معلومې شي.

( * ) په پښتو ليکوالۍ کښې دلغاتو دډيروالی او دژبې د ارتوالی ته پام کول پکار دي. يعنی ورو ورو دپخوانو زړو ادبی لغاتو رواجول که څه هم په محاوره کښې نه وي دژبې دادبی پراختيا دپاره يو ستر خدمت ګڼل کيږي مثلاً (( لرغونی)) چې يوه ادبی کلمه ده او په محاوره کښې نشته مګر په ليکلو کښې اوس ډيره راځي .

په پائ کښې وايم چې ښه ليکنه ، سمه ليکنه په تيره دپښتو نثر خوږه ليکنه هغه ده چې صفا ، څرګنده ، ساده ، روانه ، لنډه ، سپيڅلی ، سوچه ، معقوله ، په دليل برابره ، درنه او خوږه وي او دا کار ډېر زيار ، زحمت ، کړاو او پلټنه ، معلومات ، لارښودنه او زياته پام لرنه غواړي. دا کار په سرسري ډول يا هسې په ټوکو ټکالو نه کيږي. په دې باره کښې حميد بابا څومره ښه خبره کړې ده.

څو دوينو ددرياب مرجوڼا نشې

مشرف به ددې در په رڼا نشې

***** ستاسو ورور محمد ظاهر خان حق پرست *****



تبصره وکړه

ستاسو ایمیل ادرس به هیڅ کله نشر نه شي.