ليک ښودنه ، ترتیب او لنډیز: محمد ظاهر خان حق پرست

دکتاب نوم: ژب ښودنه

ليکوال : پوهاند صديق الله رښتين

موضوع : ليک ښودنه

ترتيب او لنډيز : محمد ظاهر خان حق پرست

zahirkhan_2004@yahoo.com ايميل :  

خپروونکي اداره : نن ټکی آسيا

***************************************

ليک ښودنه

په هره ژبه کښې له لېک دود څخه وروسته دليک ښودنې خبره منځ ته راځی . معنا دا چې څه رنګه لېکنه وکړو * کوم ډول ليکل ښه دي ؟ او مونږ کوم ډول ليکنی ته ښه ليکنه ويلای شو؟ لېک ښودنه په اصطلاح کښې د خپلی پوهی په قوت خپل فکر په ښو الفاظو او عباراتو څرګندولو ته لېک ښود وايي . که څه هم په لېک ښودنه کې هر راز لېکنه راتلای شي نوی خيال وي او که زوړ خو چې دبيانولو ډول يې خوندور او په زړۀ پورې وي خو په يوه لېکنه باېد دوه مهم اړخونه په نظر کښې ونيول شي .

لومړی : معنوی اړخ                دوهم : لفظی اړخ

په معنوی اړخ کښې فکر ، خيال ، معنی او مقصد شامليږي او په لفظی اړخ کښې تورې ، کلمې، عبارت او جملې راځی . نو دادی مونږ په وروسته کرښو کښې دغه دواړه خواوې څېړو.دغسی لېکوال هم توری ، لغتونه محاورې او اصطلا وې  سره يو ځای کوي او په پوره ذوق او سليقه ورڅخه جملې تياروي. همدارنګه سخت او شډل لغت په راوړلو سره عبارت او سبک بې خونده کېږي .

دلغاتو زيږوالی او ناآشنائی دفصاحت او خوږوالې دښمنان دي نو ځکه دليک ډول دښه والی لومړی شرط دښو الفاظو او لغاتو پيداکول دي . ګرامري غلتي هم يوه ليکنه بې خونده کوي او دبلاغت له دايرې څخه يې وباسي نو ځکه دژبې دقاعدو او لارو پيژندنه هم يوه ضروری خبره ده دغه شان رښتينی ذوق او ښه سليقه هم دليک ښودنی په لاره ښه مرسته کولا ی شي .

دښې او پخې ليکنې دپاره يوه ژوره علمی مطالعه ، دپخو ليکوالو دکتابونو کتنه ، ژور فکر او پوخ نظر پکار دی که چېري په لومړی سر کښې دموضوع په خوښونه کښی ښه غور وشي ، دمقصد او مطلب ټکی په دماغ کښې راغونډ کړی شي او بيا ورته کلمو او تورو په ښائسته چوکاټ کښې ځای ورکړل شي نو خامخا به يوه ښه ليکنه منځ ته راشی . منظور دا چې ښه ليکنه هغه ده چی د ژبې له خپل چوکاټ او رنګ څخه ونه وځی . که چيرې مونږ په خپلو ليکنو کښې دپښتو ژبې له اصلي چوکاټ څخه سرغړونه ونه کړو او دمحاورې او خبرو اترو لمن پرې نږدو نو مونږ به دليک دښه والي دپاره پوره خدمت کړی وي. پدې کښې شک نسته چې دپخوانو غښتلو ليکوالو سبکونه پاخه او خواږه دي مګر دنويو او کوچنيو ليکونو سبکونه پيکه او بې خونده وي . ديوې ژبې ليک ډول همېشه ددغسې کسانو په لاس خرابېږي او په ژبه کښې بې مزې عبارتونه شډل لغتونه راننوځي. داځکه چې دوی دښه او ناښه ، خوږ او ناخوږ توپير نشي کولائ ، داولس هدفونه په پام کې نه نېسي، ذوق يې بې باوره وي، دژبې له اصلې قاعدو څخه ناخبره وي ، دپښتو له پخوانيو ادبې کتابونو سره نا آشنا وي او دپخوانيو استادانو په اند پسې سر نه ګرزوي نو دغسې کسان چې څه ليکی هغه به هرو مرو بې مزې ، بې خونده او دپښتو له خپل رنګ څخه ډېر لرې وي. نو ځکه خان عبد الصمد خان اڅکزي همدغسې لېکوالا نو ته وايې: څه چې تاسی ليکۍ پښتو نده. ددې خبرې يو علت دليکونکو تن آسانې ، بې پروايې او بې دردې ده او بل سبب يې دپوهې اومطالعې کمزوري او د معلوماتو نېمګړتيا ده. کچېری نوی ليکونکی دغه دواړه کمزورۍ له ځانه لرې نه کړی ، او پښتو ته ديو مسلک په سترګو وګوری او ديو امانت په توګه يې وروزي نو هغه وخت کيدای شي چی پښتو ليک ډول له خرابي او ګډوډۍ څخه بچ پاتې شي او خپل خوږ رنګ او ښايسته بڼه کښې دودې او ترقۍ لوړی څوکې ته وخېځي ، ددې هدف دپوره کولو لپاره غواړو چې دښې ليکنې او خوږ ليک په لياره کښې خپله څېړنه ګرانو ليکوالو ته وړاندې کړو ترڅو ددوی دلارې بوميا او مليا شي .

(الف) ديو مضمون دليکلو لومړی دموضوع او مطلب خوښول او غوره کول دي . کچيرې ديوه مضمون په شاوخوا کښې سړی غور او فکر ونه کړي نو بيا دهغو دپاره ښه کالب او چوکاټ پيداکول ګران دی بې فکره يو مضمون ليکل داسې مثال لري لکه چی يو سړی په سيند کښې بې ګودره ګډيږي.

(ب): دموضوع له خوښولو نه وروسته پکاردي چې په ټاکلې موضوع کښې پوره معلومات راغونډ کړی شي او له باوري ماخذونو څخه مواد راټول کړئ شي ځکه چې بې له باورې معلوماتو او کافی موادو څخه يومضمون ليکل هسې په وچه ځمکه باندې لامبو وهل دي .

(ج): يو ليکوال خپل مضمون بايد پداسې ډول او رنګ شروع کړي چی له يوې خوانه په لوستونکي دمضمون دلوستلو شوق او تنده واچوي او له بله طرفه پکښې په کنايې ډول د مقصد او مطلب پلوشې وځلوي يعنې پکار ده چې مقدمه د مطلب سره ښه ارتباط او مناسبت ولری.  

(د): دمضمون تادو او تمهيد بايد ډېر پوخ معقول او زړۀ راښکونکی وي.

(ذ): يو مضمون بايد د سيند پشان هوار لاړشي او ورو ورو دمضمون ژور تل ته ځان ورسوي د سيلاب اوبو په څير يوه شيبه غورزنګ وهل او بيا پريوتل او ټيټېدل ديوه ليکوال د کمزورۍ نښه ده.

(ر) دخپل مطلب دثابتولو دپاره له تاريخې ، منطقي او فلسفي دليلونو څخه کار اخيستل پکار دي ښايې چې هر استدلال دعقل ، منطق ، تجربې، طبيعت او فطرت په پخو ستنو کلک ولاړ وي . دجذبې ، احساس او تخيل په بنياد باندې ديو مضمون دماڼۍ درول د اومتوب او کمزورۍ نښه ده.

(ز): دپښتون ليکوال فکر،مقصد، تخيل هرڅه پښتني وي.

(س): ديو پاخه ليکوال دپاره دخپلې ژبې ادبې خپلواکې ساتل ډيرضروري خبره ده. هره ژبه ځانته خپل سوچه تعبيرونه لري. نو ښايې چې دغه خپل رنګ بڼه او جوړښت په ډېر غور وساتي اود نورو ژبو ترجغ لا ندې رانه وستلی شي.

(ش) : په ښه شان او ښه تعبير له خپل مضمون څخه يو نتيجه اخيستل او په ادبی رنګ کښې دمضمون بس کول دښې ليکنې او پوخ ليک ډول غوره صفت دی.

(ص): په يوه ليکنه کښې دمعنوي ارتباط او تړون خيال ساتل ډير غوره کار دی .

(ض): په يوه ليکنه کښې درانه ،خواږه او تللی الفاظ استعمالول دليک دښه والی لوپه نښه ده .

( ط): دهر علم خپل خاص اصطلاحات په خپل خپل ځای راوړل پکار دي. مثلاً: علت په منطق کښې دسبب په معنی او په صرف کښې دنقص په معنی دی نو ځکه يې د استعمال دځای پېژندل ضرور دي.

يادګيرنه: د ليک ښودنی لړۍ دوام لري:



تبصره وکړه

ستاسو ایمیل ادرس به هیڅ کله نشر نه شي.