fbpx

فتح الله ګولن امریکایانو ته څومره مهم دی؟

لیکواله: احسان الفقیه (اردنۍ لیکواله او ژورنالیسته)

په ترکیه کې د ناکامې کودتا لس ورځې تېرې شوې، حقایق کرار-کرار روښانه کیږي او له توطیو څخه ورځ په ورځ پرده پورته کیږي، داسې ښکاري چې په کودتا کې د فتح الله ګولن تر شا د نړیوالو کړیو او قوتونو ملاتړ موجود وه.

په امریکا باندې په کودتا کې د لاس درلودلو تورونه ډیر قوي دي او نباید د امریکا په هغو څرګندونو باور وشي چې ګویا له کودتا څخه نا خبره وه او په کې ښکېل نه وه. تر دې مخکې امریکا د مصر کودتا په اړه هم دغسې څرګندونې کولې، خو د اتومي انرژي نړیوال اژانس پخواني مدیر او د مصر په کودتا کې د سیسي باوري کس (ډاکټر محمد البرادعي) پخپله ویلي وه چې د محمد مرسي پر خلاف کودتا یې له امریکایانو سره په هماهنګۍ ترسره کړې وه.

په ترکیه کې نیول شوو پوځي جنرالانو اعتراف کړی چې د «انجرلیک» په پوځي اډه کې د امریکايي افسرانو په حضور کې کودتا رهنمايي کیده.

په انقره کې د امریکايي سفارت اعلامیه ډیره بوږنوونکې وه، خپلو اتباعو ته یې د احتیاطي سپارښتنو ترڅنګ وضعیت داسې ښودلې وه چې ګویا د ترکیې پوځ پاڅون کړی، خو کله چې کودتا ناکامه شوه لهجې يې تغیر وکړ او د ترکي حکومت په ملاتړ یې رسمي اعلامیې خپرې کړې.

پورتني حقایق او همدارنګه په امریکايي او اروپايي رسنیو کې د ترکيې حکومت په خلاف پروپاګند دا احتمال قوي کوي چې د کودتا لپاره مخکې له مخکې زمینه سازي روانه وه.

سربېره پر دې، د امریکايي سیاستوالو هغه څرګندونې د پام وړ دي چې له کودتا وړاندې یې کولې، فارین پالیسي مجلې د (د “اردوګان” په څېر ستونزه څرنګه حل کړو؟) تر سرلیک لاندې د امریکا پخواني مرستیال ولسمشر «ډیک چیني» د ملي امنیت مشاور «جان هنا» لیکنه خپره کړې وه، نوموړي ویلي وه چې اردوګان د ترکیې، منځني ختیځ، اروپايي اتحادیې او امریکا لپاره ګواښ دی.

امریکايي اکاډمیک شخصیت او د پوځي چارو کارپوه «میشل روبین» تر کودتا څو اونۍ مخکې په یوې لیکنه کې ویلي وه چې حالاتو ته په کتلو داسې معلومیږي چې که په ترکیه کې کودتا رامینځته شي، ښايي امریکا یې مخالفت ونه کړي.

نه غواړم چې په کودتا کې د امریکا د لاسلرنې په اړه د کارپوهانو او څیړونکو له خولې د دلایلو لړۍ وغځوم، د دې لیکنې مقصد له امریکا سره د فتح الله ګولن اړیکي دي او دا چې ولې د امریکا له ملاتړ څخه برخمن دی؟

عجیبه دا ده چې د ګولن په مشرۍ د «خدمت» ګوند اړوند موسسې د نړۍ په ګوټ ګوټ کې په ۱۴۰ هیوادونو کې فعالې دي، نوموړی ګوند زیات شمېر رسنیزې، کلتوري او سوداګریزې موسسې لري، د مثال په توګه تر ۱۵۰۰ زیات تعلیمي مراکز او شاوخوا ۱۵ پوهنتونونه لري.

د تعجب لامل دا دی چې دغه فعالیتونه ۴۰ کاله مخکې پیل شوي دي، یعنې هغه مهال چې ترکیې د سیکولر حکومت تر جبر لاندې ژوند کاوه، خو له دې سره- سره فتح الله ګولن په ترکیه کې د سیکولر مشرانو له ستاینې او توصیف څخه برخمن وه، دا په داسې حال کې وه چې له بل هیڅ اسلامي وزمه خوځښت سره یې دغه ډول چلند نه کاوه.

امریکا چې نوموړي ته یې په خپله خاوره کې ځای ورکړی، هلته ګولن د سیاسي او علمي کړیو په مینځ کې د ډیر ارزښت خاوند دی، په امریکا او نورو هیوادونو کې د پوهنتون د استاذۍ مختلفې رتبې د هغه په نامه نومول شوي دي، او د هغه د اصلاحي افکارو او نظریاتو د څیړنې په موخه ګڼ کنفرانسونه دایریږي.

د امریکا پخوانی ولسمشر «بل کلنټن»، د بهرنیو چارو دوه پخواني وزیران «جیمز بکیر، مادلین اولبرایټ» د هغو امریکايي سیاستوالو له ډلې څخه دي چې د ګولن ستاینه یې کړې ده.

فتح الله ګولن د ځانګړې صوفي نظریې څښتن دی، دا هغه اسلامي نظریه ده چې امریکا یې په اسلامي نړۍ باندې د تپلو په لټه کې ده، ځکه چې د ادیانو ترمینځ نږدېکت او د عقائدو ترمینځ توپیر ختمولو ته لار هواروي، له سیاست څخه جلاوالی خوښوي او ټول ترکیز یې په روحاني اړخ وي.

د سپتمبر ۱۱مې پیښو وروسته دغې نظریې ته د امریکا توجه زیاته شوه، امریکا غواړي چې دا نظریه، په اصطلاح د «بنسټ پالې» اسلامي نظریې په خلاف راپورته کړي، ګولن د دغې نظریې یو له مخکښو کسانو څخه دی.

د «معتدلو اسلامي شبکو جوړول» تر سرلیک لاندې د «رانډ» په نامه څیړنیزې موسسې یو راپور نشر کړی، د نوموړي موسسې په راپورونو باندې د امریکا پالیسي جوړوونکي ډیر اعتماد کوي، په یاد راپور کې فتح الله ګولن «راتلونکی ملګری» بلل شوی او د امریکا لپاره د نوموړي د اهمیت وجه بربنډه شوې. په راپور کې راغلي:

«ترکي دیني مشر فتح الله ګولن د معتدل او نوي صوفي اسلام لپاره کار کوي، نوموړی په دولت کې د اسلامي قانون د پلي کولو مخالف دی، د هغه په ګومان د اسلامي اوامرو لویه برخه د افراو په شخصي ژوندانه پورې اړه لري او ډیر لږ احکام یې له واک او دولت سره تړلي دي، هغه په دې باور دی چې د دولت لپاره نه ښايي چې اسلامي شریعت تطبیق کړي، ځکه چې دین یوه شخصي موضوع ده او د یوې مشخصې عقیدې غوښتنې باید په ټولو خلکو باندې تحمیل نه کړل شي».

بناء د اسلام هغه ماډل چې امریکا ورته لیواله ده ټولې ځانګړنې په ګولن کې پیدا کیږي، دا ماډل د هغې نظر څخه په فاصله کې دی چې اسلام ته د (دین او سیاست) په توګه قایل دی، په دې نوي ماډل اسلام کې دین ته د شخصي موضوع په سترګه کتل کیږي، او دا هغه څه دي چې کټ مټ یې سیکولران غوښتنه کوي. نو ویلی شو چې د ګولن مفکوره د امریکا له مزاج سره غاړه غړۍ ده او له سیکولر تګلارې سره هیڅ ټکر نه لري، ښايي همدا لامل وي چې په اکثرو هیوادونو کې د نوموړي د ګوند فعالیتونه په ډیرې اسانۍ لار موندلی شي.

امریکا درک کړې چې د عدالت او پراختیا ګوند ترکیه یو ځل بیا د اسلامي امت غېږې ته وروګرځوله، او دغه ګوند د واقعیتونو په نظر کې نیولو سره په تدریجي ډول د ترکیې د اسلامي کولو تګلاره پر مخ بیايي، او دا هغه څه دي چې د امریکا له ګټو سره اړخ نه لګوي، نو ځکه طبیعي خبره ده چې امریکا د اردوګان او ګوند د راپرځولو لپاره د کودتا مرسته وکړي، د دې کار لپاره امریکا د فتح الله ګولن تنظیم ته د لاس غځولو پرته بله لار نه درلوده، کوم چې د ترکیې د ټولو دولتي ادارو په رګ- رګ کې ځای نیولی دی.

پاتې شوه دا خبره چې امریکا به په اغلب ګومان ترکیې ته ګولن ونه سپاري، که څه هم ترکیه په امریکا باندې د فشار ډیر چانسونه په لاس کې لري خو امریکا به دا کار ونه کړي، ځکه چې په دغسې یوه عمل سره به په امریکا باندې خپل ایجنټان باور او اعتماد بایلي، خو امکان لري چې بل داسې هیواد ته یې ولیږي چې له ترکیې سره د مطلوبو کسانو د تبادلې معاهده نه لري، زما په نظر ممکن دغه هیواد مصر وي، د ترکیې حکومت د مصر له اوسني واکمن نظام سره مخالفت لري.

دا په داسې حال کې ده چې د سیسي رژیم طرفدارو رسنیو په دې وروستیو کې ګولن ته د پناه ورکولو کمپاین شروع کړی ترڅو نوموړي ته په مصر کې ځای ورکړي او د ترکانو په ضد ترې د فشار آلې په توګه کار واخلي، شونې ده چې امریکا او مصر په دې اړه یو تفاهم ته رسیدلي وي، او د سیسي طرفداره میډیا به ورته له اوسه ذهن سازي کوي.

avatar
1 د تبصرو شمېر
0 د ځوابونو شمېر
0 ار ایس ایس کې ګډونوال - څارونکي
 
ډېر غبرګون شوې تبصره
تر ټولو ګرمه موضوع
  ګډون وکړئ  
نویو زړو ډیرو خوښو شویو
خبرتیا غوښتل د
مولوي اسدالله (کریمی)
میلمه
مولوي اسدالله (کریمی)

رښتیاهم د ترکیې اوسنی حکومت باید ډیرځیرواوسي او له امریکا څخه دګولن د ورسپارلو په موضوع کې واضح اوڅرګند موقف ونیسي او ورته روښانه کړي، چي ترکیې ته په هیڅ ډول دمنلونه ده، چي ګولن دي خپله له ترکیې پرته بل هیواد ته وسپارل شي.
که ترکیه داسي څرګند دریځ اختیار نه کړې نو بیا به ګولن له دې نه هم ډیر د ترکیې د اوسني نظام له پاره خطرناک ثابت شي، ځکه دفعالیت له پاره به یې امکانات لاډیرشي او له نژدې څخه به خپلو غرب پاله هڅوته دوام ورکړي.