شکر يا ډيابت څه ډول ناروغى ده؟

مطيع الله شنيزى

دشکر ناروغى د انسان په وجود کى د انسولين د هرمون د نشتوالى يا کمبودوالى په صورت کى د انسان د وينى د ګلوکوز په لوړيدو سره منځ ته راځى.

شکر يوه دوامداره او مزمنه ناروغى ده چى د بدن دفاعى سيستم له منځه وړى او ناروغ په مختلفو مرضونو اخته کوى،  په افغانستان كي د شکر ناروغي د پرمختګ په حال کى ده چى د مړينى کچه يى% 2,7  په کال کى ښودل شوى، چى په نړى کى د سروى له مخى په 2015 کال کى 415 ميليونه کسان د شکر په ناروغى اخته دى چى کيداى شى تر 2040 کال پورى تر 642 ميليونه پورى ورسيږى چى %2,7  ميليونه يوازى په افغانستان کى دى چى کيداى شى داکچه نوره هم لوړه شى.

خواړه چى په روزانه ژوند کى مصرفو لکه د غنمو ډوډي، شيدى،کچالو او ميوى  په زياته اندازه ګلوکوز لرى چى دا ګلوکوز د کاربوهيډريت په ډول معدى ته ځى او په معده کى د انزايم په واسطه ترشيح کيږى او په ګلوکوز بدليږى چى ورسته بيا وړو کلمو او وينى ته داخليږى چى په وينه کى د انسولين د هورمون په واسطه ټوټه کيږى چى د بدن د ضرورت په اندازه مصرفيږى.

انسولين د پنقراس د غدى په واسطه په بدن کى توليديږى چى دا غده د معدى لاندى موقعت لرى.

د شکر ډولونه:

1 – د هغه وخت واقع کيږى چى کله د انسان دفاعى سيستم د بيتا حجرى په پنقراس کى له منځه يوسى کوم چى انسولين جوړوى يعنى ګلوکوز په حجرو کى حرکت نشى کولاى ځکه چى انسولين نه توليديږى چى دغه ډول ته د وينى لوړ شکر وايى.

2 – دا يوه اوږد مهاله او عادى ناروغى ده چى پنقراس په لمړيو مرحلو کى زيات انسولين توليدوى چى په مقابل کى وجود نشى مصرفولى چى بيا د وخت په تيريدو سره پنقراس د ساتلو ظرفيت له لاسه ورکوى يعنى انسولين نشى کولاى چى د ګلوکوز اندازه په وينه کى په عادى ډول وساتى چى د ډول شکر ته د انسولين مقاومت  وايى.

د شکر د ناروغى نښى:

1 – تنده

2 – سردردى

3 – جنسى ناتواني

د شکر د ناروغى سببونه:

1 – سګريت څکول

2 – د وزن زياتوالى

3 – د ورزش نه کول

4 – په خوړو کى زياته غوښه،چربى او خواږه خوړل

د شکر د ناروغى مخنيوى:

1 – په دوامداره توګه د ورځى نيم ساعت ګرځيدل يا سپورت کول

2 – د وزن کمول

3 – درى وخته د ورځى ښه خواړه يعنى سبزيجات او ميوه خوړل

4 – د سګريت نه څکول