دفلکي علومو لارښود (7) دزاويو پېژندنه او اقسام يې

مفتي احسان الله

زاویه ددرجو په اعتبار سره څو قسمونه لري:

زاویه قایمه (Riqht-Anqle):

هغه زاویه چې ددایرې پر 90 درجو مشتلمه وي، هغې ته زاویه يې قایمه ویلکیږي، کله چې دایره پر څلورو برخو تقسیم شي، هره برخه يې یوه زاویه قایمه تشکیله وي.

زاویه حاده (Acute anqle):

او کله چې بیا زاویه تر 90 درجو پر کمو درجو مشتمله وي، هغې ته زاویه حاده وايې.

زاویه منفرجه (Obtus anqle):

تر 90 درجو زیاته او تر 180 درجو کمه زاویه بیا زاویه منفرجه بلله کیږي.

زاويې په خپل منځ کې دنسبت په اعتبار پر څو قسمه دي:

دزاویو ددې اقسامو دپیژندني لپاره دراس او عمود شکلو تعریف اړین دی.

راس (Vertex):

دوه خطونه یا شعاعي چې پر یوه نقطه سره یو ځای شي، هغې نقطې ته يې راس الزاويه (دزاوې سر) ویلکیږي، او دواړو خطو یا شعاعو ته دمثلث ساقان او یا ضلعې وايې.

عمود:

عمود هغه مسقیم خط دی، چې پر بل برابر (مستقیم) خط يې راکش کړي، او په نتیجه کې زاویه قایمه جوړه شي.


A عمود دی پر D-B خط باندي.

متقابلي راسي زاويې (Vertical Anqle):

کله چې دوه برابر خطونه یو بل سره قطع کړي، په نتیجه کې څلور متقابلي او متساوي رسي زاويې جوړيږي، دټولو راس به لازما سره یو وي، او قیاس به یې هم سره برابر وي، که یوه 45 وي، ضرور به هغه بله هم 45 درجي وي.

A ـــــــB او E ـــــــF سره متقابلي زاويې دي، او یو دبله سره متساوي هم دي، او راس يې هم سره یو دی.

متصله زاویه (Adjecent Anqle):

دوو داسي زاویو ته وايې، چې راس او یو خط (ساق) يې سره مشترک وې.


A ــــــــ B متصلي زاويې دي.

متقابلي زاویې (Opposite Anqles):

دمثلث یوې ضلعي ته مخامخ، منځنۍ زاويه، دهغې ضلعې متقابله زاویه بلله کیږي.

دضلعي B ـــــــ E متقابله زاویه 20 ده، او د E  ـــــــF   10 ده، د B ــــــــ F بيا متقابله زاويه 30 ده.

متبادلي زاويې (Alternate Anqles):

کله چې یو خط دوه برابر خطونه پرې (قطع) کړي، په نتیجه کې متبادله او متناظره زاويې جوړيږي، که دواړي زاويې ددغو دوو خطو په منځ کې دخط قاطع یو بل خواته راشي، نو زاويې متبادلي ورته وايې.

A ـــــــ D ، او B ــــــــ C متبادلي زاويې دي.

متناظري زاویې (Corrospondinq Anqles):

دمتبادلي زاويې په دغه یاد شکل کې که یوه زاویه دبرابر (مستقیمو) خطو دننه او بله دباندي وي، هغو ته منتاظره زاويې وايې، خو دواړي زاويې به دمتبادلي بر عکس دخط قاطع پر یو طرف وي.


B ــــــــ D، او A ــــــــ C متناظره زاويه دي.

متکاملي زاويې (Supplementary Anqles):

کله چې ددواړو زاویو مجموعه (180) درجې پوره کړي، یعني ددواړو زاویو مجموعه، زاویه مستیقمه جوړه کړي، هغې هري یوې ته متکامله زاویه وايې، یا په اسان الفاظو، چې ددواړ مجموعه نصف دایره جوړه شي، هري یوې ته مکمله زاویه وايې، هره یوه دهغه آبلي کاملونکې ده.


د40 درجو زاويې، 140 درجو زاویه کامله کړه، یعني زاویه مستقیمه (180) يې ترینه جوړه کړه، یا بالعکس د 140 زاویې، د40 درجو زاویه پوره کړه او د 180 درجو زاویه يې ورنه جوړه کړه، حاصل داشو چې هره یوه دهغه آبلي کاملونکي شوه.

متممه زاويې (Complementary Anqles):

کله چې ددواړو زاویو مجموعي درجې (90) ته ورسیږي، هري یوې ته متممه زاویه وايې، هره یوه دبلي تامونکې ده.


د B درجو زاويې، د A درجو زاویه پوره کړه، او زاویه قایمه 90 يې ترینه جوړه کړه، او یا بالعکس د A درجو زاويې، د B درجو زاویه پوره کړه، قایمه يې ترینه جوړه کړه.

مستقیمه زاویه (Straight Angle):

ددوو نقطو په منځ کې چې تر ټولو لنډ خط کش کړي، هغه ته مستقیه زاویه وايې، او مستقیمه زاویه به همیشه 180 درجې، یا نصف کره وي.

محدبه زاویه:

هغه زاویې ته وايې محدبه او يا منعكسه زاويه وايې، چې تر 180 درجو زیاته او تر 360 کمه وي.

د ک زاویه تر 180 درجو زیاته او تر 360 درجو کمه ده.

avatar
  ګډون وکړئ  
خبرتیا غوښتل د