shakhsiat

د شخصیت تعریف او په هغه تاثیر لرونکی عوامل – لومړۍ برخه

شخصیت عربي کلمه ده چي له شخص ځخه اخستل شوي.په عربوکي شخص هغه چاته ویل کیده چي هغه به په سینما یا تیاتر کي کي د خلکو په وړاندي اکټونه کول اودځینو فعالتونوتمثیل به یی کاوه هغه به یی بیا با شخصیته یا شخصیت لرونکی شخص باله.
داچه انسان متحریک،ټولنیز،تاثیرکونکی اوتاثیر‍منونکی موجود دی،جسمي اورواني فعالیتونه یي دخپلو روانې حلاتواو احساساتودبدلون اوهمدارنګه دبهرنیو عواملواو پیښوځخه اغیزمن کیږي،

بدلون کوي چه ورسره یي روانې حالات(عواطف،احساسات،انګیزي)هم بدلون کوي چه دانسان فزیکي جوړښت یا ډانچه هم تراغیزي لاندي راوستلاي شي لکه دویري ،خپګان،اوخوشحالي په وختکي جسمي تغیرات ،بدلونونه اوحرکات چه له انسان ځخه صادریږي.
فروید دشخصیت دبیان اوجوړښت په برخه کي دانسان جسمی جوړښت دبدن غړو اوظاهري شکل ته ارزښت ورکوي او وايي چه داد انسان دبدن جوړښت اوښکاره برخه ده چه شخصیت جوړوي،او په موحیطي اغیزو اوتاثیراتو سترګي پټوي ولي دفروید دنظر په خلاف موراي بیا داسي وايي:
شخصیت په انسان کي ټول هغه رواني صفات اوځانګړتیاوي دي چه دفطري محرکاتو اوټولنیزو تاثیراتوداغیزي پراساس په انسان کي راپیداکیږي.
بقرراط (۴۰۰)ق م :بقراط د شخصیت په جوړښت کي بیا دانسان په وجود کی هغه مایع چه د(سایل اومایل) په نومونو یاده کړي دارزښت وړبولي چه دشخصیت په جوړښت کي رول لري.دهمدي مادي دتاثیراتو پراساس يي شخصیت په ځلور ډوله (دموي،صفراوي،سوداي اوپه بلغمی) تقسیم کړی چه هریويي دجلا صفاتو اوخصوصیاتو لرونکی وی.
ګوستاف یونګ چه دشخصیت دپیژندني اودهغه دځیړني له پاره يي کار کړی شخصیت يي په دوه ډوله بیان کړی.
 خوشحاله یاخنده رویه شخصیت.(Extrovert Personality of Extraversion۱)
)شخصیت.selfish and introvert personal)ځان غوښتونکی یاانطوایی(2
چه هر فرد که ددی شخصیتونو ځخه دیو لرونکی وی ځانګړې ځانګړتیاوی به لري لکه په خوشحاله اوخنده رویه شخصیت کي :له چاپیریال سره جوړ راتلل،له خلکوسره خوشحاله وخت تیرول،محبت اودوستي ښکاره کول،له نوروسره توافق،چالاک اوفعال اوسیدل،دمحیط په اړه جديفکرکول،ټولنیزعادات اوقوانین مرعات کول چه د داسي شخصیت لرونکي فرد په شخصیت جوړونه کي مهم رول لري.اوهم دا رنګه دانطوايي شخصیت لرونکی چه دځان خوښونی،دخپلي موخې بدلول،دقوانینو او واقعو تابع ،هیاجانی کیدل،په دوستي کي سختي،زیات شرم حیا اودګوښه والي خوښول او دداسی…….ځانګړتیاو لري.
:Cattle Theoryکاتیل:
کاتیل شخصیت دمرکزي او سطحي صفاتو دارزښت پراساس داسی تعریف کړی: په انسان کي ټول موجوده منظم اوسره تړلي صفات چه دهغو پراساس کولاي شودیوه فرد دراتلونکي ژوند وړاندینه وکړو اودیوه فرد له بل ځخه فرق اوجلاوالي ورباندي وکولاي شو شخصیت بلل کيږي.
کاتیل داصفات داسی روښانه کړي:
ــــ ذکاوت دکم عقلي په مقابل کي.
ــــ زړورتیا دبزدلي په مقابل کي.
ــــ خوشحالي دخپګان په مقابل کي.
ــــ هیاجان دارامي اوحوصلي په مقابل کي.
دکاتیل بیان شویو صفاتو اوځان ګړتیاوو ته په کتو سره که وغواړو چه په ماشوم کي داسي صفاتو وروزو چه هم په خپل ځان باوري،ښه رویه لرونکی اودښي سلیقي لرونکی واوسي نوپه ماشوم کي د دي صفاتود پیداکولو لپاره باید هځه وشي.
پاولوپشخصیت په انسان کي دمزاجي حالت دموجودیت پراساس تعریف کړی اومزاج يي په ځلور ډوله بیان کړی.
ـــ هیاجاني مزاج :چه ددي مزاج لرونکی د دعوه ګیر،له نوروسره عداوت اوکینه لرل،احساساتي،بیړه کونکی اود داسي نورو صفاتوارونکی وي.
ـــ متواضع اوعاجز مزاج: دامزاج لرونکی دفعالیت ضعف،تنهایی اوخفګان ته لیوالتیا،دځان دارامي په خاطر له نورو سره ارام کول،له اندازي زیات ارامي خوښونکی.
ـــ په کړنوکي فعال اومتوازن مزاج: د دی مزاج لرونکی داسي ځایګړتیاوی لری چی دنورو مزاجونو درلودونکي يي نه لري لکه:زر خفه کیدل،فعال اومتحرک،اومعتدل شخصیت درلودل.
ـــ ارام مزاج: دامزاج لرونکی ددي ځانګړتیاوو لرونکي وي: متوازن شخصیت،پخ شخصیت کی د توازن ساتل،په ارام فکر کول،فپه فمري ډول حرکت کول،خږځښت اوفعالیت خوښول ددی کسانو له اصلي ځانګړتیاوو شمیرل کیږي.
تاج الدین(ملت مل)شخصیت داسی تعریفوي: شخصیت هغه مقام،ارزښت اواحترام ته ویل کیږي چې دټولنې خلک یی یوچاته په ټولنه او خپل زړه کي په خپله خوښه بي له کومې تمې اوتمنا ورکوي.
شخصیت دیوچا په ژوند کي یوه مجموعي لاس ته راوړنه ده،نه دا چي دشخصیت پوره والي،په شخصیت تاثیرلرونکي فکتورونه دي یوه ورځ، میاشت یا یوکال په برکي ونیسي.
همدا ډولراتلونکي پیښي،د موقعیتونو بدلون،تحصیلي کچه او چاپیریال دفرد په صفاتواوخصوصیاتو اغیزه کوي چي داد شخصیت متاثیره کیدل اوبدلون بللاي شو،په دی اساس ویلای شو چه شخصیت تل پاتي مقام نه بلکي بدلیدونکی حالت لري.داچي شخصیت په انسان کي ټول موجوده صفات اوځانګړتیاوی په برکي نیسي دماشوم ددی صفاتو اوځانګړتیاوو دلاښه جوړښت اوتنظیم لپاره باید دپیدایښت اولا له هغه ځخه وړاندي تصمیم ونیول شي.والدین،دکورنۍ غړي،چاپیریال اوتحصلی موسیسي ټول هغه ځه دي چه دماشوم په روزنه او ښه شخصیت جوړونه دپام وړاغیزه لري.
 دماشومتوب دوره چي دژوند دحساسو اونازکو پړاونو ځخه شمیرل کیږي باید دماشوم احساساتو،عواطفو اوپه هغوي تاثیرلرونکو عواملوته جدي پاملرنه وشي،
دمندو اوپلرونو رویه اوچلند له ماشوم سره،دماشوم په وړاندي دمور اوپلار چلند له یواوبل سره،په کورنۍ کي دنوي ماشوم پیدا کیدل اوله مخکیني ماشوم سره رویه،دکورنۍ دنوروکسانوخپل منځي اړیکي چی دماشوم په شخصیت اوروزنه تاثیرلري باید دماشوم لپاره خوشحالونکي اوماشوم ته ډاډوربښونکي وي. له ماشوم سره دکورنۍ دغړو رویه اودهغوي خپل منځ اړیکي دماشوم په لاشعور کي داسي ثبتیږي چي په ځواني اونوي ځواني کي دماشوم په شخصیت ژوره اغیزه لرلايشي.
داچه په شخصیت تاثیر لرونکی عوامل اوهغه ځه چي دانسان په  جسمي اورواني حالت اغیزه کوي زیات،اوانساني احساسات،عواطف اوذهنیت دبهرنیوعواملواوواقعوپه مقابل کي ډیر حساس اونازک دی نومجبوریږوچه دشخصیت له پاره یونسبتآ همشوموله تعریف وکړو:ټول ښکاره،پټ یاجسمي اورواني،مزاجي، دټولنیزي پیژندني سره تړاولرونکي اوپه یوه کرښه دبرابروصفاتوټولګه دفرد له شخصیت ځخه عبارت ده.
دانسان دشخصیت ټول صفات اوځانګړتیاوي دلمیزنظام غوندي په یوه معلوم اوټاکل شوي لوري،په یوه معلوم انداز اوکرښه حرکت کونکي دي ،ترځوشخصیت له اختلال اومتضرر کیدو ځخه وساتل شي.
تاج الدین ملت مل بیاهغه فکتورونه چه پرشخصیت اغیزه لري داي بیان کړي:
 ۱)ــدیوثابت دریځ درلودل: باید کوشش وشي چه دیوي موضوع په اړه ښه اونیک دریځ غوره شي اودامکان تراندازي په خپل دریځ ثابت پاتي کیدل په خپل ځان دباور او اعتماد په معنا ده.
۲)ـــ رښتیا ویل: رښتیا ویل چه الهي امر اوفرمان  ده،انسان ته معنوي ارزښت اومقام ورکوي،که ماشوم له هماغه کوچنیوالي په رښتیاویلو عادت شي او له مور اوپلار ځخه درښتیا ویلو تلقین وکړي،مندي اوپلورونه دماشوم په وړاندي له دروغ ویلو ځخه ډډه وکړي،له ماشوم سره په کړيي وعده وعده وفا وکړي ترځوماشوم په دروغ ویلو عادت نه شي اووعده خلافي زده نه کړي.۳)ـــ په پریکړوکي جدیت: که په خپلوتصمیمونو اوپریکړوکي ثبات، پایښت اوجدیت ونه لرو نه شوکولاي داهدافو دلاس ته راوړلو په لاره کی صبر اوحوصله له لاسه ورکړو.
۴)ـــ ژمن پاتي کيدل:‍‍‍‍ژمن پاتيدکیددل د دي لپاره چی ماشومان هم ژمنی ته د پاتی کیدلوتلقین زده کړی، وفا او په ځان باور پیدا کړي،رښتیا زړه کړي او دنورو په وړااندي هم باوري واوسي،ولي دا چه لویان باید داصفات اوځانګړتیاوي په ځان کي پیداکړي،خپل شخصیت جوړ کړي ترځږوماشومان هم دهغوي له ښو صفاتو ځخه ماشومان تلقین وکړي.
۵)ـــ په وخت ټنګښت: داسلام مقدس دین وخت ته په ارزښت ورکولوټنګار کوي. ددي له پاره چه ژوند مو عبث اوپه داسي ځه نه وي تیرکړی چه داخیرت په ورځ دژوندانه پوروړویو باید دژوندانه هره شیبه باارزښته اواود ځان لپاره قیمتي وبولو.دالله (ج) عبادت کونکي اودمسلمانانو خدمت کونکي واوسو،ماشومان هم دوخت په ارزښت وپوهوه ترځوخپل وخت بي ځایه تیر نه کړي.  
۶)ـــ دنورو احترام لرل:وايي د نوروته احترام وکړه چه ستا احترام وشي. اوبل داچه که ځه د څان له پاره خوښوه هغه باید دنورو لپاره هم خوښ کړو. نو ددي لپاره چه له نورو ځخه دځان لپاره داحتراوم لرلو غوښتنه ولرو او دا دځان لپاره ښه وبولو چه نور باید احترام راکړي،باید نوروته احترام ولرو اوپه درنه سترګه ورته وګورو . په همدي اساس د دي لپاره چه ماشومان په ځواني اونوي ځواني کي نوروته احترام او دراوی ولري باید درسول(صل الله علیه وسلم) اخلاق  سیرت اوله خلکو سره رویه باید وروښودل شي.
 ۷)ـــ په ژوند کي انډول اوتعادل ساتل: دتعادل او وسطیت دساتلو په اړه الله (ج) فرمايي:(لایکلف الله نفسآ الا وسعها) هیځ کوم نفس یا ساکښ له خپلي توانايي پورته مکلف اومسول اومکلف نه دی.بل دا چه په رسول (صل الله علیه وسلم)دوحي نازلیدل په وقفه يي ډول شوي نه په یوځل چه دا مونږته دژوند په چارو کي دتعادل او وسطیت درس راکوي. خودابه راواخلو په خپل ژوند کي به يي عملي کړو،له ماشوم سره په مینه کولو،تعلیم ورکولو،نازولو اوهغوي ته په غوسه کولو کي له انډول اوتعادل ځخه کار واخلو، دزوي اولور، دمشر اوکشر اولاد ترمنځ د په مينه کي انډول او توازن باید په پام کي ونیول شي ترځو ماشومان هم په ژوندانه کي دانډل دساتلو درس زده کړي اودژوند په چارو کي تعادل مرات کړي.
 ۸)ـــ  په کار کي رښتنولي: دا یوه اسلامي او وجداي دنده ده چه په کړنو کي باید صادیق اورښتیني واوسو له دوکي چل او فریب ورکولو ځخه ځان وساتو کنه نودا په خپل ځان کي منافقت اودوه مخي ده.په کړنو کي لټي اوټګي دالله(ج)په وړاندي جرم او ګناه ده، خپل اعتبار،وقار اوباور هم پکي بایلل کيږي.که په کارونو کي صداقت اورښتنولي نه وي اودیوي زري په اندازه ریا اوځان ښودنه پکي وشي دهرکار کړنه که دمادي شیانو دلاس ته راوړلو په برخه کي وي اوکه په معنوي لاس ته راوړنه کي وي اوزښت او برکت يي له میځه  ځي اوپه اوبولاهو کیږي.
که ماشوم ته درښتنولي،صداقت او اخلاص دکولو درس وروښودل شي او له هغوي سره چل،فریب اوټګي ورسره ونه شي،له ماشوم سره په کړیو وعدو وفاوشي اوکړي ژمني ترسره شي ماشوم دصداقت اورښتنولي درس زده کوي،صادق اورښتونی روزل کیږي.
۹)ـــ اسرار اوراز ساتنه : دراز اوخبري ساتل هغه ځه دي چه رسول(ص) ورباندي ټینګار کړی چه داله یوه لوري دخپل ځان اعتبار او وقار ساتنه ده ده اوله بل لوري دمنافقت ، چغلګري اودفساد مخه نیول کیداي شي، چه د فرد شخصیت،عزت او د باور دلرلو په برخه کي ارزښت لري.
۱۰)ـــ امانت ساتل:امانت ساتل درسول(صل الله علیه وسلم) له صفاتو اوځانګړتیاوو ځخه ده هر مسلمان باید امانت ګار اوراسګار واوسي اوبل داچه رسول الله (ٌص) دښو اخلاقو اوښه شخصیت یوه ښه
نمونه ده نود اومتیان يي باید دپیروي په برخه کي دا هم په پام کي وساتي جه باید امانت ساتونکي واوسي او خپلو ماشومانو ته دامانت ساتنی اورښتنولي درس ورکړي .
۱۱)ـــ روښانه اوعامیانه خبري کول:له هر چاسره دهغه کس د استعداد،پوهي اود درک دقوي دتوان په اندازه باید خبري وشي ځکه له خبرو کولوځخه موخه همداده چه مقابل لوری وپوهوه اویا دیوځه په اړه خپل ځان پوه کړو چه دا له یوي خوا دښه شخصیت ځانګړتیاده اوله بل لوريدمقابل لوري دپوهولو مهارت اود خبرو کولو هنر دي.
۱۲)ـــ نرم والی او تیریدنه: مسلم دعایشه (رض) څخه روایت کړی چه رسول(صل الله علیه وسلم)فرمایلي دي: خداي(ج) نرمي کونکی ده اونرمي خوښوي،په نرمي ورکړه کوي اوپه عنف او تشدد هیڅ شی چاته نه ورکوي.
که له خلکو سره په نرمي او قراري چلند وشي،له ماشومانو او تنکیو ځوانانو سره په مینه او حوصله مندي رویه وشي هغوي هم نرمي کونکي،بښونکي او رحم کونکي تربیه کیږي،اووبه کولاي شي چه بیا په ټولنه کي دښه شخصیت لرونکي واوسي.
۱۳)ـــ زړورتیا اوزغم درلودل: میړانه،زړورتا اودژوند ناخوالو ته ټټر ډبول هغه څه دي چه انسان ته دژوند کولو توان اوحوصله ورکوي او وکولاي شي د ژوند دلاري دکږلیچونو ځخه تیر شي.ه وغوړو چه په ماشومانوکي دپه ځان دباور او حوصلي توانا پیداکړو،وايي چه که ماشوم وپرځي یاداسي ولویږي چه زخمي نه شي پریږدی چه پخپله پورته شي اوپه ځان کي دخپله پورته کيدو احساس اوتوانايي پیداکړي اوپه ځان ډډاډمن وروزل شي.
 ماشومانو ته د دي صفاتوپه ورزده کولوکي مندي اوپلرونه باید پوره مهارت اوځیرکتیاولري.  
د دي ځانګړتیاوو په درلودلو سره فرد کولاي شي په خلکو اوټولنه کيخپل شخصیت،مقام اوارزښت وساتلاي شي.خودا صفات اوځانګړتیاوي په یوچاکي په یوځلي اوتصادفي شکل نه شي رامنځ ته کیداي،بلکي په ماشوم کي د دي صفاتو دروزلو لپاره باید مندي اوپلرونه ماشوم ته له کوچنیوالي دا صفات ورزده کړي.

لیکوال: ذبیح الله ښاد

د نن ټکی اسیا یوټیوب چېنل
avatar
  ګډون وکړئ  
خبرتیا غوښتل د