ادبي لیکني

کره کتنه – لنډه کیسه – لیکوال: ذره بین

سهار لمر لا سم نه وو تود شوی چې  لمانځنغونډه پیل شوه ، زه د څوکیو په دوهم کتار کې ناست وم ، زموږ مخې ته لوی سټیج  وو ، چې  مشران استادان ،چارواکي ، ادب پوهان ، نقادان  او خوشحال پیژوندونکي متخصصین ورباندې ناست وو ، دسټیج شاته یوه لویه پرده راځوړنده وه ، چې ورباندې لیکلي وو ( د سترشاعر خوشال خټک د د زوکړې د څلورسومې کلیزې په مناسبت  لمانځنغونډه  )

دغونډې ویاند په پیل کې وویل چې غونډه به دری برخې ولري ، لومړی به دخوشال خټک په ژوند او فن خبري کیږي ، ورپسې به ازاده  تنقیدي غونډه وي ، او په پای کې به له دود سره سم  مشاعره کیږي .

د وینا والو تقریرونه پیل شول ، څو تنه  وتلي ادب پوهان ، مؤرخین اوخوشال پیژندونکي یو په بل پسې وغږېدل ، ټولو خوشال خټک یو کمساری شخصیت وباله ، ستر ادیب او شاعراستادګل دین چوپړصاحب وویل چې خوشحال خټک زموږ دقوم  رښتینی ترجمان دی ، خوشال خان ددې قوم رښتینی دزړه غږ شاعرانه کړی ، دافغان اولس دردونه ،  هیلې او ارزوګانې یې بیان کړي دي .

له استاد چوپړ وروسته  ستر نقاد او دادبیاتوډاکټر ښاغلی ایمل خان  ګنده نار صاحب سټیج ته راغی ، نوموړي دنړیوالو خوشال پیژندونکو ډارمسټټر ، ګریرسین  او راورټي په خبرو استناد وکړ ، او ویي ویل چې خوشال خټک دافغان قوم  داحساساتو او نفسیاتو یوازینی پوره ترجمان بلل کیدای شي ، چې هیڅ شعر یې هم له پیغام او محتوا څخه تش نه دی .

د ګنده نار صاحب له خبرو وروسته  د ادب دتیورۍ او تاریخ ماهر ښاغلی خوړین صاحب سټیج ته راغی ، ده  دایراني لیکوال منوچهري دا خبره کره وبلله ، چې خوشال خټک په  پښتوژبه کې دفارسي ژبې د فردوسي ، حافظ او سعدي دریواړو په اندازه شاعري کړې ، ځکه دخوشال شاعري بې ساحله سمندر دی ، چې حماسي ، تصوفي  او اجتماعي ټول مسائل یي احاطه کړي دي .

اکاډمیسن پوهاندخوړین  صاحب وویل : دکرزي صاحب دحکومت په راتګ سره زه له اروپا څخه راستون شوم ، او دعلومو اکاډمۍ دادب پوهنې په برخه کې مې دخوشال خټک په شاعرۍ  څیړنې پیل کړې ، په تیرو څو کلونو کې ما دخوشال خټک په شاعرۍ ډيرې څیړنې وکړې ، خو دادبي کره کتنې او ادب تیورۍ داساساتو په رڼا کې مې دنوموړي په شاعرۍ کې هیڅ کوم دانتقاد وړ ځای ونه موند ، په رښتیا چې خوشال خټک یو لوی شاعر وو  او موږ بختور یو چې نن دې ددې لوی افغان په یاد راټول شوي یو .

د پوهاند خوړین  صاحب په خبروسره  دتقریرونو سلسله ختمه شوه ، داطلاعاتو او فرهنګ دوزارت چارواکي خپل لنډ رسمي پيغام واوراوو او ورپسې  وار کره کتنې ته ورسید ، دغونډې ویاند وویل چې نن به د څو شاعرانو په شعرونو باندې خبرې کیږي او تنقیدي جاج به یي اخیستل کیږي ، دنقد لپاره شعرونه له وړاندې نه دي انتخاب شوي ، بلکې دغونډې مشر میلمه  ډاکټر ګنده نار صاحب چې په هرشاعر ګوته کیښوده ، هغه به خپل شعر وایي  او ګډونوال به ورباندې نظر ورکوي .
څو شاعرانو پرلپسې خپل شعرونه کره کتنې ته وړاندې کړل ، شعرونه  زیاتره عشقي وو ، چې د نقادانو لخوا ډیر درانه وتلل شول ، ګډونوالو په کڼوونکو چکچکو ، شپیلکو ، میز ډبولو  او ارشاد ارشاد بدرګه کړل ، او کره کتونکو یې په اړه مثبتې څرګندونې وکړې  ډاکټر ګنده نار صاحب چې له ډیرو چکچکو یي دلاسو خپړې سرې اوښتې وې وویل : زموږ دغه شاعران وروڼه چې عشقي شعرونه لیکي دوی په رښتیا دخوشال خټک لاره تعقیب کړې ده ، زموږ ټول شاعران باید همداسې دمینې او مستۍ سندرې وغږوي  ، یوه مثبته زیاتونه چې زه نن ورته متوجه شوم هغه زموږ په نوې شاعرۍ کې دبازاري مینې ، تصویرونو اوپارونکو تشبهیاتو زیاتوب دی ، چې زه ورته یاغي باغي شاعري ویلی شم ،له دیموکراسۍ وړاندې داختناق په دوره کې ما په پښتو شاعري کې دغه ډول پارونکي تصویرونه نه وو لیدلي ، اوس چې زموږ شاعرانو دې موضوع ته توجه زیاته کړې زه یې ښه زیری بولم  .

تنقیدي غونډه روانه وه ، چې ناڅاپه دغونډې مشر میلمه ماته اشاره وکړه ، ترڅو د نقد لپاره خپل شعر وړاندې کړم ، زه چې شاعر نه وم ، او غونډې ته هسې شوق راوستی وم سخت وارخطا شوم ، چې اوس به څه کوم ، خو په همدې وخت مې حافظې کار وکړ او راپه زړه شول چې په جیب کې یو شعر راسره شته دی ، په پوره جرأت له ځایه ولاړ شوم ، شعر مې له جیبه راویوست  او په  لوړ غږ مې داسې پیل کړ .

چې قانع دزمانې په خشک وتر یم
که مې پیژنې بادشاه د بحرو بر یم

د دې مطلع په لوستلو په غونډه چوپتیاخوره شوه ، هیچا چکچکې ونه کړې او نه یې داد راکړ ، چوپتیا پوهاندخوړین صاحب په خپلو نقادانه څرګندونو ماته کړه  ده وویل :

شاعر په مطلع کې هسې بوس باد کړي دي ، دافغانانو خو له همدې ځایه کور وران دی ، چې له خواري په ژرنده کې ناست دي او  له کبره مزد نه اخلي ، زه نه پوهیږم زموږ قوم به ترڅو  پورې دغه ډول له موډه لویدلې خبرې کوي ، دلته دشاعر مطلب دادی ، چې موږ ګواکې که وچه وي که لمده ، ورباندې قانع یو، داخبره سمه نه ده ، نن سبا د نړیوالتوب دوران دی ، قناعت او خودکفایي نور دتاریخ برخه ګرځیدلي دي ، نوځکه موږ دنړیوالو ملاتړ او مشارکت ته اړتیا لرو .
د خوړین صاحب له خبرو سره ټولو موافقه وکړه  او زه دوهم بیت ته لاړم :

که مې حلق له تندې وچ شي په همت کې
پروا دار کله په حوض دکوثر یم

دا بیت مې چې ووایه ، ځیني نقادان په بریتو کې وموسیدل ، خوړین صاحب وویل : شاعر یو ځل بیا هماغه غرتې ویشتلي دي ، شاعر وایي چې په همت او غیرت کې که مړ هم شم ، پروا یې نشته .
 

کره کتونکي استاد چوپړ  صاحب وویل : دا بیت هسې معمولي نه دی بلکې ډيره خطرناکه خبره په کې شوې ده ، په اوس وخت کې چې له نړیوالو سره دستراتیژیک تړون خبرې کیږي ، دا ډول خبرې مغرضانه  او دشیطاني شبکو تبلیغات بلل کیدای شي ، شاعر وایي ، چې له لوږې دې مړ شم  خو دنړیوالو مرستې مې په کار نه دي ، داتبلیغات ټول د آی ایس آی لخوا کیږي چې اوس یي زموږ ادبیاتو ته هم لاره موندلې ده ، زه خو وایم  دغه شعر د ادبي کره کتنې ترڅنګه باید له امنیتي اړخه هم  تر تنقید لاندې ونیول شي .

په غونډه کې ګنګوسې پيل شوې ، دسټیج ترڅنګ مشرانو نقادانو غوږونه سره وجنګول ،  داطلاعاتو او کلتور وزارت استازي وویل څرنګه چې دا غونډه دستر شاعر خوشال خټک په یاد جوړه شوې ده ، نو یوازې دهغه  په درناوي موږ  نه غواړه دغه  غونډه اخلال شي ،  که څه هم ددې شاعر شعر دهیواد دملي ګټو په خلاف دی .
ویاند وویل ، راځئ  تر نقد لاندې شعر ترپایه اورو ، ترڅولږترلږه ګډونوال پوه شي ، چې داسې بابولالو ته هم خلک شعرونه وایي او دتنقید غونډو ته یې راوړي ، د ویاندپه دې خبره ټول ګډونوالو وخندل او غونډه له  جدیت څخه په مسخرو بدله شوه ، ویاند په ما غږ کړل ، ښاغلیه شاعره ادامه ورکړه ، چې نور څه ډول ګلان شیندې !
ما بل بیت ووایه :

په وګړي مې خبرې دمردۍ شي
په همت کې په هر لوري نامور یم

د بیت په اوریدلو ټولو هر وهل  او په خټ خټ یې وخندل ، د شا لخوا یوه غږ کړل : اوس یې خوند اوکه !  بل یوه وویل : دا شعر دی که معر ، یوه لغړزني شاعر په تمسخر غږ کړل ، یوځلې بیا مه وایه !! په دې سره خندي نور هم زور واخیست  ،بالاخره مشر نقاد چوپړ صاحب  دخبرو مزی په لاس کې واخیست  ده وفرمایل :
دا نه شعر او نه معر ،   بلکې دې ته په ادبي اصطلاح  شعار وایي  ، تاسو به اوریدلي وي چې یو شعر وي یو شعار وي ، شعار هغه ته وایي چې منځ یې پوچ وي او هسې بوس باد شوي وي ، په دې شعر کې شاعر وایي ، چې په ټوله دنیا زما د مردۍ یا غیرت خبرې کیږي ، راځئ دلته یوه شیبه په غیرت وغږیږو  چې دا غیرت څه شی دی ، چې زموږ ځیني خلکو داسې راټینګ کړی دی  او حتی په شعرونو کې ورباندې ویاړي .

ګورئ محترمو! ما پوره پنځلس کاله  په لویديځ کې تیر کړي دي ، دلویدیځ د ډیرو ژبو قاموسونه مې مطالعه کړي ، ما دهیڅ نړیوالې ژبې په قاموس کې دغیرت هغه مفهوم نه دی موندلی چې دلته یي افغانان تعبیروي او یو لوی ارزښت یي بولي ، غیرت یوازې زموږ یو افسانوي  او بي اساسه ارزښت دی ، چې له آمو او اټک آخوا یې څوک نه پیژني ، دغیرت په نوم پدیده  چې هیڅ نړیوال اعتبار  او مفهوم نلري ، موږ همیشه همدې پدیدې په غم اړولي یو ، که دنیاڅه رانه غواړي موږ یې نه منو ، ځکه موږ وایو  زموږ غیرت یې نه مني ، ښځه لوڅ مخ بهر نه  پریږدو ځکه غیرت یي نه مني ، داسې نور پرمختګونه دي چې موږ دهمدې غیرت له امله ترې محروم یو ، دا څو کاله  چې نړیوال افغانستان ته راغلي او دلته یي دخپل فرهنګ لپاره کار پیل کړی ، له نیکه مرغه دغه مرض تر یوه حده زموږ له ملکه ورک شوی دی ، ما چې په همدې غونډه کې  تردې شعار ډوله  خبرو  وړاندې کوم شعرونه واوریدل  په یوه کې مې هم غیرت ، ننګ ، شجاعت ، میړنتوب  او داسې نور پوچ او بي ارزښته  شعارونه  وانه وریدل چې دایو مثبت پرمختګ دی ، د شعر او شعار ترمنځ توپیر دادی ، چې که په کوم شعر کې مو د ننګ ، میړنتوب ، غیرت ، خپلواکۍ  او داستقلال غوندې لغتونه ترسترګو شول ، نو پوه شئ چئ شعر نه دی بلکې شعار دی ، شعر یوازې دې ته وایي  چې دمیني او مستۍ خبرې په کې وي ، چیرته چې غیرت او خشونت مطرح وي معلومه ده چې هلته مستي او عشقبازي نه شي کیدلای .

استاد ګنده نار صاحب د ښاغلي چوپړ خبرې تائید کړې او ویي ویل : په کره کتنه کې یو لوی اصل دادی چې شعر باید دادبي تیورۍ له عینکو وارزول شي ،ترڅو معلومه شي چې له کومې کټه ګورۍ څخه دی ، همدا اوس دادب په ډګر کې داعتبار وړ تول کاڼي هماغه پیژندل شوي  معیارونه دي چې اروپایي سترو ادیبانو  او نقادونو لکه ویکتور هوګو ، لامارتین ، ګویته   او نورو وضع کړي دي ، رومانتیسیزم ، ریالیزم ، سور ریالیزم ، سمبولیزم  او نیهیلیزم ، که چیرې زموږ کوم شعر په دغو ادبي میتودونو برابر نه شو ، نو پوه شئ  چې یوه اوربشه ارزښت هم نلري او حتی په نقد نه ارزي ، دا اوسنی ترنقدلاندې  شعر  چې ما هرڅو په یادو شویو قالبونو کې تجربه کړ ، له یوه سره یي هم سر نه  خوړ ، نو پوه شوم  چې ددې شعر شاعر د ادب اروپایي میتودونو ته  هیڅ اعتقاد  او ژمنتیا نه لري نوځکه یې دشعر په ځای هسې شعار جوړ کړی دی .

زه دلته دداسې شعر وړاندې کول  دخوشال خټک په ویاړ دجوړې شوي غونډې سپکاوی ګڼم ، بلکې خپله خوشال بابا ته  یي یو ډول اهانت ګڼم ، ځکه دهغه په یاد غونډ کې باید داسې پوچ او دهیواد له ملي ګټو سره  مخالف شعر وړاندې نه شي .
داستاد ګنده نار په بدرګه ځینو نورو کسانو هم دشعر په اړه  منفي نظر ورکړ او زه یې په خپلو نقدونو او مسخرو سخت  خولې کړم ، ما خو قصد کړی وو چې شعر به ترپایه وایم ، خو د کره کتونکو همدې منفي څرګندونو  دې ته اړ کړم  چې رالنډ یي کړم ، نوځکه مې نور  بیتونه پريښودل او دشعر مقطع ته مې ټوپ کړل .

زیست روزګار به مې له خلکو سره نه شي
زه خوشال له واړه خلکه مرور یم

ددې بیت په اوریدو هم ځینو نقادانو او ګډونوالو وخندل ، دسټیج له سره  یوه نقاد په مسخره وویل  : داچې نه دي له خلکو سره روزګار شي او مرور هم یې ، کاشکې چې په پای کې دي ویلي وای   چې :  ترهګر یم ترهګر یم ترهګر یم .

په دې خبره یوځل بیا د خندا غږ پورته شو ، خو ناڅاپه استاد ګنده نار صاحب غږ کړل ، شاعرجانه  نوم دې لکه چې  محمدخوشال دی ، ماشاءالله څومره ښه نوم لرې !

ـــ  نه استاده نوم مې صفي الله  دی .

ـــ نو خوشال به دې تخلص وي ، چې دشعر په مقطع کې دي ذکر کړی وو .

ـــ نه استاده ، دامې تخلص هم نه دی ، زه خپله شاعر نه یم ، پرون مې یوه شاعر ملګري راته وویل چې سبا ته دخوشال خټک په مناسبت غونډه ده ، ما چې  کار نه درلود اراده مې وکړه چې دې غونډې ته راشم ، ملګري راته ویل چې په غونډه کې شعرونه ویل کیږي ، ما چې خپل شعر نه درلود داحتیاط په خاطر مې دغه  شعر دخوشال خټک له کلیاتو څخه ولیکه او له ځان سره مې راووړ ، نو داشعر چې تاسو ورباندې نقد وکړ دخوشال بابا شعر دی .

له دې خبرې سره  په غونډه  مرګانۍ چوپتیا خپره شوه ، ټولو سرونه ښکته وځړول ، خو یوازې زه  وم چې غاړه مې لکه پاته وه .

پای
۱۴۳۵/۳/۱۹  هـ ق

ذره بین

ورته لیکنې

ګډون وکړئ
خبرتیا غوښتل د
guest
0 Comments
Inline Feedbacks
ټولې تبصرې کتل
Back to top button
0
Would love your thoughts, please comment.x
()
x