دفلکي علومو لارښود (35) دسايه اصلي (فئ الزوال) دمعلومولو اسانه فارموله

مفتي احسان اللّه

مثل اول او مثل ثاني:

دماذیګر دوخت دمعلومولو لپاره له افق نه دلمر زاویه او سایه اصلي معلومول لازمي دی.

دسایه اصلي دپېژندلو قانون:

لمر په خپل مدار کې همیشه متحرک دی، کله چې دمطلوبه ځای خط زوال یا خط طول بلد ته را ورسیږي، په دې وخت د هر شي سیوري چې څومره وي، هغه سایه اصلي دی.

سایه اصلي ددایرې هنديې نه هم معلومولای شو، خو دا لږ وخت ته اړتیا لري، تر ټولو اسانه لاره يې دا ده، چې کله دمقام مطلوبه عرض البلد او دهغې ورځي میل شمس راته معلوم وي، بس کار يې ډیر اسانه دی، صرف دیوې وړوکي کليې په حل سره سایه اصلي معلومولای شو.

کلیه: [عرض بلد منفي میل شمس] (D-B)

پر نتیجه به Tan داخل کړو، جواب به يې په 100 کې ضرب کړو، حاصل به ددغې ورځي د100 سانتۍ متره سایه اصلي وي.

مثلا:

په 10 دجنوري په قندهار کې د 100 سانتۍ متره عمود یا لرګي سایه اصلي څه دی؟

دسایه اصلي نه په S سره تعبیر کو.

معلومات: دقندهار عرض بلد: 31.626

دلسم دجنوري میل شمس -22.1

دکليې حل:

S = Tan (B-D)×100

S = Tan (31.626-(-)22.1)×100

منفي چې پر منفي داخل شي، نتیجه يې مثبته وي.

S = Tan(31.626+22.1)×100

له جمعې وروسته.

S = Tan(53.362)×100

له Tan نه وروسته.

S = 1.3446×100

له ضرب نه بعد.

S = 134.46

یعني په قندهار کې په لسم دجنوري د سل سانتي متره عمود سایه اصلي (134.46) ده.

فایده:

ددې کليې حقیقت څه دی، او په دوني لږ کار سره مو څرنګه سایه اصلي معلومه کړه؟

کله مو چې له عرض البلد نه میل شمس منفي کړ، له سمت الرأس نه دلمر دفاصلې درجات راته معلوم شول، چې په لاندي شکل کې د BD قوس دی، او دا هم له مسلماتو نه دی، چې د BD قوس او د A زاویه سره برابر دي، دا شان د A زاویه او د F زاویه دواړي رأسي زاويې دي، داصولو سره سم رأسي زاویې هم یو دبله برابري وي، نو نتیجه يې دا شوه، چې د BD قوس د A له زاويې سره مساوي دی، او د A زاویه بیا له F سره برابره ده، ګواګي د BD قوس د F له زاویې سره مساوي دی، لاندي شکل ته په غور ځیر شئ.

په دې شکل کې D لمر او B سمت الرأس، A او F دوې فرضي رأسي زاويې دی.

ضلع [FC] هغه عمود یا لرګی دی، چې سایه اصلي يې معلومو، ددې اوږدوالی یو متر دی.

او ضلع [CG] دنصف النهار په وخت کې ددغه عمود اصلي سایه ده.

دکليې ترتیب:

BD=B-D نو د F زاویه له B-D سره برابره ده.

ګواګي د CGH دمثلث یوه زاویه موږ ته له B-D نه معلومه شوه، او یوه ضلع چې CH دی یو متر دی چې له وړاندي مو لا فرض کړی و، دمثلث دوهمه ضلع چې CG دی، ددې معلومول مو هدف دی.

ددې زاویې دمعلومولو لپاره به د Tan کله استعمال کړو:

په مثلث کې theta B-D ده، او Tan(B-D) د سره برابر دی.

کله چې مخرج یو وي، هغه له اعتبار نشته، نو ګواکي متقابله مساوي دی له (Tan(B-D سره، او په یاد مثلث کې متقابله سایه ده.



تبصره وکړه

ستاسو ایمیل ادرس به هیڅ کله نشر نه شي.