fbpx

دفلکي علومو لارښود (39) دماذدیګر دلمانځ دتخریج لپاره دسایه اصلي (فئ الزوال) دفارمولې تفصیل

مفتي احسان اللّه

دمثل اول او مثل ثاني دوخت دتخریج څخه له مخه دلمر زاویه او سایه اصلي معلومول لازمي دي، چې په لاندي ډول يې تشریح کو.

دسایه اصلي دپېژندلو فارموله:

لمر چې په خپل مدار کې حرکت کوي، دمطلوبه ځای خط زوال یا خط طول البلد ته را ورسیږي، په دې وخت کې دهر شي یا عمود سایه اصلي وي، چې په شریعت کې ورته فئ الزوال هم ویلکیږي.

سایه اصلي ددایرې هنديې نه هم معلومولای شو، خو دا لږ وخت ته اړتیا لري، تر ټولو اسانه لاره يې دا دی، چې کله راته دمقام مطلوبه عرض البلد او دهغې ورځي میل شمس معلوم وي، بس کار يې ډیر اسانه دی، صرف دیوې کليې په حل سره سایه اصلي معلوملای شو.

کلیه:

[عرض بلد منفي میل شمس]

پر نتیجه به يې Tan داخل کړو، جواب به يې په 100 کې ضرب کړو، حاصل به ددغې ورځي د100 سانتۍ متره عمود سایه اصلي وي.

مثلا:

په 10 دجنوري دقندهار په ښار کې د 100 سانتۍ متره عمود یا لرګي سایه اصلي به معلومه کړو.

یادونه:

دسایه اصلي نه په S سره تعبیر کو.

معلومات:

دقندهار عرض البلد: 31.626

دلسم دجنوري میل شمس -22.1

دکليې حل:

S = Tan (B-D)×100

S = Tan (31.626-(-)22.1)×100

منفي چې پر منفي داخل شي، نتیجه يې مثبته وي.

S = Tan(31.626+22.1)×100

له جمعې وروسته.

S = Tan(53.362)×100

له Tan نه وروسته.

S = 1.3446×100

له ضرب نه بعد.

S = 134.46

یعني په قندهار کې په لسم دجنوري د سل سانتي متره عمود سایه اصلي (134.46) ده.

فایده:

ددې کليې حقیقت څه دی؟ چې په دوني لږ کار سره مو سایه اصلي معلومه کړه.

ددې لپاره تر هر څه اول دمثلث درې نسبتونه پېژندل لازمي دي.

کله مو چې له عرض البلد نه میل شمس منفي کړ، له سمت الرأس نه دلمر دفاصلې درجات راته معلوم شول، چې په لاندي شکل کې د BD قوس دی، او دا هم له مسلماتو دی، چې د BD قوس او د A زاویه سره برابر دي، دا شان د A زاویه او د F زاویه دواړي رأسي زاويې دي، دقانون سره سم رأسي زاویې هم یو دبله سره برابري وي، نو نتیجه يې دا شوه، چې د BD قوس د A له زاويې سره مساوي دی، او د A زاویه بیا دله F هغې سره برابره ده، ګواګي د BD قوس د F له زاویې سره مساوي دی، لاندي شکل ته په غور سره ځیر شئ.

په دې شکل کې D لمر او B سمت الرأس، A او F دوې فرضي رأسي زاويې دی.

ضلع [FC] هغه عمود یا لرګی دی، چې سایه اصلي يې معلومول يې مطلوب دي، ددې عمود اوږدوالی یو متر دی.

او ضلع [CG] دنصف النهار په وخت کې ددغه عمود اصلي سایه ده.

دکليې ترتیب:

BD=B-D نو د F زاویه له B-D سره برابره ده.

ګواګي د CGH دمثلث یوه زاویه موږ ته له B-D نه معلومه شوه، او یوه ضلع چې CH دی یو متر عمود دی چې له وړاندي مو لا فرض کړی و، دمثلث دوهمه ضلع چې CG دی، ددې معلومول مو هدف دی.

ددې زاویې دمعلومولو لپاره به د Tan کله استعمال کړو:

په مثلث کې theta B-D ده، او Tan(B-D) د  سره برابر ده.

کله چې مخرج یو وي، هغه له اعتبار نشته، نو ګواکي متقابله = د(Tan(B-D  سره مساوي ده، او په یاد مثلث کې متقابله سایه ده.

په دې شکل کې D لمر او B سمت الرأس، A او F دوې فرضي رأسي زاويې دی.
ضلع [FC] هغه عمود یا لرګی دی، چې سایه اصلي يې معلومول يې مطلوب دي، ددې عمود اوږدوالی یو متر دی.
او ضلع [CG] دنصف النهار په وخت کې ددغه عمود اصلي سایه ده.

 

avatar
  ګډون وکړئ  
خبرتیا غوښتل د