غلام بچه يعنى چه ؟ و چرا حساسيت با اين اصطلاح ؟

نويسنده :- عبدالبصير منيب

به اساس روايت مؤرخين و أقوال عوام الناس به اصطلاح غلام بچه، آشنايى داريم؛ اما متاسفانه اكثريت از هموطنان ما آگاهانه و يا نا خود آگاه از اين اصطلاح براى توهين و يا تحقير توده يى از مردم استفاده ميكنند و كسانيكه مورد توهين و تحقير قرار ميگيرند از روى همان غيرت و شجاعت افغانى در مورد اين اصطلاح به جانب مقابل ، عكس العمل نشان داده، خواستم بخاطر روشنايى اذهان عامه و جهت معلومات جوانان و بزرگان كشور در مورد ريشه اين اصطلاح معلوماتى كه دارم در چند سطرى بنگارم؛ ولى قبل از همه بايد بدانيم كه كلمه غلام در قاموس عرب چه مفهوم و معناى را ارائه ميكند؟

غلام بچه در افغانستان و ايران به كدام افراد إطلاق ميگرديد؟ قبل از اينكه شخص موصوف غلام بچه دربار شود، به كدام قشر از اقوام كشور نسبت و يا روابط خانوادگى داشته؟ چرا شاهان محمد زايى از اقوام و ولايات افغانستان براى دربار شاهى و ملكه هاى دربار غلام بچه انتخاب ميكردند؟ اين پرسش هاى است كه براى هريك آن جواب ارائه خواهم كرد.

در لغت عرب غلام را چنين تعريف كرده اند:

الغُلامُ : صبيُّ حين يولد إلى أن يَشبّ أو حين

يقارب سنَّ البلوغ

ترجمه : كودك را از هنگام تولد الى سن جوانى و يا رسيدن به بلوغ غلام گويند و يا به اصطلاح رسيدن به سن مراهق مى باشد و غلام اسم است و جمع آنرا : أغْلِمَة و غِلمان و غِلْمة گويند.

پس نظر به اين تعريف غلام، پسر را گويند، در قرآن كريم و متون اسلامى نيز به مفهوم پسر و برده ارائه شده است.

در گذشته دور در اوائل اسلام و قبل از اسلام غلام بودن در جامعه عرب و ديگر ملل جهان، نيز مروج بوده كه آن غلام ها بيشتر برده بودند؛ ولى اصطلاح غلام بچه در دربار شاهان خانواده محمد زايى پسر فرزندى را گويند ، نه برده و يا مزدور دربار شاهى.
اگر چه، بچه فرزندى در اسلام جواز ندارد و اسلام در مخالفت به اين امر مى باشد و اگر احياناً كسى بنابر ضرورت، پسر و يا دختر را به فرزندى مى گيرند، بايد به آن كودك اقارب نزديك به والدين مجازى اين كودك فرزندى ، كه در آينده به او پدر و مادر گفته ميشوند، در همان ايام شير خوارگى شير بدهند تا اينكه از طريق رضاعى اين طفل بعد از بلوغ براى والدين مجازى ، محرم شده بتواند و ضمناً در همان ايام كودكى به طفل به طريقه احسن و بهتر آن تعليم داده شود، كه از والدين ديگرى بدنيا آمده و اگر در آينده با رسيدن به سن بلوغ و جوانى از چنين وضعيت اطلاع حاصل مى كند، تا اينكه با خود احساس افسردگى و مايوسى نكند كه چرا والدين، مرا به پسر فرزندى كسى ديگرى حواله كرد.

غلام بچه در افغانستان و سلطنت قاجار ايران عبارت از پسر ى را به فرزندى گرفتن در دربار شاهى مى باشد و اين سلسله در شاهان محمدزايى، سدوزايى و قاجار ايران در قديم الأيام، رواج داشت. أميران و شاهان محمد زايى بخاطر حاكميت و ادامه دادن به قدرت و دربار شاهى خود در نقاط مختلف كشور به خانواده هاى صاحب رسوخ و خوانين منطقه خويشاوندى سياسى ميكردند، تا توسط اين خويشاوندى به خوانين و افراد صاحب رسوخ نفوذ و حاكميت داشته باشند، ضمناً شاهان و اميران محمدزايى به خواست ملكه هاى دربار شاهى غلام بچه را از خانواده هاى صاحب رسوخ و سرمايه دار انتخاب ميكردند. اين غلام بچه ها نظر به خواست دربار همان وقت و يا نظر به خواهش خوانين منطقه صورت ميگرفت تا از اين طريق با دربار شاهى روابط حسنه و نيك داشته باشند.

عده يى از خوانين از اين خواهش و خواست دربار راضى نبودند و نمى خواستند، فرزند خويشرا به حيث غلام بچه به دربار شاهى حواله كنند؛ ولى عده يى به خواست و رغبت خود به چنين كار راضى بودند. غلام بچه ها به صورت عموم پسران تيز هوش، زيرك، هوشيار و خوب صورت ميبودند.

اين سلسله تا أواخر دوران شاهى محمد ظاهر شاه ادامه داشت و با آغاز دهه دموكراسى و بعداً نظام جمهوريت محمد دَاوُد اين سلسه و يا گرفتن غلام بچه پايان يافت.

غلام بچه ها در دربار شاهان قديم و آخرين پادشاه افغانستان حيثيت و اهليت همان پسر و يا فرزند اصلى دربار را داشتند و در همان ايام كودكى تا سن رسيدن به بلوغ از درس، تربيه ، خوراك و البسه آن به طريق احسن وأرسى صورت ميگرفت و شخص لاله و يا لاله بردار از كودكان دربار به طريقه احسن و بهتر آن وأرسى ميكرد.

لاله كسى را مى گفتند كه از كودكان خانواده سلطنت و شاهان قديم وأرسى ميكرد و لاله ها به صورت عموم مردان قوى
هيكل، خوش قيافه و مربوط به خانواده هاى صاحب رسوخ كشور بودند و لاله را مردم عام تا آخر عمر و بعد تقاعد نيز لاله صاحب خطاب ميكردند.

در دربار امير حبيب الله خان پدر شاه امان الله، با وجوديكه با چندين خانم از اقوام مختلف كشور ازدواج كرده بود، او براى روابط بيشتر، عده يى از پسران خوانين و خانواده هاى معروف كشور را به حيث غلام بچه دربار شاهى خويش انتخاب كرده بود، كه ميتوان از عده يى ايشان به اساس روايت تاريخ نام برد : محمد ولى خان دروازى بدخشى، محمد عثمان خان پروانى، محمد سرور خان پروانى ، محمد ايوب خان پوپلزائى قندهارى، شجاع الدوله غوربندى و غيره.

بعد از امير حبيب الله خان اولين شاه افغان كه تك همسرى را رايج كرد، شاه امان الله خان بود؛ ولى فرهنگ غلام بچه دربار تا آغاز دهه دموكراسى آدامه داشت. محمد رحيم خان پنجشيرى نيز از غلام بچه هاى دربار شاهى محمد ظاهر شاه بود كه او نيز مانند ديگر غلام بچه ها به يكى از خانواده هاى صاحب رسوخ و خوانين پنجشير ارتباط خانوادگى داشت، محمد رحيم پنجشيرى كدام غريب بچه و يا كدام كودك بى بضاعت مانند سياسيون فعلى در ايام كودكى نبوده، و به استخبارات كدام كشور ديگر وابسته نبود و تا آخر عمر با دربار شاهى در تماس و وفادار مآند، خانم محمد رحيم پنجشيرى چند سال قبل در لاس أنجلس امريكا جهان فانى را وداع گفت.

در خاتمه بايد گفت، غلام بچه تنها در، كابل، هرات، پنجشير، لغمان و يا قندهار نبوده و اكثريت از اقوام و مناطق افغانستان در دربار شاهان قديم غلام بچه داشتند و اينكه چرا شاهان قديم با وجود زن، فرزند و خانواده غلام بچه را هم انتخاب ميكردند صرف بخاطر اينكه در بين اقوام مختلف نفوذ داشته باشند و از اين طريق به سلطنت خود آدامه بدهند و ضمناً همان كلان و رئيس قوم را به نحوى در اختيار خود و در خدمت دربار داشته باشند، تا اينكه به پاس همين احسان دربار و حضور فرزند آنها به دربار شاهى در مناطق خود بغاوت و سركشى نكنند. خوشبختانه امروز از غلام بچه ها و خوانين قديم و سلطنت خبرى نيست ؛ ولى امروز همان خويشاوندى هاى سياسى براى نفوذ در بين اقوام مختلف ادامه دارد و به نحوى ارگ مجبور است در كشور بى ثبات مانند افغانستان، زور مندان و جاسوس هاى كشور هاى بيگانه و وابسته را براى بقاى خود در نظام سياسى شريك قدرت بسازند كه نمونه آن همين نظام فعلى و حكومت وحدت ملى مى باشد و اميدوار هستيم، تا در آينده اين نوع معامله ها پايان يابد و حكومت هاى نيرومند و قوى بدون هيچ نوع معامله بر تقسيم قدرت سياسى در كشور داشته باشيم.

نويسنده :- عبدالبصير منيب



یادونه: په نن ټکی اسیا کې لیکنې یوازې د لیکوال خپل نظر څرګندوي، د ادارې توافق ورسره شرط نه دی. که تاسو غواړئ نن ټکي اسیا کې مو لیکنه خپره شي، اړیکه راسره ونیسئ. مننه

یوه تبصره

  1. سید زرغون شآه آغا

    رحیم پنجشیری وظاهرشاه ته نجونی ور وستلی. دا چی ته هر ډول تحلیل کوی، هغه ستا کار دی.

تبصره وکړه

ستاسو ایمیل ادرس به هیڅ کله نشر نه شي.