د لیکوال: احسان محمود ارشیف

برېښايې کال

مفتي احسان اللّه دلمر خواوشا زمکه په 365 ورځو کي خپله دوره پوره کوي، همدې دورې ته زمکنی کال ویلکیږي، او کله چې رڼا په 365 ورځو كي مزل وکړي، دې مسافې ته بیا رڼايې کال وايې، دا اصطلاح دلمریز نظام او دهغو ستورو، کهکشانونو او دستورو نورو مجموعو دمصافي دمعلومولو لپاره استعمالیږي. رڼايې کال دزمکني څو کلونو سره برابر ...

نور ولوله »

دفلکي علومو لارښود (19) دصعود مستقيم، دایره معدل النهار او ددایره يې قبله پېژندنه

مفتي احسان الله المطلع المستقیم (الصعود المستقیم) Right Ascension: دعلم فلک په اصطلاح کې له اعتدال ربیعي، یا نقطة الحمل نه دیو جرم زاویايې بعد ته مطلع مستقیم یا صعود مستقیم وايې، په حقیقت کې مطلع مستقیم دجغرافیايې طول بلد خطو پر محاذات برابر دی. البته مطلع مستقیم په ساعتو سره ناپيږي، ځکه هغه اسماني دایره چې دخط استوا پر ...

نور ولوله »

دهجري شمسي سَنې په اړه اهم معلومات

مفتي احسان الله دهجري شمسي سَنې لپاره په (هـ ش) سره اشاره کیږي. د پنځمي او شپږمي پېړۍ وتلي مسلمان عالم عمر خیام د اوو نورو مشهورو علماو په مرسته دغه جنتري اجاد کړه، دلمر پر خواوشا دزمکي دحرکت پر نتیجه دا جنتري بنا ده. زمکه دلمر خواوشا حرکت په 12 میاشتو کې پوره کوي، په یووار حرکت پوره کولو ...

نور ولوله »

دفلکي علومو لارښود (18) داسماني کرې ددايرو پيژندنه

مفتي احسان الله اسماني دایرې: لکه څنګه چې دزمکي پر کره دیو ځای دتعین لپاره دطول بلد او عرض بلد دایرو پېژندنه اړینه ده، دا شان پر اسماني کره باندي دیو ستوري، سیارې، سپږمۍ، مصنوعي سپږمکۍ او یا بل جرم دځای ځایګي دمعلومولو لپاره هم میل شمس، صعود مسقیم، دایره معدل النهار او داسي نورو دایرو پېژندل هم لازمي دی. ...

نور ولوله »

دفلکي علومو لارښود (17) دطول بلد او عرض بلد اهمیت او ددایرو په منځ کې فاصله

مفتي احسان الله دطول بلد او عرض بلد ددایرو اهمیت: کله چې مو دعرض بلد او طول بلد دایرې وپېژندلي، اوس په اسانۍ سره کولای شو، چې پر زمکه، سمندر او یا فضا کې دیو شي ځای ځایګی په ډیر دقت سره معلوم کړو. مثلا: اوس موږ کولای شو، چې دافغانستان موقعیت داسي معلوم کړ، چې 29.25 او 38.32 شمالي ...

نور ولوله »

دفلکي علومو لارښود (16) دهندي دايرې پژندنه، او طريقه کار يې

مفتي احسان الله هندي دایره: یو له مشهورو شکلو نه چې طریقه يې زیاته اسانه او نتیجه يې تر ډیره حده یقیني ده، هندي دایره ده، چې په دې سره مقامي طول بلد، دنصف النهار خط، یا شمالي او جنوبي خط، په ډیره اسانۍ او دقت سره معلومولای شو، له دې نه علاوه مقامي نصف نهار یا دزوال وخت هم ...

نور ولوله »

دفلکي علومو لارښود (15) دعرض البلد او طول البلد دپېژندلو طریقه

مفتي احسان الله دعرض بلد دپېژندلو قانون: کله چې دمطلوبه ځای دنصف نهار په وخت، یو میټر سېده لرګی یا بل څه په زمکه برابر دعمود په شان ودرو، دهغه لرګي سایه یا سیوری به په سنټیميټر سره معلوم کړو، دسایې سینټيميټرونه به په یو (1) باندي تقسیم کړو، چې په حقیقت کې یو میټر عمود دی، ( په دې ...

نور ولوله »

دفلکي علومو لارښود (14) دزمکنۍ کرې دپنځو لویو او اساسي دایرو پيژندنه

مفتي احسان الله دزمکي دکرې پنځه لويې دایرې: دزمکي پر کره فلک پوهانو پنځه لويې دایرې فرض کړي دي، چې ټوله کره پر پنځو برخو وېشي، ددې دایرو لنډه پیژندنه په لاندي ډول ده. 1- دایره خط استوا (Equator): دزمکي دکرې پر مابین دشمال او جنوب په منځ کې فرضي را تاو خط ته، خط استوا وايې، دا خط کره ...

نور ولوله »

دفلکي علومو لارښود (13) دطول بلد (Lonqitude) او عرض بلد (Latitude ) پيژندنه

مفتي احسان الله دطول بلد (Lonqitude): هغه وهمي او فرضي نصف دایرو ته طول بلد ویلکيږي، چې دزمکي پر کره له شماله تر جنوبه کش کړل شوي وي، دطول هر خط یوه درجه تشکيله وي، او ټول 360 طول بلد خطونه دي، دطول بلد په واسطه دزمکي پر کره دیو ځای تعین شرقا یا غربا کیږي. یا دمطلوبه مقام دنصف ...

نور ولوله »

دفلکي علومو لارښود (12) ګرنویچ (Greenwich) او نړۍ وال تاریخي خط (International Date Line)

مفتي احسان الله ګرنویچ (Greenwich): صفر درجه، یا هغه ځای چې نړۍ وال زماني خط ورنه پیلیږي، هغه دانګلستان دلندن ښار په جنوبي شرق کې د 9 میله فاصلي په لېريوالي وړوکی ښارګوټي ګرنویچ دی، چې اوس دلندن دښار یوه برخه تشکیله وي. په دغه ښار کې تر ټوله لویه شاهي رصدګاه هم شتون لري، په دې ښارګوټي کې يو ...

نور ولوله »